Бөлім:

Қазіргі қоғам: Әлеуметтік теңсіздік. Тілдік жүйе және стиль

Педагогтің Т.А.Ә.

Күні:

16.02.2026 Пәні: Қазақ тілі

Сынып: 10

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы

Қазақ байлары

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

10.3.4.1 қажетті клишелер мен лексикалық құрылымдарды қолданып, көтерілген мәселе бойынша өз ойын дәлелдеп эссе жазу («келісу, келіспеу» эссесі, дискуссивті эссе, аргументативті эссе)

10.4.4.1 сөзжасамдық және синтаксистік нормаларды сақтай білу.

Сабақтың мақсаты

Қажетті клишелер мен лексикалық құрылымдарды қолданып, көтерілген мәселе бойынша өз ойын дәлелдеп эссе жазады;

Сөзжасамдық және синтаксистік нормаларды сақтай біледі.

Ұлттық құндылықтар

Құндылық: тәуелсіздік және отаншылдық

-халықпен/ мемлекетпен бірлікті және өз мемлекетінің дамуы үшін жеке жауапкершілікті түсіну;

Құндылық: әділдік және жауапкершілік

-белгіленген стандарттардың, нормалар мен ережелердің сақталуын қамтамасыз ету және оған сәйкес әрекет ету;

-тапсырманы жоспарланған мерзімге сәйкес уақытылы және сапалы орындау.

-Құндылық: заң және тәртіп

-өз ойларын, эмоцияларын және мінез-құлқын бақылау, қоғамдық игілік мүддесі үшін күнделікті жағдайларда белгіленген ережелер мен рәсімдерді, үйлесімді әлеуметтік қатынастарды сақтау;

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Ұйымдастыру кезеңі, оқушыларды түгелдеу, үй тапсырмасын сұрау, жаңа тақырыптың тақырыбы мен мақсатын таныстыру.

Оқушылар үй тапсырмасын айтып, жаңа сабақтың мақсат, тақырыбымен танысады.

10 балдық жүйемен бағалау

Оқулық 10-сынып. Алматы «Мектеп» 2019.

Б. Қапалбек.

Г. Закиряева.

С. Жантасова

Сабақтың ортасы

1-тапсырма. Үлесіңді қос. Мына шаңырақ - қазақтың қара шаңырағы. Керегесі - бұқара халық. Қазақтың қара шаңырағын үнемі жоғары ұстап тұру үшін қандай идеяларыңмен бекітетін едіңдер? Әрбіреуің сол идеяларыңды бір уыққа теліп, шаңырақ пен керегені байланыстырыңдар.

A) Мәтінді оқып шығып, онда көтерілген мәселеге баға беріңдер.

Маман байдың балалары - Тұрысбек, Сейітбаттал және Есенқұл қазақ балаларына арнап Жетісу өңіріне белгілі өнер-білім ошағы -

«Мамания» мектебін соқтырды. Ағайынды Мамановтар қазақ баласының білімсіз қалғанына көзі жетіп, оларды білім-ғылымға баулыды.

Есенқұл Маманов Уфадағы Ғалия медресесінің негізімен сегізжылдық мектеп салдырды.

C. Хасан

Ә) «Мамания мектебі» жайлы оқып-білгендеріңді айтып, әңгімелеңдер. «Мен саған,

сен маған» әдісімен бір-біріңе сұрақ қойыңдар.

Б) Мәтінге тезистік жоспар құрыңдар.

B) «Мен бай болсам, мынадай меценаттық әрекеттер жасар едім…» деген тақырыпта

эссе жазыңдар.

2-тапсырма. «Сөзжасам» терминіне өз сөздеріңмен анықтама беріңдер. Сынып

бойынша ең жақсы анықтама жасаған оқушыны анықтаңдар.

A. Кім көп табады? Сөзжасам сөзіндегі әріптерден жаңа сөздер құрастырыңдар. Бір

рет қана кездесетін әріпті екі рет алуға болмайды. Мысалы: самса т.б.

Ә. Кім жылдам? Сұрақтарға жауап беріңдер.

• Туынды сөздің сөзжасамдық тәсілдерін атаңдар.

• Туынды сөздің сөзжасамдық жолдары қандай?

• Сөзжасамның сандық сипаттары нешеу?

• Сөзжасамдық ұяларды атап шығыңдар.

• Лексика-семантикалық тәсіл туралы не білесіңдер?

• Сөзжасамның қосымшалар арқылы сөз жасау тәсілін тағы қалай атауға болады?

• Сөзжасамдық тізбектің құрамында қанша сөз болса да, олардың бәрі бірімен-бірі мағыналық байланысы бар сөздер болса, қай тәсілге жатады?

Б) Кім көп табады? Үлгі бойынша қатарды жалғастырыңдар.

Туынды түбір зат есім: айтыс, …

Туынды тубір сын есім: күлкілі, …

Туынды тубір етістік: айқайла, …

Өзіңді тексер!

1. Көптік ұғымның синтетикалық тәсіл арқылы берілу жолы:

a) аналар;

ә) кәрі-жас;

б) қымыз;

b) отыз қой.

2. Мына туынды сөздер қандай сөзжасамдық тәсіл арқылы жасалған?

Қарақат, қаракөз, ақбөкен, ақгүл.

a) аналитикалық;

ә) синтетикалық;

б) лексика-семантикалық;

b) морфологиялық.

Суретке қарап отырып, қара шаңырақты үнемі жоғары ұстап тұру үшін қандай идеялармен бекітетінін айтады.

Мәтін бойынша жұмыс. Мәтінді оқи отырып, көтерілген мәселе туралы айтады.

Мамания мектебі жайлы білгендерімен бөліседі.

Мен саған, сен маған әдісі бойынша сұрақтар қояды.

Мәтін бойынша тезистік жоспар құрады.

Берілген тақырып бойынша, эссе жазады.

Сөзжасам терминіне өз сөздерімен анықтама бере отырып, ең жақсы анықтаманы анықтайды.

Кім жылдам? айдары бойынша сұрақтарға жауап береді.

Өзіңді тексер! Тест тапсырмасын орындайды.

Дескриптор

Білім алушы

- мәтіннің мазмұнын баяндайды – 2 балл,

-көтерілген мәселе мен негізгі ойды анықтайды – 2 балл,

-ғылымның бүгінгі дамуына талдау жасайды – 3 балл,

-ойды қорытындылап, болжам жасайды- 3 балл

Шаңырақ

Идея

Мәтін

Кім көп табады?

Мамания мектебі

Мен саған, сен маған әдісі

Тезистік жоспар

Эссе

Сөзжасам термині

Кім көп табады? әдісі

Анықтама

Кім жылдам? әдісі

Тест

Сабақтың соңы

Кері байланыс. Шығу билеті.

Сіз бүгін не үйрендіңіз?

Сіз тағы не білгіңіз келеді?

Кері байланыс сұрақтарына жауап береді

Кері байланыс алынады.

Шығу билеті рефлексия

Бөлім:

Сәулет өнері

Педагогтің Т.А.Ә.

Күні:

17.02.2026 Пәні: Қазақ тілі

Сынып: 10

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы

Ғаламдағы ғажайып ғимараттар

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

10.3.4.1 қажетті клишелер мен лексикалық құрылымдарды қолданып, көтерілген мәселе бойынша өз ойын дәлелдеп эссе жазу («келісу, келіспеу» эссесі, дискуссивті эссе, аргументативті эссе)

10.4.4.1 сөзжасамдық және синтаксистік нормаларды сақтай білу.

Сабақтың мақсаты

Қажетті клишелер мен лексикалық құрылымдарды қолданып, көтерілген мәселе бойынша өз ойын дәлелдеп эссе жазады;

Сөзжасамдық және синтаксистік нормаларды сақтай біледі.

Ұлттық құндылықтар

Құндылық: тәуелсіздік және отаншылдық

-халықпен/ мемлекетпен бірлікті және өз мемлекетінің дамуы үшін жеке жауапкершілікті түсіну;

Құндылық: әділдік және жауапкершілік

-белгіленген стандарттардың, нормалар мен ережелердің сақталуын қамтамасыз ету және оған сәйкес әрекет ету;

-тапсырманы жоспарланған мерзімге сәйкес уақытылы және сапалы орындау.

-Құндылық: заң және тәртіп

-өз ойларын, эмоцияларын және мінез-құлқын бақылау, қоғамдық игілік мүддесі үшін күнделікті жағдайларда белгіленген ережелер мен рәсімдерді, үйлесімді әлеуметтік қатынастарды сақтау;

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Ұйымдастыру кезеңі, оқушыларды түгелдеу, үй тапсырмасын сұрау, жаңа тақырыптың тақырыбы мен мақсатын таныстыру.

Оқушылар үй тапсырмасын айтып, жаңа сабақтың мақсат, тақырыбымен танысады.

10 балдық жүйемен бағалау

Оқулық 10-сынып. Алматы «Мектеп» 2019.

Б. Қапалбек.

Г. Закиряева.

С. Жантасова

Сабақтың ортасы

1-тапсырма. Мәтінді оқып, жазылу мақсатын (ақпарат беру, әсер ету) анықтаңдар.

Әлемдегі ең биік үш ғимарат: Патша мұнарасы, Шанхай мұнарасы, World One.

1. Патша мунарасы. Патша мүнарасы болашақта әлемдегі ең биік ғимараттар көшін бастамақ.

2. Шанхай мұнарасы. Қытайдағы 121 қабатты Шанхай мұнарасының құрылысы 1993 жылы басталған болатын.

3. World One. Көкпен таласқан 117 қабатты World One ғимараты - әлемдегі ең биік тұрғын үй және Мумбайдағы ең биік ғимарат.

E.Жумабайұлы

А. Мәтіннен тірек сөздерді табыңдар.

Ә. Қай ғимарат ұнады? Ойларыңды дәлелдеп, аргументативті эссе жазыңдар.

Есте сақта! Сөз байланысының түрлері

Сөз байланысының матасу, меңгеру, қабысу, жанасу деген түрлері бар. Қиысу нақты ойды білдіреді, сондықтан сөйлем болады.

Обсерватория - астрономиялық, метеорологиялық және т.б. бақылау жүргізу үшін жабдықталған ғимарат.

2-тапсырма. Сөз тіркесі бола алмайтын қатарды табыңдар.

өткір пышақ ашты, төкті

сабын сағыз

арсы-гүрсі

нәресте, сәби

жатып, құлап

көп талапкер сарабдал сана көрмей, білмей

жұлдыз ақты алдаспан сабы ақылгөй қария

қыран бүркіт қара торы

кеше жастық

шексіз көкжиек

бүгін-ертең

A. Кім көп табады? Берілген үлгіге сүйене отырып, сай келетін мысалдармен толықтырыңдар.

Қабысу: асыл мұра, …

Қиысу: Айғаным келді,

Меңгеру: қазынаға таласты, .

Жанасу: ілгері жүріп кетті, …

Матасу: дүкеннің наны, …

Керек дерек! Неологизмдер және олардың жасалу тәртібі

Тілге, сөйлеу процесіне енген жаңа атау және оның жаңа қолданыс екендігі аңғарылып тұратын лексика қабатын неологизмдер деп атайды. Неологизмдердің актив лексикадан өзгешелігі тек жаңашылдығымен өлшенбейді. Кей сөз пайда болысымен актив лексика қатарына өтіп, әлеуметтік сипат иеленеді. Енді бірі неологизм қалпын ұзағырақ сақтайды.

Жалпы, тілдегі неологизмдердің жасалу жолдары мынадай:

1) семантикалық тәсіл арқылы жасалған неологизмдер: желі, ағын, жаһан-

дану, нарық, ағза, үрдіс, кеден;

2) аффикстік тәсіл арқылы жасалған неологизмдер: зияткер, аяқдопшы,

көсемсөзші, көшбасшы, кеденші, бітімгер;

3) сөздердің бірігуі, тіркесуі, қосарлануы арқылы жасалған неологизмдер:

бейнетаспа, әнұран, елтаңба, әуежай, зілтемір, жөргекпұл.

«Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы» оқу-әдістемелік кешенінен

3-тапсырма. Үш топқа бөлініп, неологизмдердің үш түріне анықтама беріңдер.

Мұғалімнің көмегімен ұтымды анықтаманы анықтаңдар.

Мәтінді оқып, жазылу мақсатын анықтайды.

Мәтін бойынша тірек сөздерді табады.

Қай ғимарат ұнады деген сұраққа жауап беріп, аргументатикті эссе жазады.

Сөз тіркесі бола алмайтын қатарды табады.

Берілген үлгіге сүйеніп, сай келетін мысалдармен толықтырады.

Топтық жұмыс. Неологизмдердің үш түріне анықтама береді.

Дескриптор

Білім алушы

- мәтіннің мазмұнын баяндайды – 2 балл,

-көтерілген мәселе мен негізгі ойды анықтайды – 2 балл,

-ғылымның бүгінгі дамуына талдау жасайды – 3 балл,

-ойды қорытындылап, болжам жасайды- 3 балл

Мәтін

Тірек сөздер

Аргументативті эссе

Кім көп табады?

Мысалдар

Топтық жұмыс

Анықтама

Неологизмдер

Сабақтың соңы

Кері байланыс. Шығу билеті.

Сіз бүгін не үйрендіңіз?

Сіз тағы не білгіңіз келеді?

А. Кім көп табады? Неологизмдердің 3 түріне мысалдар келтіріп жарысыңдар.

Кері байланыс сұрақтарына жауап береді

Кері байланыс алынады.

Шығу билеті рефлексия