жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз
Қышқылдардың түрлері
Қышқыл
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigationJump to search
Қышқыл — химиялық қосынды, көк лакмус қағазына қызғылт рең беретін ерітінді, дәмі қышқыл. Қышқылдар құрамына қарай оттекті, оттексіз болып, олардағы сутек атомдарының сандарына қарай бір және көп негізді деп бөлінеді. Қышқыл ертітінділерде түсін өзгертетін заттарды индикаторлар деп атайды
Қышқылдар сутек атомынан және қышқыл қалдығынан құралған күрделі зат, олар екі топқа бөлінеді: Оттекті және Оттексіз Оттекті: HNO³, H²SO(4), H²CO³, H²SiO³, H³PO(4), H²SO³ Оттексіз: HCl, H(I), HBr, HF, H²S
Азот, тұз, күкірт қышқылдары сұйық заттар, ал фосфор және бор қышқылы (Н3BО3) - қатты заттар болса, кремний қышқылы суда ерімейтін іркілдек зат. Көмір және күкіртті қышқылдары тұрақсыз, оңай айырылатын заттар.
H2CO3→CO2↑+H2O;
H2SO3→H2O|+SO2↑
Қышқылдардың құрылысының формуласын жазғанда әуелі сутектің таңбасын шетіне жазамыз, өйткені ол бір валентті элемент.
Оттексіз қышқылдарда сутек қышқыл түзуші элементпен тікелей байланысады: Н—CI Н—S—Н, т.б.
Мазмұны
Аталуы
Кейбір қышқылдардың тарихи қалыптасқан атаулары бар: HCl - тұз қышқылы, HF - балқытқыш қышқыл; Н2РO4 - сутектің ортофосфаты, ал Н2СO3 - сутектің карбонаты деп аталады.
Ал халықаралық номенклатура бойынша Н2РO4 тетраоксотригидрофосфат деп молекула құрамындағы атомдардың сандары грек сандарымен көрсетіліп аталады. Қышқылдарға сәйкес келетін оксидтерді қышқылдардың ангидридтері (сусыз қышқыл) деп атайды.
Алынуы
Оттексіз қышқылдарды жай заттардың тікелей әрекеттесуі (синтез әдісі) бойынша алады:
H2+Cl2=2HCl
H2+S=H2S
Түзілген газдарды суда еріткенде қышқылдар алынады.
Кейбір оттекті қышқылдарды сәйкес оксидтерін сумен әрекеттестіріп алады:
SО2+H2О=H2SО3
SО3+H2О=H2SО4
Егер фосфорды жағып алып, түзілген ак буға су қосып шайқасақ, ерітінді лакмусты қызғылт түске бояйды, себебі мына реакциялар жүреді:
4P+5O2=2P2O5
P2O5+3H2O=2H3PO4
қышқылдық оксид + су = қышқыл
Кейбір ұшқыш, тұрақсыз және ерімейтін қышқылдарды олардың тұздарына концентрлі қышқылмен әсер етіп алуға болады.
Ас тұзының кристалдарына концентрлі күкірт қышқылын қосқанда хлорлы сутектің ақ тұманы газ күйінде бөлінеді, оны суда ерітіп тұз қышқылын аламыз.
NaCl+H2SO4=2HCl↑+Na2SO4
Осы реакцияны кеңсе желіміне концентрлі тұз қышқылымен әсер етіп көрсетеміз.
Na2SiО3+ 2HCl = H2SiO3↓ + 2NaCl
Қышқылдардың түрлері
Қышқылдарды 2 үлкен категорияға бөлуге болады:
Күшті (химиялық белсенді) қышқылдар, кейде бейорганикалық деп те аталады. Көміртегі атомдары жоқ қышқылдар күшті қышқылдар болып табылады. Олар химиялық дәрі-дәрмек, жарылғыш заттар, тыңайтқыштар, бояулар, пластмасса және синтетикалық талшықтар жасауда қолданылады. Күкірт қышқылы, фосфор қышқылы сияқты күшті қышқылдар басқаларына қарағанда көбірек қолданылады.
Әлсіз (сұйытылған) қышқылдар. Әлсіз қышқылдардың құрамына көміртегі атомдары кіреді. Олар суда түгелімен диссоцияланбайды. Бірақ көптеген әлсіз қышқылдар органикалық еріткіштерде ериді.Әлсіз қышқылдар сусындар, косметикалық заттар, сабын, жуғыш заттар, тамақ, пластмассадан жасалған заттар және дәрілерді өндіруде қолданылады. Әлсіз қышқылдарды бейорганикалық қышқылдар деп те атайды. Әлсіз қышқылдарға құмырсқа қышқылы, сірке қышқылы, сүт қышқылы және симон қышқылы жатады.
Қышқылдардың химиялық қасиеттері
Қышқылдардың қасиеттері алуан түрлі болып келеді, оны көрсету үшін мынадай сұлба жазып аламыз:
Қышқылдар:
белсенді металдармен
негіздік оксидтермен
қыздырудың әсері (кейбір қышқылдар үшін)
Қышқылдардың металдармен әрекеттесуі металдың белсенділігіне қарай жүреді; белсенді металдардың көпшілігі қышқылдардан сутегін ығыстырады:
H2SO4+Ca=CaSO4+H2↑
H2SO4+Zn=ZnSO4+H2↑
белсенді металл + қышқыл = тұз + сутегі
Қышқылдардың негіздік оксидтермен әрекеттесуі нәтижесінде тұз бен су түзілед
H2SО4+CaО=CaSО4+H2О
2HCl+ZnО=ZnCl2+H2О
қышқыл + негіздік оксид = тұз + су
Қышқылдар еритін де, ерімейтін де негіздермен әрекеттеседі:
HCl+NaOH=NaCl+H2O
2HCl+Cu(OH)2↓=CuCl2+2Н2O
қышқыл + негіз = тұз + су
Қышқылдар тұздармен алмасу реакциясына түседі
H2SО4+BaCl2=BaSО4↓+2HCl
HCl+AgNО3=AgCl↓+HNО3
2НСl+СаСO3=СаСl2+Н2O+СO2↑
қышқыл + тұз = жаңа тұз + жаңа қышқыл
Кейбір қышқылдар қыздырғанда айырылады
H2SiO3→SiO2+H20
Қолданылуы[
HNO3 - азотты тыңайтқыштар алу үшін
H2SO4 - өте кең қолданыс табады, сондықтан оны химия өндірісінің «наны» деп атайды.
Н3РО4- фосфор тыңайтқыштарын алу үшін HCl - тұздарын алу үшін, медицинада.[1]

Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген