ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ

ҒЫЛЫМИ ЖОБАНЫҢ ТАҚЫРЫБЫ:

«Пайғамбарымыздың сүйікті жемістерінің бірі – құрма»

Бағыты:

Тақырыбы: «Пайғамбарымыздың сүйікті жемістерінің бірі – құрма» Оқушының толық аты:

Ғылыми жетекші:

Сынып:

2022-2023 оқу жылы

АННОТАЦИЯ

Бұл жоба ежелден аңызға айналған және тағамдық қасиеттері бойынша нанға теңестірілген танымал өнім – құрма жемісін зерделейді.

Егер адам ұзақ уақыт бойы тек құрма жесе, және су ішуді ұмытпаса, онда адам ағзасы оған қажетті дәрумендер мен микроэлементтердің барлық кешенін алады деп саналады.

Көптеген адамдар құрманың жидек пе, әлде жеміс пе деп түсінбей жатады. Құрма – Египет, Тунис, Иран, Израиль сияқты ыстық елдерде өсетін құрма пальмаларының кейбір түрлерінің жемісі. Бірақ құрманы олар өсетін жерде ғана шикі түрде жейді.

Құрма, жоғарыда айтылғандай, ерекше, сондықтан олардың пайдасы күмән тудырмайды – олар көптеген ауруларды емдеуді тездетуі мүмкін.

Құрманы жүкті әйелдер жеуі керек, өйткені олардың құрамында фолий қышқылы және дамып келе жатқан нәрестеге қажет басқа заттар бар. Сонымен қатар, құрма қалқанша безінің ауруларына пайдалы – қалқанша безге қажет йод оларда оңай сіңетін түрде болады.

Құрма балаларға міндетті түрде берілуі керек. Он ақ қанттың немесе фруктозаның орнына берген дұрыс –құрма қосылған тәттілерге арналған көптеген рецепттер бар. Сондай-ақ, бұл ерекше жемістер өсуді тездетеді және балаларға арналған табиғи мультивитаминді кешен болып табылады.

Құрма – қасиетті Құранда аталып өткен және әлемдегі ең пайдалы жемістердің бірі. Қазақстан сияқты Орталық Азияның басқа да елдерінің тұрғындары бұл өсімдіктің жидектерімен таныс және сүйсіне жейді.

Бұл жобаның мақсаты мен міндеттерін құрып, оларды жүзеге асыру барысында біз құрма өсімдігінің шығу тарихымен, оның денсаулыққа пайдалы ерекшеліктерімен таныстық. Жобаның практикалық бөлімінде құрма ағашын (пальма) өсіру тәжірибесін жүзеге асырдық.

АННОТАЦИЯ

Данный научный проект исследует известный издавна продукт, о котором ходят легенды и который по пищевым качествам приравнивают к хлебу – финики.

Считается, что если человек долгое время ест только финики и не забывает пить воду, то организм человека получает весь необходимый ему комплекс витаминов и микроэлементов. Многие люди не понимают, являются ли финики ягодой или фруктом. Финики являются плодами финиковых пальм, которые растут в жарких тропических странах. И ы сыром и свежем виде финики едят только в тех местах, где растут сами финики.

Финики, как нами уже упоминалось, являются уникальными, поэтому их польза не вызывает никаких сомнений – их потребление может помочь в лечении ряда заболеваний. Финики следует есть беременным женщинам, потому что в этих фруктах есть фолиевая кислота в составк и другие вещества, необходимые развивающемуся внутри ребенку. Кроме того, финики полезны при лечении заболеваний щитовидной железы, так как йод в финиках содержится в легкоусвояемой форме.

Финики обязательно нужно давать детям. Лучше давать вместо сахара или фруктозы –рецептов сладостей с финиками предостаточно. Кроме того, эти необычные фрукты ускоряют развитие и рост и являются естественным поливитаминным комплексом для детей.

Финики – один из самых полезных фруктов в мире, отмеченный в Священном Коране. Жители многих стран Центральной Азии, таких как Казахстан, знакомы и с удовольствием едят финики.

В ходе создания и реализации целей и задач данного проекта мы ознакомились с историей происхождения фиников, ее полезными для здоровья особенностями. В практической части проекта мы реализовали опыт выращивания финиковой пальмы.

ANNOTATION

This scientific project explores a long-known product, which is legendary and which is equated with bread in terms of nutritional qualities – dates. It is believed that if you eat only dates for a long time, without forgetting to drink water, then the human body will still receive all the vitamins and trace elements it needs.

Many people ask the question: "Are dates a berry or a fruit, a fruit or a berry?". Dates are the fruits of some types of date palms growing in hot countries such as Egypt, Tunisia, Iran, Israel. But dates are eaten raw only where they grow.

Dates, as already mentioned, are unique, and therefore their benefits are beyond doubt – they can speed up the treatment of many diseases.

Dates should be consumed by pregnant women, as they contain folic acid and a lot of other substances necessary for the emerging baby. Dates are also useful for diseases of the thyroid gland – iodine, necessary for the thyroid gland, is contained in them in an easily digestible form.

Dates should definitely be given to children, preferably instead of white sugar or fructose – there are many recipes for sweets with dates, but without sugar. And these unique fruits accelerate growth and are a natural multivitamin complex for children.

Dates are one of the healthiest fruits in the world, noted in the Holy Quran. Residents of many Central Asian countries, such as Kazakhstan, are familiar with and enjoy eating dates.

During the creation and implementation of the goals and objectives of this project, we got acquainted with the history of the origin of dates, its healthy features. In the practical part of the project, we implemented the experience of growing a date palm.

ҒЫЛЫМИ ЖОБАНЫҢ МАЗМҰНЫ

І. КІРІСПЕ............................................................................................................

ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ.............................................................................................

2.1. Құрма қандай өсімдік?...................................................................................

2.2. Құрма – Пайғамбардың сүйікті жемісі.........................................................

2.3. Құрманың денсаулыққа пайдасы..................................................................

ІІІ. ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМ...........................................................................

3.1. Құрма ағашын тұқымнан өсіру тәжірибесі..................................................

ІV. ҚОРЫТЫНДЫ..............................................................................................

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.....................................................

КІРІСПЕ

Біздің жобамыз ежелден аңызға айналған және тағамдық қасиеттері бойынша нанға теңестірілген танымал өнім – құрма жемісін зерделейді.

Құрма ғылыми атауы латынша Phoenix dactylifera L. деп аталатын, пальма тұқымдасынан шыққан өсімдік. Құрманы өсіру 5 мың жылдан астам уақыт бұрын басталды. Ол қасиетті Құранда аталып өткен және әлемдегі ең пайдалы жемістердің бірі. Құрманың адам денсаулығына тигізетін зор пайдасы туралы бізге Мұхаммед Пайғамбардың өзінен де берілген.

Құрма пальмасы тропикалық климаты бар ыстық елдерде өсетіні белгілі. Бұл жобада біз осы құрма пальмасын бөлме жағдайында өсіруге болатынын тексеріп, дәлелдейтін боламыз,.

Жобаның мақсаты: Құрма жемісінің пайдасын зерттеу және оның тұқымынан құрма пальмасын өсіру тәжірибесін жүзеге асыру.

Міндеттері:

1. Құрма өсімдігі туралы әдебиеттергу шолу жасау;

2. Құрма ағашын тұқымнан өсіру тәжірибесін жүзеге асыру;

3. Алынған нәтижені талдап, жоба бойынша қорытынды жасау.

Зерттеу нысаны: Құрма ағашының жемістері.

Зерттеу пәні: Құрма ағашының өсу жағдайлары.

Гипотеза: Бөлме жағдайында құрма тұқымынан өскін шығарып, одан құрма пальмасын өсіруге болады.

Зерттеу әдістері:

1. Тақырып бойынша әдебиеттерге шолу.

2. Бақылау.

3. Тәжірибе жасау.

4. Талдау.

5. Жалпылау.

ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ

2.1. Құрма қандай өсімдік?

Құрма – көпшілікке танымал және сүйікті жеміс түрі. Ежелгі заманнан бері олар керемет дәмі, құнарлылығы, тәттілігі үшін тамаша тағам болып саналады. Бұл жеміс пайдалы қасиеттер мен дәрумендердің нағыз қайнар көзі болып табылады [1].

Құрма ғылыми атауы латынша Phoenix dactylifera L. деп аталатын, пальма тұқымдасынан шыққан өсімдік. Құрманы өсіру 5 мың жылдан астам уақыт бұрын басталды. Ол тропикалық климаты бар елдерде – Сауд Арабиясында, Египетте, Үндістанда өседі [2]. Пальмалар тіпті тұзды теңіз суымен қоректенуі мүмкін, бұл әсіресе олар өсетін шөл жағдайында жақсы. Себебі, бұл оларды өсіру процесін біршама жеңілдетеді, өйткені жеміс беру кезеңінде өсімдіктер үнемі суаруды қажет етеді.

Қ ұрма пальмасының жемістері ұзын пішінді, нәзік, бірақ іші талшық тәрізді етті бөліктен тұрады, қабығы жұқа әрі тығыз және ішінде ұзын қатты сүйекті тұқымы болады. Сортына байланысты құрма жемісінің ұзындығы 2-8 сантиметрге жетуі мүмкін. Олардың түсі қоңыр, сары, қызыл-қоңыр, тіпті қара-қоңыр болуы мүмкін (1-сурет).

Құрма пальмаларының бірнеше сорттары белгілі. Жеуге жарамды құрма жемістері пальмаларда өседі. Олар отырғызғаннан кейін 3-ші жылдан бастап жеміс бере бастайды. Өнімділік жыл сайын арта түсіп, өсімдік ондаған жылдар бойы жеміс береді. Өсудің 5-ші жылында бір пальма ағашының өзі 10 кг-ға дейін жеміс береді, ал 10 жылда өнімділігі шамамен 60 килограммға дейін өседі. Құрма пальмасы ұзақ жасайтын өсімдіктердің бірі, шамамен жүз елу жылға дейін өмір сүреді [3].

Біздің елімізде импортталған жемістердің ішінде жақсы сұранысқа ие. Бұл Араб түбегі халықтарының тамақтануында өте маңызды рөл атқарады. Біз үшін нан қандай маңызды болса – олар үшін құрма да сондай маңызға ие десе де болады. Ол балғын шикі түрінде де, кептірілген түрінде де желінеді, одан джем де дайындалады, құрманың ұнынан шелпек те пісіріледі және т.б. [2].

Қазақстан сияқты Орталық Азияның басқа да елдерінің тұрғындары бұл өсімдіктің жидектерімен таныс, әсіресе рамазан айында құрма әр үйдің дастарханының көркі десек, қателеспейміз.

Құрма – қасиетті Құранда аталып өткен және әлемдегі ең пайдалы жемістердің бірі. Ұзақ уақыт бойы құрма өзінің пайдалы қасиеттерімен танымал болды, көптеген ыстық елдерде оларды «шөл наны» деп те атайды. Танымал әдебиеттерде оның теңдестірілген құрамы атап өтіледі, оған адамға қажетті дәрумендер мен минералдардың көпшілігі кіреді. Шығыс аңыздары адамдардың денсаулыққа ешқандай зиянсыз, жылдар бойы тек құрма мен суды қалай жегені туралы айтады. Құрманың мұндай қасиеті негізінен мифологияланған, бірақ тұтастай алғанда, құрма пальмасының жемістері бірқатар микро және макроэлементтерге ие. Олардың ішінде мыс салыстырмалы түрде жоғары концентрациямен ерекшеленеді – адамның күнделікті қажеттілігінің шамамен 25-30%, калий – 20-25%, магний – 10-15%. Құрмадағы басқа минералдар тек осы жеміспен қоректіндей көп емес: мырыш – күнделікті қажеттіліктің шамамен 2%; кальций – шамамен 4%; фосфор – 5-6%; темір – 7-10% [4].

2.2. Құрма – Пайғамбардың сүйікті жемісі

Құрманың адам денсаулығына тигізетін зор пайдасы туралы бізге Мұхаммед Пайғамбардың (с.а.с.) өзінен де берілген. Сондай-ақ Мұхаммед пайғамбардың әйелі Айша құрманы бас айналуға қарсы тамаша құрал ретінде ұсынған екен [5].

Пайғамбар хадистерінде жейтін ештеңе таппай, кешкі ассыз қалғандарға бір алақандай аз да болсын кептірілген құрма жеуге кеңес берген. Келесі бір хадисінде ол үйінде құрмасы жоқ адамдардың аштығында күмән жоқ екенін айтқан, бұл Мединаның кедей халқының күнделікті өмірінде құрмалардың қаншалықты маңызды болғанын көрсетеді. Тағы бір хадисінде пайғамдар былай деген: «Босанған әйелге құрма беріңіз. Егер оған балғын құрма бере алмасаңыз, құрғақ кепкен құрма беріңіз, өйткені құрма пальмасынан артық әйел үшін пайдалы ағаш жоқ».

Пайғамбарымыз кейде құрманы басқа тағам түрлерімен бірге жеген дейді. Мысалы, қонаққа барғанда, оның алдына қаймақ пен кептірілген құрма қойылғанын көріп, ол екеуімен бірге жеген. Сонымен қатар, оның жас құрманы қиярмен бірге жегені, немесе қарбызбен қосып жегені туралы әңгімелер кездеседі. Олай жеуінің себебін жас құрмадағы ыстықты суық қарбызбен, ал қарбыздағы суықты құрманың ыстығымен қайтару керек деп түсіндірген [5].

Мұхаммед Пайғамбардың құрманы өте жақсы көретін, кейде оны нанмен бірге жеген деседі. Ол құрманың кез келген сортты тұтынды, бірақ бәрінен де ажуа сортты құрманы артық ұнатқан. Бұл сорттың құрамында қант (фруктоза) көп, бұл денеге көбірек қуат береді. Мұхаммед пайғамбардың хадистері бойынша, егер адам таңертең жеті ажуа құрмасын жесе, оған күні бойы ешқандай сиқыр да, у да қауіп төндірмейді. Қазіргі таңда құрманың бұл сорты Сауд Арабиясындағы Медина қаласында ғана өседі екен [2].

Зертханалық зерттеулер мен ғасырлар бойғы тәжірибені жалпылау нәтижесінде «Ажуа» құрмасының келесідей пайдалы қаситеттері анықталды:

• тамырлар мен артериялардағы қысымды оңтайландырады;

• бүйректің тиімді жұмыс істеуіне көмектеседі;

• сүйектердің қатаюына ықпал етеді;

• жүректің жұмысына оң әсерін тигізеді;

• тістерге пайдалы;

• перифериялық нервтердің жұмысын жақсартады;

• атеросклероз қаупін азайтуға көмектеседі.

Ажуа – ең көне сорттардың бірі (бұл қасиетті Құранда айтылған). Ажуа құрмалары араб дәстүрінде де ерекше орын алады. Жұмсақ қоңыр-қара қабығы мен сәл тәтті еті бар бұл таңғажайып құрма ауызда ериді және оның дәмі қара өрікке ұқсайды. Бұл сорт денсаулыққа пайдалы, өйткені ол қан қысымына пайдалы әсер етеді.

« Ажуа» құрмаларының өзіндік ерекшеліктері бар: олар кішкентай,сопақша, қара түсті , сирек қоңыр жолақтары бар, тығыз, тәтті және етті, дөңгелек сүйегі бар (2-сурет).

Қазіргі уақытта Медина қаласындағы шаруа қожалықтары құрманың 30-дан астам түрін шығарады. Ең сирегі және қымбаты – жоғарыда атап өткен "ажуа алия" сорты, ол тек шағын аумақта – Пайғамбар мешітінің оңтүстік бөлігінен Құба мешітіне дейінгі алқапта өседі.

2.3. Құрманың денсаулыққа пайдасы

Құрмадағы В дәрумендерінің кешені және глюкоза мен фруктоза аштық сезімін тез басады, соның арқасында негізгі тағамға дейін бірнеше кептірілген құрма жеу арқылы артық тамақтанудан сақтайды.

Жемістің құрамына кіретін аминқышқылдары адамның психикасын жағымды әсер етіп, жасушалардың қартаюына жол бермейді, егде жастағы адамдардың денсаулығы үшін өте пайдалы.

Құрма бүкіл жүрек-тамыр жүйесіне оң әсер етеді. Құрамында калий мен магнийдің болуы иммундық жүйенің күйеюіне, сондай-ақ жүрек пен қан тамырларының жұмысын жақсартуға көмектеседі.

Құрманың жүрек-қантамыр жүйесіне оң әсер етуі құрамындағы майдың көп мөлшеріне де байланысты. Олар әсіресе қан түзетін органдарға және қанның өзіне жағымды әсер етеді, оны сұйылтады. Бұл сонымен қатар адамды гипертониядан, демек, шаршаудан, бас ауруынан, бас айналудан және тіпті көңіл-күйдің жиі өзгеруінен сақтайды [2].

Халықтық медицинада қан қысымын төмендетуге, тахикардияны жеңілдетуге, жүрек-қан тамырлары жүйесінің дұрыс жұмыс істеуіне арналған көптеген рецепттер бар. Таңертең аш қарынға үш құрма жеу жүрек пен қан тамырлары ауруларының пайда болу және даму қаупін едәуір төмендетеді. Көбінесе рецепттерде кептірілген құрма түнде жылы суға малынып, таңертең дәнін алып тастап, жемісті ұсақап жеу керек. Зімбір, бал және кардамон қосу арқылы құрманы жеу одан да пайдалы болады [6].

Құрманы күнделікті рационға қосудың көптеген артықшылықтары бар, бірақ оны мөлшерден тым артық мен дұрыс қолданбаса, зиянды болуы да мүмкін.

Құрманың гликемиялық индексі жоғары, сондықтан қант диабеті науқастарына оны тұтынбаған дұрыс. Асқорыту аурулары бар адамдарға да құрма зиян тигізуі мүмкін – асқазанның ашуы мен іштің кебуіне әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, құрма глюкозаның көп мөлшеріне байланысты тістерге зиянды болуы мүмкін – оларды қолданғаннан кейін ауыз қуысын шайған дұрыс.

Және, әрине, сырты күкіртпен өңделетін құрма бәріне зиянды болады, өйткені күкірт ішке түссе, аллергия және асқазан-ішек ауруларына әкелуі мүмкін. Сондықтан, құрманы қолданар алдында мұқият жуу керек, жақсырақ экологиялық таза жемістерді сататын сенімді жеткізушіні іздеу керек.

ІІІ. ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМ

3.1. Құрма ағашын тұқымнан өсіру тәжірибесі

Құрма жемісі – өте дәмді, пайдалы әрі менің сүйікті жемісім. Менің ғана емес, тіпті Пайғамбарымыздың да сүйікті жемісі болған. Ол тропикалық климаты бар ыстық елдерде өсетіні белгілі. Алайда мен теледидардан үйде де құрма ағашын өсіруге болатынын естідім. Бұл ақпаратты іс жүзінде тексеріп көргім келді. Бұл біздің жобаны құруға негіз болды.

Ең алдымен, біз құрманы тұқымнан өсіру туралы интернеттегі ақпаратты зерттедік.

Отырғызу үшін, айтылғандай, біз піскен жемістерден алынған тұқымдарды алдық. Ең бастысы, олар сау, жәндіктермен немесе көгерумен зақымдалмаған және кеуіп үлгермеген, әйтпесе көшеттерді алу ықтималдығы күрт төмендейді (3-сурет).

Құрма тұқымынан пальма ағашын өсірмес бұрын, біз тұқымдарды 24 сағат бойы таза, жылы суға салдық. Осы уақыт ішінде суды бірнеше рет ауыстырып отырдық. Бұл процедура сүйектерді целлюлоза қалдықтарынан босатуға және өскіндердің пайда болуын тездетуге көмектеседі деп саналады.

Т ұқымды отырғызу үшін гүл дүкенінен құм мен шымтезек қоспасынан жасалған дайын субстрат алынды. Топырақ ламинат төсемеге жайылды. Тұқымдар топыраққа төсеменің шетінен 2 см және бір-бірінен 3 см қашықтықта қойылды. Төсемені шетінен бастап ұқу тәрізді орадық. «Ұлуды» азық-түлік қаптамасына салып, жылы су құйдық. Содан кейін қаптаманың аузын байлап, оны батареяға қойдық. 3-4 күнде бір рет қапты ашып, тұқымдар көгеріп кетпес үшін желдетіліп тұрдық. 3 аптадан кейін бірінші өскін пайда болды, ал 4 аптадан соң барлық тұқым өскін шығарды (4-сурет).

5-сурет. Контейнердегі тұқымдардан өскіндердің шығуы

Контейнер жақсы жарық түсетін терезе алдына қойылды. Әдебиет көздерінде жазылғандай: «көшетке жарық жер қажет, бірақ оған тал түсетегі күн де қатты түспеуі керек. Құрма пальмасын аздап қана суару болуы керек. Батпақтану шіріктің дамуына және жетілмеген өсімдіктің өліміне қауіп төндіреді. Бірақ топырақта шамадан тыс кептірудің де қажеті жоқ».

О сы ұсыныстардың барлығын орындай отырып, жазда біз 1-2 күшті, қою жасыл жапырақтары бар керемет құрма ағаштарын өсірдік (6-сурет).

Бұл өсімдіктің қоршаған ауаның ылғалдылығына арнайы талаптар жоқ. Бірақ ыстық мезгілде, сондай-ақ қыста, үйде жылыту қосылған кезде, пальма ағашына үнемі күтім жасау су шашып, жапырақтарды дымқыл шүберекпен сүртуді қамтиды.

Құрма пальмасы, басқа ағаштар сияқты баяу өседі. Күн жылынған соң мамырдан бастап, орташа тәуліктік ауа температурасы 12°C-тан төмен түспеген кезде, біз құрма пальмасын балконға ауыстырдық, онда ол қыркүйекке дейін жақсы өсті. Жақсы күтім жасалатын болса, бірнеше жылдан соң әдемі әрі мықты құрма пальмасы өсіп шығатынына сенімдіміз.

Қорытынды: Осы зерттеуді жүргізгеннен кейін біз құрма пальмасын тұқымнан өсіре алдық. Осылайша біз осы өсімдіктің өсуіне қолайлы жағдайларын білдік:

• жақсы желдетілетін, жарық, күн шуақты орын;

• жазда кез-келген температура болуы мүмкін, ал қыста ол 18ºC-тан жоғары емес және 12 ºC-тан төмен болмауы керек;

• өсімдікті тұндырылған жұмсақ сумен тұрақты біркелкі суару.

Құрма пальмасының өсуі мен дамуына сыртқы факторлардың әсері тәжірибе жүзінде дәлелденді:

• ауа ылғалдылығы төмен болса, жапырақ ұштары құрғайды;

• суару тұрақты жүргізілмесе, ал топырақ тез кеуір кетсе, жапырақтары сарғайып кетеді;

• шамадан тыс суарғанда, жапырақтары қараяды (жасылдан қоңырға айналады), ал сабағы жұмсақ болып кетеді;

• тым төмен температура болса, өсімдіктің өсуі баяулайды.

Бұл процесс тез болмағандықтан, біз әлі де шыдамдылық пен басталған іске жауапкершілікпен қарау қабілетін дамыттық.

ІV. ҚОРЫТЫНДЫ

Айтып өткеніміздей құрма – қасиетті Құранда аталып өткен және әлемдегі ең пайдалы жемістердің бірі. Қазіргі заманғы медицина Құранда айтылған жемістер тамақтанудың жақсы көзі екенін және кейбір ауруларды емдеуді жеңілдететінін мойындайды.

Шынында да, құрманың құрамы керемет, онда: темір, йод, калий, кальций, магний, фосфор, натрий, мырыш және т.б. микро және макроэлементтер, А дәрумені мен В тобы дәрумендері, сондай-ақ 23 аминқышқылдары бар.

Құрманы қолдану дененің күшімен толтыруға және аурулардан қорғауға себеп болады. Мұхаммед Пайғамбар құрманы жүкті әйелдерге, жүрек ауруларына, басқа да ауруларға қарсы дәрі ретінде жеуге кеңес берген. Калийдің жоғары болуына байланысты олар жүрек-қан тамырлары ауруларына пайдалы.

Жобамыздың барысында жүргізілген тәжірибенің нәтижесінде, біз құрма пальмасының өнуіне жағдай жасай алдық, таңдалған өсімдікті өз бетінше тұқымнан өсірдік, өз бақылауларымызды жазбаша жұмыс түрінде жасадық, тәжірибе арқылы құрма пальмасының өсуі мен дамуына әсер ету шарттарын білдік.

Осылайша, біздің гипотезамыз расталды. Егер сіз осы өсімдікті өсіруге қолайлы жағдай жасасаңыз, бөлме жағдайында құрма пальмасын тұқымнан өсіруге болады.

ҒЫЛЫМИ ЖОБАНЫҢ ҰСЫНЫСЫ:

• ҒЫЛЫМИ ЖОБАДА КЕЛТІРІЛГЕН ТҰЖЫРЫМДАР МЕН ЗЕРТТЕУЛЕР МЕКТЕП ҚАБЫРҒАСЫНДА ҚОСЫМША ЗЕРТТЕЛСЕ;

• ОСЫ ЖОБАДА ЗЕРТТЕЛГЕН ТЫҢ ИДЕЯЛАР ӘРІ ҚАРАЙ ЖАЛҒАСЫН ТАПСА;

• ЗЕРТТЕУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫН АРНАЙЫ 3Д АНИМАЦИЯЛЫҚ БАҒДАРЛАМАЛАРМЕН КӨРКЕМДЕСЕ.

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Вальтури В. Ты – то, что ты ешь. – 2017. - №36.

2. Кароматов И.Дж., Юсупова Г.С. Финики как лечебное средство // Биология и интегративная медицина. 2017. №2.

3. https://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0_(%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0)#cite_ref-1

4. Ямпольский А., Елисеева Т. Финики (Phoenix dactylifera) //Журнал здорового питания и диетологии. – 2020. – №. 14. – С. 38-50.

5. https://muslim.kz/article/qurma-zhayily-ne-bilemiz

6. Вальтури В. Ты – то, что ты ешь. – 2017. - №36.