Бөлім:

Химиялық реакция жылдамдығы

Педагогтің аты-жөні

Бейсбекова Н.Т.

Күні:

17.10.2023

Сынып: 9

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы

Химиялық реакциялардың жылдамдығы.

Химиялық реакциялар жылдамдығына әсер ететін факторлар. №2көрсетілім «Әртүрлі реакциялар жылдамдығы».№ 6зертханалық тәжірибе

«Реакция жылдамдығына температура, концентрация мен бөлшектер өлшемінің әсері» Катализаторлар. Ингибиторлар.

№ 3практикалық жұмыс «Реакция жылдамдығына катализатордың әсері»

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

9.3.2.1 -реакция жылдамдығы ұғымын түсіндіру

9.3.2.2 -реакция жылдамдығына әсер ететін факторларды анықтау және оны бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру

9.3.2.3 -катализатордың реагенттен айырмашылығын және реакция жылдамдығына әсерін түсіндіру

9.3.2.4 -реакция жылдамдығына ингибитордың әсерін түсіндіру

Сабақтың мақсаты

Реакция жылдамдығы ұғымын түсіндіреді.

Реакция жылдамдығына әсер ететін факторларды анықтау және оны бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіреді.

Катализатордың реагенттен айырмашылығын және реакция жылдамдығына әсерін түсіндіреді.

Реакция жылдамдығына ингибитордың әсерін түсіндіреді.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Басталуы

5 минут

Сәлемдесу

Оқушылардың назарын сабаққа аударту.

Химиялық реакция жылдамдығына байланысты екі шындық және бір өтірік факторды ойлап айту.

Сұраққа жауап.

Оқушылар бір-бірін бағалайды.

Жаңа сабаққа дайындық(2 мин)

Суретте берілген жолаушының түйесінің қызметі неде болды?

1.Химиялық кинетика дегеніміз?

2.Гомогендік химиялық реакция?

3.Гетерогендік химиялық реакция?

Суретті тақырыппен байланыстырады, негізгі ойды анықтайды.

Оқулық, кесте

Жаңа сабақ

(10 мин)

20 минут

1. Қысқаша тезисті конспект (мәтін, сызба, кесте және т.б. түрінде).

Химиялық реакцияның жылдамдығын өзгерте алатын, бірақ реакция өнімдерінің құрамына кірмейтін заттарды катализаторлар (өршіткі) деп атайды.

Катализатор қатысында реакция жылдамдығының өсу құбылысын катализ деп атайды. Катализаторлар қатысында жүретін химиялық реакциялар катализдік реакциялар деп аталады.

Катализдің бірнеше түрі бар: гомогенді, гетерогенді, биологиялық (ферментативті), автокатализ.

• Гомогенді катализде әрекеттесуші заттар мен катализатор бірдей агрегаттық күйде болады.Бұл жағдайда катализатор мен әрекеттесуші заттар арсында бөліну беті болмайды. Мысалы, күкірт (4+) оксидін азот оксидімен катализатор NO _(г) қатысында катализдік тотықтыру жатады:

2 SO_{2 (г)} + O_{2 (г)} = 2 SO_{3 (г)}

• Гетерогенді катализ - әрекеттесуші заттар мен катализатор әртүрлі агрегаттық күйде болатын үрдіс. Мысалы, V₂O₅ қатысында жүретін күкірт (4+) оксидінің тотығу процесі:

2 SO_{2 (г)} + O_{2 (г)} = 2 SO_{3 (г)}

Кейбір реакциялар үшін бастапқы реагенттер немесе реакция өнімдері катализатор болады.Мұны автокатализ деп атайды.

Химиялық реакция жылдамдығын баяулататын заттар тежегіштер (ингибиторлар) деп аталады. Олар қажетсіз химиялық процестерді тежейді. Мысалы, металдардың жемірілуі, тамақ өнімдерінің, отындардың және жағармайдың тотығуы, мономерлердің полимерленуі

Ферменттер деп аталатын биологиялық катализаторлар ерекше рөл атқарады. Олардың қатысында өсімдіктер мен тірі организмдерде күрделі химиялық процестер жүреді.

Блум таксономиясы бойынша жеке жұмыс.

Төмендегі сұрақтар реті бойынша қойылған мақсатқа жету.

1. (білу, түсіну)-кім? Не? Қашан? Қалай? Себебі не? Неліктен?Не үшін? Неге?

2. (талдау, жинақтау)-салыстыр? Айырмашылығы, ұқсастығы неде? Анықтама бер, қорытынды шығар, сызбанұсқа құрастыр.

1.Тапсырма

Әрекеттесетін заттардың уақытқа сәйкес өзгерісі

2.Тапсырма

1.Гомогенді және гетерогенді реакциялардың айрмашылығын кестеге түсіреді

№ 6 зертханалық тәжірибе

«Реакция жылдамдығына температура, концентрация мен бөлшектер өлшемінің әсері»

әр мүшесі немесе жетекшісі қалған басқа топқа өздерінің проблемаларын қалай шешкендігін түсіндіріп береді.

15балдык жүйемен бағаланады

Сызбанұсканы толтыру

Оқулық, Оқушылар дәптерлеріне жазады

Үлестірме кағаз арқылы

Аяқталуы

3 минут

15,16параграф: Химиялық реакция жылдамдығы. Катализаторлар. Ингибиторлар.

3тапсырма