Түркістан облысы, Қазығұрт ауданы

Қ.Сатпаев атындағы мектеп-лицейінің

Бастауыш сынып мұғалімі

Султанова Шынар Махмутовна

Тақырыбы: Құзыреттілікке негізделген оқыту-бастауыш білімнің негізі

Кіріспе

Қазіргі жаһандану жағдайында білім беру жүйесінің басты мақсаты – тек білімді меңгерген емес, алған білімін өмірде тиімді қолдана алатын, өз ойын еркін жеткізетін, шығармашыл, жауапкершілігі жоғары тұлға қалыптастыру. Осы тұрғыдан алғанда, дәстүрлі білім беру үлгісінен құзыреттілікке негізделген оқытуға көшу – уақыт талабы.

Бастауыш білім – бүкіл білім беру жүйесінің іргетасы. Дәл осы кезеңде оқушының оқу әрекетіне көзқарасы, танымдық қызығушылығы, өзіне деген сенімі қалыптасады. Сондықтан бастауыш сыныпта құзыреттілікке негізделген оқытуды жүзеге асыру – болашақта табысты, бәсекеге қабілетті тұлға тәрбиелеудің кепілі.

Құзыреттілікке негізделген оқытудың мәні

Құзыреттілікке негізделген оқыту – білім алушының тек теориялық білімді меңгеруін емес, сол білімді нақты өмірлік жағдаяттарда қолдана алу қабілетін дамытуға бағытталған оқыту тәсілі. Бұл тәсілде басты назар нәтижеге, яғни оқушының қалыптасқан құзыреттеріне аударылады.

Құзыреттілік ұғымы төмендегідей құрамдас бөліктерден тұрады:

• Білім – пәндік және жалпы білім қоры;

• Іскерлік пен дағды – білімді қолдана білу;

• Тұлғалық қасиеттер – жауапкершілік, дербестік, ынтымақтастық;

• Тәжірибе – алған білімді өмірде пайдалану.

Бастауыш сыныпта бұл құзыреттер біртіндеп, жүйелі түрде қалыптасады. Оқушы оқу барысында тек тыңдаушы емес, белсенді әрекет етуші тұлғаға айналады.

Бастауыш білім берудегі негізгі құзыреттер

Бастауыш сынып оқушыларында төмендегідей негізгі құзыреттер қалыптастырылады:

1. Коммуникативтік құзырет – өз ойын ауызша және жазбаша сауатты жеткізу, пікір алмасу, тыңдай білу.

2. Ақпараттық құзырет – ақпаратты іздеу, таңдау, өңдеу және қолдану.

3. Өзін-өзі дамыту құзыреті – өз оқуына жауапкершілікпен қарау, өзін бағалау.

4. Әлеуметтік құзырет – топпен жұмыс істеу, ынтымақтастық, сыйластық.

5. Шығармашылық құзырет – жаңа идея ұсыну, мәселеге шығармашылықпен қарау.

Бұл құзыреттер бастауыш сыныптағы барлық пәндер арқылы кіріктіріле жүзеге асырылады.

Құзыреттілікке негізделген оқытуды жүзеге асыру әдістері

Бастауыш сыныпта құзыреттілікке бағытталған оқытуды жүзеге асыру үшін төмендегі әдіс-тәсілдер тиімді:

• Топтық және жұптық жұмыс – оқушылардың өзара қарым-қатынасын дамытады;

• Жобалық әдіс – мәселені шешуге, зерттеуге үйретеді;

• Ойын технологиялары – баланың қызығушылығын арттырады;

• Сыни тұрғыдан ойлау стратегиялары – ойлау қабілетін дамытады;

• Өмірмен байланысты тапсырмалар – білімнің практикалық маңызын көрсетеді.

Бұл әдістер арқылы оқушы білімді дайын күйінде алмай, өз бетімен ізденіп, талдап, қорытынды жасайды.

Мұғалімнің рөлі

Құзыреттілікке негізделген оқытуда мұғалім – бағыт беруші, ұйымдастырушы, кеңесші. Мұғалімнің басты міндеті – оқушыға қолайлы оқу ортасын қалыптастыру, оның жеке қабілетін ашуға жағдай жасау.

Бастауыш сынып мұғалімі:

• оқушының жас ерекшелігін ескереді;

• әр баланың мүмкіндігін бағалайды;

• оқуға деген қызығушылықты арттырады;

• рефлексия жасауға үйретеді.

Мұғалім мен оқушы арасындағы сенімді қарым-қатынас – құзыреттілікке негізделген оқытудың табысты болуының негізгі шарты.

Құзыреттілікке негізделген оқытудың нәтижесі

Бұл оқыту тәсілін жүйелі қолдану нәтижесінде бастауыш сынып оқушысы:

• өз ойын еркін жеткізе алады;

• алған білімін өмірде қолданады;

• жауапкершілік пен дербестікке үйренеді;

• оқуға деген қызығушылығы артады;

• өзін тұлға ретінде сезінеді.

Осылайша, құзыреттілікке негізделген оқыту оқушының жан-жақты дамуына ықпал етеді.

Қорытынды

Қорытындылай келе, құзыреттілікке негізделген оқыту – бастауыш білімнің сапасын арттырудың тиімді жолы. Бұл тәсіл оқушыны білім алудың белсенді субъектісіне айналдырып, оның тұлғалық, әлеуметтік және танымдық дамуына жағдай жасайды.

Бастауыш сыныпта қалыптасқан құзыреттер – оқушының болашақ оқу жетістігінің, өмірде өз орнын таба білуінің берік негізі. Сондықтан әрбір бастауыш сынып мұғалімі оқу үдерісінде құзыреттілікке бағытталған әдіс-тәсілдерді жүйелі қолдануы қажет. Бұл – заман талабына сай, сапалы білім берудің басты кепілі.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.

2. ҚР Мемлекеттік жалпыға міндетті бастауыш білім беру стандарты.

3. Құдайбергенова К.Қ. Құзыреттілікке бағытталған білім беру. – Алматы, 2018.

4. Смагулова Г. Бастауыш сыныпта заманауи оқыту әдістері. – Астана, 2020.