Сабақ барысында үштілді білім беру

МАТЕРИАЛИ
XIV МЕЖДУНАРОДНА НАУЧНА ПРАКТИЧНА
КОНФЕРЕНЦИЯ


ACHIEVEMENT OF HIGH SCHOOL -
2018


17 - 25 November, 2018

Volume 6
Педагогически науки
Филологическите науки
Физическата култура и спорта








София
«Бял ГРАД-БГ ОДД»
2018

Achievement of high school - 2018 ★ Volume 6


2



То публикува«Бял ГРАД-БГ» ООД , Република България,
гр.София,район «Триадиц», бул.« Витоша« №4, ет.5

Редактор: Милко Тодоров Петков
Мениджър: Надя Атанасова Александрова
Технически работник: Татяна Стефанова Тодорова
Материали за XIV международна научна практична конференция,
Achievement of high school - 2018 , 17 - 25 November, 2018 Педагогически
науки. Филологическите науки. Физическата култура и спорта. : София.«
Бял ГРАД-БГ » - 128 c.



За ученици, работници на проучвания.
Цена 10 BGLV

ISBN 978-966-8736-05-6

© Колектив на автори , 2018
©«Бял ГРАД-БГ » OOД, 2018

МАТЕРИАЛИ ЗА XIV МЕЖДУНАРОДНА НАУЧНА ПРАКТИЧНА КОНФЕРЕНЦИЯ ★ 17 - 25 November, 2018


3
ФИЗИЧЕСКАТА КУЛТУРА И СПОРТА
Физическа култура и спорт: проблеми, изследвания, оферти
Tymchik S.H., Khromkov A.
National technical university of Ukraine
„Kiev polytechnic institute of the name of Ihor Sikorskogo”,
Kyiv, Ukraine
ATHLETIC GYMNASTICS: PHYSICAL PERFORMANCE FOR
DEVELOPMENT OF FORCE IN A GAME IN BASEBALL.
Annotation. The article deals with the exercises of athletic gymnastics of force
orientation for baseball lessons, which is included in the program of the Olympic
Games - 2020
Keywords: athletic gymnastics, power training, baseball, strength, endurance,
coordination, agility.

At the physical education classes at the athletic gymnastics department in the
Kiev Polytechnic Institute students are engaged, who in their free time enjoy playing
baseball. This game is included in the program of the Olympic Games - 2020. Baseball
is a popular American game.
For a successful baseball game you need to have three basic physical qualities:
strength, endurance and coordination (dexterity). In order to become a successful
player, regardless of the position of the game, it is necessary to take physical training.
In baseball, as in any other team sport, the player is working on his general physical
training at home, while at joint (team) training he is mostly working on the tactics and
teamwork. Therefore, an integral part of the work on itself for each baseball player
becomes a gym. Work in the hall is an excellent prevention of injuries, for example, to
strengthen ligaments and tendons.
1. Power is the player's strength multiplied by its speed.
The strength and speed of the player is trained in the pursuit of iron, the first
day working on the body, the second on the legs, and the third only on the press.
Corps. The training of the upper part begins with the usual push-ups, which
simultaneously heats up the muscles. It is followed by pulling on the crossbar. On this

Achievement of high school - 2018 ★ Volume 6


4
exercise with its own weight are over. Further training consists of three exercises: a
stretch of rod, a bench press and a thrust to the breast with a wide grip. It is
recommended to do 3-4 approaches for each exercise, 10-12 repetitions.
Stretching rod When performing the thrust, almost 3/4 of the total muscle mass
is involved, in the first place: extensors of the back, buttocks, quadriceps and two-head
muscles of the thigh, the widest muscle of the back, trapezium, the rear tufts of the
deltoid muscles, the forearm and Biceps of the hips, forcing them to work at the border
in the static tension, as well as the upper parts of the buttocks. That is why, performing
a stanchion thrust, baseball players gain the most muscle mass and become stronger.
Lying down When performing the bench press, strained triceps, front tufts of
deltoid muscles, the widest back muscles and pectoral muscles.
Thrust to the breast with a wide grip. When performing traction to the chest,
the abdominal group of muscles, the muscle that straightens the spine, the muscles of
the shoulder, the anterior dentate muscles, the rhomboid muscles, the lower parts of the
trapezius muscles, muscles -currences of the wrist.
The development of these muscle groups is essential for a successful baseball
struggle for both attackers and defenders.
Legs The training of the legs consists of five exercises. The first part includes
the usual squats, legs with dumbbells. Then you can go to basic exercises, it is squatting
with a barbell on the chest and push your feet in the simulator. As for the training of
the body, the same scheme applies here: 3-4 approaches for 10-12 repetitions for each
exercise.
Squatting. Squat is one of the most effective force exercises. Exercise involves
a large number of large and small muscles. Almost all muscles of the lower body are
included in the work. Classical squats involve the quadriceps, primarily, synergists (the
muscles that help in moving) are the large gluteus muscles that lead to the muscles of
the thigh, as well as cambalous muscles. Stabilizers are hip biceps, as well as calf
muscles. Also, the load falls on the muscles of the abdominal press, extensor back and
some other small muscles of the legs and trunk.
Foot dumbbells. In case of dumbbells, the litmus muscle of the thigh, the medial
and straight muscles of the thigh, the two-head muscle, the large vertebral muscle and
the spinal extensor are used.

МАТЕРИАЛИ ЗА XIV МЕЖДУНАРОДНА НАУЧНА ПРАКТИЧНА КОНФЕРЕНЦИЯ ★ 17 - 25 November, 2018


5
Squat with a barbell on the chest. Muscles working in squatting with a rod on
the chest: straight muscle of the thigh; lateral wide; medial wide; large buttocks; middle
hip; double-headed hip muscle Although the main load falls on the quadriceps.
Cheesy foot in the simulator. At cues feet work quadriceps, anterior part of the
thigh and buttocks.
2. Starting speed.
To improve the starting speed the player must work not only over his feet, it is
much more important to develop his press.
Press. Exercises on the press should end every training! It is necessary to work
not only on the press, but also on all the muscles of the bark (muscles responsible for
stabilizing the pelvis, thighs and spine). Of course, standard twist exercises are
required, but more effective to stand in the bar from 30 seconds or more. It perfectly
develops isometric force, as the tendons strengthen, which can withstand a heavy load
than muscles. In addition to work exclusively on strengthening the muscles of the press
should be allocated one workout in the hall once a week.
Exercises on the top of the press:
Twisting in the simulator.
Twisting on the bench with a slope down.
Twisting
Exercises on the bottom of the press:
Lifting your legs in the hill.
Lifting the legs with emphasis on the elbow.
Lifting the feet lying on the bench / on a sloping bench.
Exercises for oblique muscles of the press
Inclination to the side of dumbbells
Tilt to the sides on the block
Twisting with a turning of the body
Exercises for "Kor" - a strap.

Achievement of high school - 2018 ★ Volume 6


6
Умбетов Б. К.
№7 ЖОББМ
Батыс Қазақстан облысы, Бөрлі ауданы, Ақсай қаласы
ОҚУШЫЛАРДЫҢ ДЕНЕ МӘДЕНИЕТІН ДАМЫ ТУДАҒЫ ҚАЗАҚТЫҢ
ҰЛТТЫҚ ОЙЫНДАРЫ
Салауатты өмір салтын қалыптастырудың маңыздылығын еліміздің
Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің «Қазақстан - 2030» бағдарламасында,
Қазақстан халқына Жолдауында: «Егеменді еліміздің болашағы мықты болып,
шынығып өскені абзал» деген. Осы стратегиялық бағдарламада салауатты өмір
салтын ұсыну, дене тәрбиесімен ұлттық спорт түрлерімен шұғылдану мәселелері
қаралған. Еліміздің ертеңі – бүгінгі жас ұрпақ болса денсаулығы зор, білім
нәрімен терең сусынданған жастар келешегінен қоғам зор үміт күтеді.
Ұлттық ойындар өзінің бастауын халықтық педагогикасының
тұңғиығынан алады. Қазақстан ұлттық ойындары ерлікті, өжеттікті,
батылдықты, шапшаңдықты сонымен қатар мінез-құлықтық ерекшеліктерімен
бірге күш-молдығын, білек-күшін, дененің сомданып шығуын қажет етеді.
Сонымен бірге бұл ойындар әділдік пен адамгершіліктің жоғары принциптеріне
негізделген.
Ойын – тарихи құбылыс. Ұлттық ойын ұлт тарихына, оның мәдениетіне
жетелейтін соқпақ сияқты. Ұлттық ойында халық дәстүрі мен салт – санасынан
туындаған ұлтқа тән ой - өріс, сапа, дене тәрбиесінің қажетті деп саналатын түрлі
көрініс табады. Мысалы, батылдық, төзімділік, сабырлық, көздемпаздық,
мергендік, шапшандық т.б. сияқты сапаларды тәрбиелеуге бағышталған. Қазақ
ұлтының дене тәрбиесінің формалары мен тәсілдерін қазіргі кездегі
педагогикалық тәрбие ісінің негізіне кеңінен пайдалану мәселесі әр кезеңде де
сөз болады деуге болады.
Республикамыздың қазіргі қоғамдық - әлеуметтік дамуы ұлттық спорт
түрлері мен ойынды өз деңгейінде дамыту ісін заман талабына сай қарастыруды
қажет етеді.

МАТЕРИАЛИ ЗА XIV МЕЖДУНАРОДНА НАУЧНА ПРАКТИЧНА КОНФЕРЕНЦИЯ ★ 17 - 25 November, 2018


7
Ұлттық спорт түрлері мен ойындардың мәдени де, рухани да
мүмкіншіліктері мол. Қазіргі заманға сай салауатты өмір салтын
қалыптастыруға, денсаулықты шынықтыруға тигізетін пайдасы зор. Мысалы,
қазіргі кезде қайта жаңғырған наурыз мерекесі ұмыт болған ұлттық ойындар мен
сайыстар түрлерін жандандыра түсуге зор ықпалын тигізіп және оларды халық
арасында кеңінен насихаттауға жол ашып беріп отыр.
Денсаулық - әрбір адамның бақыты, демек, қоғамның болашағы - әр
адамның денсаулығына байланысты. Дене шынықтыру пәнінің мектеп өмірінде
алатын орны зор, өйткені ол – салауатты өмір салтын насихаттаудың басты
қозғаушы күші болып табылады. Бұл пән дене мүсінінің сұлулығын
қалыптастырып, қимыл – қозғалыс қабілеттерінің негізін салып, оларды белсенді
болуға, елін қорғауға дайындайды, оқушыларды жан–жақты үйлесімді дамытып
жетілдіреді және денсаулығын сақтап нығайтады.
Қазақтың ұлттық ойындары бес түрге бөлінеді. Олар: аңға байланысты,
малға байланысты, түрлі заттармен ойналатын, зеректікті, ептілікті және
икемділікті қажет ететін, соңғы кезде қалыптасқан ойындар. Олардың
негізгілерінің өзі жүзден астам. Бұл ойындардың көбісінің ежелден қалыптасқан
арнайы өлеңдері бар. Өлеңдер ойынның эстетикалық әсерін арттырып,
оқушылардың өлең – жырға деген ыстық ықыласын оятып, көңілін көтереді,
дүниетанымын арттырып, еңбекке баулиды, ширықтырып, шынықтырады.
Шапшандық адамның қозғалыс және қозғалыс реакциясының
жылдамдық сипатын анықтайтын кешенді қызметтік қасиеті, яғни өте аз уақытта
козғалыс әрекетін орындауды қамтамасыз ететін сапа. Солай бола түрса да,
қозғалыс шапшаңдығын қозғалу жылдамдығымен шатастыруға болмайды.
Шапшаңдықты тәрбиелеу үшін қайталау, үзіліспен, ойындық және
жарыстық әдістері кең қолданылады. Қарапайым реакция шапшаңдығын
тәрбиелеу кезінде көбіне қайталау әдісі жиі пайдаланылады, яғни онда
жаттығуды орындаудың мақсаты күтпеген белгіге барынша тез реакция беру
мүмкіндігі болып табылады. Дыбыстық, есіту және көру белгілері қолданылады.
Кейбір алдын ала жұмыс бұлшық ет талшықтарының керілуінен реакцияның
шапшандығы біршама артады.
Төзімділікке тәрбиелеу - күрделі қызмет тәртібі, өткенді ол
шұғылданушылардың елеулі ерік жігерін күш салуын талап етеді. Төзімділік

Achievement of high school - 2018 ★ Volume 6


8
деңгейінің артуы сабақ барысында жаттығушылар белгілі бір дәрежеге дейін
шаршап, өздерін нашар сезіну нәтижесінде байқлады.
Ептілікке тәрбиелеу. Ептілік дегеніміз шапшаң, дәл, нақтылы мақсатқа
сәйкес, үнеммен қөзгермелі жағдайда қозғалыс міндеттерін шешу болып
табылады. Ептілік жаңа қозғалыстарды тез меңгеру біліктілігі мен әр түрлі
қозғалыс сипаттамасың дифференциалау және басқару, өзгермелі жағдайда
сәйкес қозғалыс қызметі барысында оны ойдан шығару.
Ұлттық ойындар оқушының дене мәдениетін жетілдірумен қатар, оған
білім де беретіндігін жоғарыда атап өткеніміздей, бала ойын этикасында халық
өмірінен, халықтық педагогикадан және де дене тәрбиесі қорынан алынған
көптеген мәселелерді бойында қалыптастырады. Ойын этикасы адал
бәсекелестік пен жақсы ойдан, мақсаттан туындайтын мінез-құлық,
адамгершілік ережелері мен талаптар. Бұл айтылғандар әсіресе, оқушылар
қатысатын ойындарға, ұлттық әдет-ғұрып және көңіл ойындарына арналған.
Көңіл көтеру ойындары тәжірибе түрінде жастарды тәрбиелеуде адамгершілік
және эстетикалық ережелерді біріктіреді. Сондықтан да ұлттық ойындарда ән,
күй, тақпақ, би кеңінен қолданылады.
Қазақтарда оқушыларды тәрбиелеу тәжірибесінде ұлттық ойындар
балалардың дене шынықтыру қабілетін дамытудағы негізгі құралы болып
табылады. Ұлттық ойындарда көптеген тәсілдер жүйесі, үйрету мен тәрбиелеу
әдістері жинақталған. Олар ұрпақтан-ұрпаққа таралып, әдет-ғұрып, салт-сана
білімдерінің жиынтығы ретінде халық өмірін жан-жақты түрлендіруде. Ұлттық
ойындарға ұлттық салт-дәстүрді енгізуде алға басушылық, жандану, жаңару
және дене мәдениетін жетілдіруі әсіресе, сыныптан тыс жұмыстарда арта түсуде.

МАТЕРИАЛИ ЗА XIV МЕЖДУНАРОДНА НАУЧНА ПРАКТИЧНА КОНФЕРЕНЦИЯ ★ 17 - 25 November, 2018


9
Карабаев С. Ж.
Ақсу негізгі мектебінің дене шынықтыру пәнінің мұғалімі
Қазақстан, Солтүстік Қазақстан облысы, Шалақын ауданы, Ақсу ауылы
ДЕНЕ ШЫНЫҚТЫРУ ПӘНІН ДЕ ЖАҢА ИННОВАЦИЯЛЫҚ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ПАЙД АЛАНА ОТЫРЫП, БІЛІМ САПАСЫН
АРТТЫРУ
«Бүгінгі күннің негізгі талабы – жедел дамып келе жатқан ортада өмір
сүруге қабілетті, ұлттық тілді, тарихты жетік меңгерген, отандық мәдениетті
бойында қалыптастырған, шығармашылығы дамыған жеке тұлғаны
қалыптастыру» - деп Елбасы Н.Ә.Назарбаев әрбір жылғы халқына жолдауында
айтқан еді.
Оқытудағы жаңа технология аса қажетті педагогикалық мәселелердің
шешімдерін табуға, ой еңбегін арттыруға, оқу процесін тиімді басқаруды
қамтамасыз етеді. Жаңа технологияларды оқыту үрдісінде қолданудың негізгі
ерекшелігі ол мұғалімдер мен оқушыларға өз бетімен және бі рлесіп
шығармашылық жұмыс жасауға көп мүмкіндік береді және оны педагогикалық
мақсатта пайдалану оқушылардың зердесіне, сезіміне, көзқарасына әсер ете
отырып, оның интеллектуалдық мүмкіншіліктерін арттыруға көмектеседі.
Дене тәрбиесі сабағында жаңа инновациялық технологиялардың
тиімділігі жоғары. Білім – қоғамды тұрақтандыратын, рухани мұраны сақтайтын,
ұрпақты ұрпаққа сабақтастыратын құрал. Қолда бар мүмкіндікті пайдаланып
оқытудың жаңа әдіс-тәсілдерін тиімді қолдану, жаңа технологияны әркімнің өз
сабағында пайдалану арқылы оқушы жастарды халықтың дәстүр үрдісінде
адамгершілікке, салауатты өмір сүруге баулу дені сау ұрпақ тәрбиелеу дене
тәрбиесі пәні мұғалімдерінің басты міндеті. Олай болса, оқыту мен тәрбиелеудің
ой елегінен өтетін әдіс-тәсілдерін, жаңашыл педагогтардың тапқан әдістемелерін
біліп қана қою жеткіліксіз, оны әркім өз мүмкіндігінше күнделікті сабақта
пайдалану қажет.
Оқушыларға дене шынықтыру сабақтарында жаңа технологияны
пайдалану оқыту мен тәрбиелеудің жалпы заңдылықтарына бағынған.
Сондықтан оны іске асыру барысында дене тәрбиесінің жас және жыныстық

Achievement of high school - 2018 ★ Volume 6


10
ерекшеліктерін ескере отырып, осы заңдылықтарды көрсететін жалпы
педагогикалық ұстанымдарды басшылыққа алу қаж ет. Ол ұстанымдарға
жататындар: жан-жақтылық, саналылық пен белсенділік, бірте-бірте жасалатын
әрекет, көрнекілік және даралық.
Оқу үдерісінің үздіксіздігі негізгі үш қағидаларда көрініс тапқан:
оқу-тәрбие үдерісі көп жылғы және жыл бойындағы сипатқа ие болуы
тиіс;
сабақ барысында әрбір келесі сабақтың ізінше қатпарлы әдіс қалдыруы
тиіс, себебі жас оқуышының ағзасында алдыңғы сабақтардың әсерінен пайда
болған жағымды өзгерістер пайда болған жағымды өзгерістер беки түсуі және
жетіле түсуі тиіс;
демалыс жұмыс қабілетін қалпына келтірудің арта түсуі үшін жеткілікті
болуы тиіс.
Дене шынықтыру пәнінің басқа пәндерге қарағанда көптеген
ерекшеліктері бар. Мұнда негізінен оқушының қабілеті, бейімділігі баса назарда
болуы керек. Дегенмен де оқушыларды бейімдеу, қабілетін дамыту, спортқа
деген қызығушылығын арттыру жақсы ұйымдастырылған сабаққа байланысты.
Сондықтан оқушылардың пәнге қызығушылықтарын арттыру, сабақта
тақырыпқа байланысты спорт түрлерінің шығу тарихын, спорт түрлері дамыған
елдерді спорттың әр саласындағы белгілі спортшылар өмірін алуға болады.
Сол себептен мұғалім сабақты тартымды етіп теория мен практиканы
ұштастыруында жаңа инновациялық технологиялардың тиімділігі баса назарда
болуы қажет. Бұл мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынас, сабақты
жақсы оқитын, спортқа бейім оқушылармен белсенді жұмыс істеп қана қоймай,
барлық баланың дамуы үшін қолайлы жақсы ойлар туғызып, қабілеті жеткен
жерге дейін еңбек етуін ойластыру тиіс. Барлық оқушылар өз қабілетін ең
төменгі жеңіл тапсырмаларды орындаудан бастайды, оларды міндетті түрде
толық орындап болғаннан кейін ғана, келесі күрделі деңгейдегі жаттығуларды
орындауға көшіп отырады. Бұл оқушылар арасындағы бәсекелестікті және әр
оқушының өз қабілетіне, қызметіне сәйкес жоғары деңгейге көтерілуіне толық
жағдай жасалады.
Жаңаша әдістерді сабақтарда үнемі қолданысқа енгізуде теория мен
практиканың ұштасуына мән бергенде ғана жұмыстың мазмұндылығы көріне

МАТЕРИАЛИ ЗА XIV МЕЖДУНАРОДНА НАУЧНА ПРАКТИЧНА КОНФЕРЕНЦИЯ ★ 17 - 25 November, 2018


11
алады. Осы бағыттарда сын тұрғысынан ойлау және деңгейлеп оқыту
технологияларының тиімді әдістерін дене шынықтыру пәнінде қолдануды
ұсынамын. Алдымен «Дене шынықтыру пәні не береді?» –деген сұраққа: Қимыл
қозғалысты береді. Машықтандыру. Дене мәдениетін қалыптастыру. Денені
шынықтыру, тәрбиелеу. Жалпы дамыту жаттығуларын меңгертеді. Мемлекеттік
стандарттық бағдарламаны жоспарлай білуді, нормативтік тест жаттығуларды
игертуді береді.
Дене тәрбиесі сабағында сын тұрғысынан ойлау технологиясын тиімді
пайдалануға да болады. Осы технологияның шығармашылық бөлігін
басшылыққа ала отырып, ой толғау жасауға болады (мысалы, дене шынықтыру
сабағын ойын түрінде ұйымдастыру), сол арқылы, оқушылардың бейімділігін
арттыруға болады.

Пайдаланылған әдебиеттер:
1. «Қазақстан – 2030» стратегиясы
2.«Қазақстан мектебі» журналы, №4, 2006ж.
3 Дене мәдениеті – оқушыларды оқыту мен тәрбиелеу жүйесінде. Ізденіс-
Поиск. 2009ж. №2(2) -Б.262-264.

Achievement of high school - 2018 ★ Volume 6


12
К.п.н., доцент Мунтян І.С., студентка Тихонова К.А.
Південноукраїнський національний
педагогічний університет
імені К. Д. Ушинського,
Одеса, Україна
ФОРМУВАННЯ ЗДОРОВ ’ЯЗБЕРЕЖУВАЛЬНОЇ САМО СВІДОМОСТІ В
СИСТЕМІ ЦІННІСНИХ ОРІЄНТАЦІЙ СУЧАСНИХ ШКОЛЯРІВ
Головним ресурсом будь-якої країни, одним з гарантів її національної
безпеки є виконання відповідних освітніх завдань. Фізичне й моральне здоров’я
населення визначає рівень цивілізації й розвитку держави. Стратегічні завдання
всебічного розвитку людини й становлення її духовного, психічного та
фізичного здоров’я, а також актуальність формування здоров’язбережувальної
самосвідомості сучасних школярів у системі ціннісних орієнтацій викладені в
національних програмах «Освіта (Україна ХХІ століття») прийнята низка
державних програм, таких як Національна програма «Здоров’я через освіту»,
Цільова комплексна програма «Фізичне виховання – здоров’я нації», де
наголошується також на необхідність вдосконалення змісту педагогічної освіти
відповідно до вимог сьогодення, зокрема – необхідність виховання нової
генерації з розумінням цінностей життя й здоров’я.
Відтак, освітні установи наразі мають стати одним з найважливіших
ланок у формуванні й зміцненні здоров’я учнів.
У вітчизняній та зарубіжній педагогіці й психології поняття «здоровий
спосіб життя» набуло широкого вжитку. Наукові пошуки та концептуальні ідеї
розвитку освіти в напрямі формування культури здоров’я розглянуто у роботах
Н.Березіної, І. Брехмана, Е.С.Вільчковського, М. Галябарника, М. Гончаренко,
В. Горащука, М. Гриньової, Н.Ф.Денисенко, О. Дубогай, Л. Жаліло, ,
Ю.Змановського, С. Кириленко, В. Климової, Г. Кривошеєвої, А. Цось, та
інших. Питанням професійної підготовки педагогів до здоров’язбережувальної
діяльності присвячені наукові праці Б. Долинського, Н. Тимошенко,
Є. Чернишової І. Чупаха, Е. Пужаева, І. Соколова та інших.

МАТЕРИАЛИ ЗА XIV МЕЖДУНАРОДНА НАУЧНА ПРАКТИЧНА КОНФЕРЕНЦИЯ ★ 17 - 25 November, 2018


13
Загальні вимоги до його обсягу і якості визначені в нормативних
документах Міністерства освіти і науки України і головною стратегічною
метою фізичного виховання дітей і молоді ставлять «…формування у них
фізичного, морального і психічного здоров’я, усвідомленої потреби у фізичному
вдосконаленні, розвитку інтересу і звички до самостійних занять фізкультурою
і спортом, набуття знань і вмінь здорового способу життя (наказ МОН №188 від
25.05.98, п.п.2.1.3).
Дослідники (Е.Вайнер, М. Єфремова) висловлюють думку про те, що до
вимог сучасного освітнього середовища необхідно впровадити виховання
особистості з міцним фізичним та психічним здоров’ям. З цих позицій
вирішення проблеми здоров’язбережувальної самосвідомості учнів не може
бути досягнуто без виховання у них культури здоров’я. Функціональний стан
систем, які позитивно впливають на здоров’я, має бути оптимізовано під той
обсяг навчальних навантажень,який є необхідним для адекватної успішності,
впроваджуються дидактичні й здоров’язбережувальні принципи
індивідуальної безпеки [1; 2, с. 128].
На здоров’я дітей шкільного віку впливає низка факторів, серед яких
виокремлюються такі, що безпосередньо пов’язані навчально-виховним
процесом освітньої установи – внутрішньо шкільні фактори.
До навчально-організаційних факторів відносяться: обсяг навчального
навантаження, його відповідність віковим та індивідуальним можливостям
школяра; розклад уроків, розподіл навантаження по днях, тижнях, в
навчальному році; організаційно-педагогічні умови проведення уроку (змістова
насиченість, чергування видів навчальної діяльності, проведення
фізкультхвилинок , фрагментів психогімнастики, вправ для зору тощо).
З-поміж інших складових педагогічних впливів, які можна визначити як
здоров’язбережувальні, дослідник Н. Смирнов виокремлює :
умови навчання дитини в школі (відсутність стресових ситуацій,
адекватність вимог, методик навчання та виховання);
раціональність організації навчального процесу у відповідності з
віковими, статевими, індивідуальними особливостями та гігієнічними
вимогами;
необхідний , достатній і раціонально організований руховий режим [3].

Achievement of high school - 2018 ★ Volume 6


14
Отже, аналіз робіт з досліджуваної проблематики дозволив дійти
висновків про те, що формування здоров’язбережувальної самосвідомості
сучасних школярів має розглядатися в системі ціннісних орієнтацій на
правильному організаційно-мотивувальному підґрунті. Цей процес передбачає
методично сплановану і педагогічно організовану систему умов, впливів і
можливостей для зміцнення та збереження психічного й фізичного здоров’я
учнів, трансформацію цих умов в життєві цінності, що, в свою чергу, забезпечує
активну позицію учнів в освітньому процесі, обумовлює їх особистісний
розвиток.
Література
1. Вайнер Е.Н. Освітнє середовище і здоров’я учнів Е. Н. Вайнер //
Валеологія. –. 2003. –№2. – С.35–39.
2. Єфремова М. М. Теоретичні аспекти формування
здоров’язбережувального освітнього середовища загальноосвітньої
школи / М. М. Єфремова //Сучасні проблеми фізичного виховання,
спорту та здоров’я людини: матеріали І між нар. інтернет-конференції,
присвяченої 70-річчю факультету фізичного виховання, м. Одеса, 11–12
жовтня 2017 р. – Одеса: видавець Букаєв Вадим Вікторович, 2017.–
С.126–129
3. Смирнов Н. К. Здоровьесберегающие образовательные технологи и
психология здоров’я в школе / Н. К. Смиронов. – М., 2003. – 270с.

МАТЕРИАЛИ ЗА XIV МЕЖДУНАРОДНА НАУЧНА ПРАКТИЧНА КОНФЕРЕНЦИЯ ★ 17 - 25 November, 2018


15
Копілець В. В., Павлун Т. О., Хрестюк Р. Ю.
Університет митної справи та фінансів
ПІДВИЩЕННЯ ЕФЕКТИВНО СТІ ЗАНЯТЬ У ВИЩОМУ НАВЧАЛЬНОМУ
ЗАКЛАДІ ЗА ДОПОМОГОЮ ГІМНАСТИЧНИХ ВПРАВ
Фізичне виховання – це вид виховання, специфіка якого полягає у
навчанні рухам (руховим діям) і вихованні (управлінні розвитком) фізичних
якостей людей. У системі фізичного виховання гімнастика посідає одне з
провідних місць як засіб всебічної фізичної підготовки, розвитку рухових
навичок, здібностей і якостей. У статті наведено пропозиції та рекомендації
щодо впровадження досліджень в практику занять фізичного виховання у ВНЗ
за допомогою гімнастичних вправ. Ми висвітлюємо узагальнення емпіричних
досліджень, які проводились раніше. Для досліджень практики занять фізичним
вихованням у ВНЗ було обрано показник швидкості і витривалості. Усього в
даному дослідженні було обстежено 21 гімнастки 18-23 року, 11 з них склали
контрольну групу і 10 - експериментальну. Щоб покращити результат фізичної
підготовки використовували вправи: для м'язів рук і плечового пояса, тулуба і
шиї, ніг, а також методи багатократних повторень, метод великих зусиль і
комбінований метод, які розглядаються більш детально в цій статті. На підставі
отриманих результатів пропонуємо висновки та практичні рекомендації
застосування у навчальному процесі проведення досліджень з метою
покращення фізичних можливостей студента.
Часто можна спостерігати, коли одні і ті ж гімнастичні вправи дають
неоднаковий ефект, а різні фізичні вправи можуть привести до схожих
результатів. Аналіз цих явищ показує, що ефективність фізичного виховання
залежить не лише від фізичних вправ, які використовуються, але й від тих
факторів, які впливають на їх виконання. Тому знання цих чинників дозволить
посилити ефективність занять. До факторів відносяться: індивідуальні
особливості учнів; особливості самих вправ, їх характер, складність і трудність;
новизна й емоційність; зовнішні умови виконання вправ (місце проведення,
кліматичні, метеорологічні і санітарно-гігієнічні умови, стан матеріально-
технічної бази, рельєф місцевості); ті, що визначають вплив фізичних вправ,

Achievement of high school - 2018 ★ Volume 6


16
представляють дії викладача щодо раціональної побудови процесу фізичного
виховання.
Для забезпечення зацікавленості студентів викладач повинен не лише
враховувати ці фактори, але й використовувати їх для вирішення конкретних
педагогічних завдань.
Для досліджень практики занять фізичним вихованням у ВНЗ за
допомогою гімнастичних вправ було обрано показник швидкості і витривалості.
На початку дослідження показники експериментальної групи не
відповідали нормативам. Щоб досягти кращих результатів, було запропоновано
наступну методику.
1.Метод багатократних повторень. Вправи повторюються зі звичною
швидкістю без обтяження або з гантелями (1-3 кг), набивними м'ячами (2-3 кг), з
опором партнера або пружних предметів до явно вираженого стомлення тих
м'язів, які виконують основну роботу.
2.Метод великих зусиль. З великими зусиллями виконуються складні
вправи, які займається може зробити не більше 3-4 разів поспіль, а іноді тільки
один раз. До вправ з більшими м'язовими зусиллями відносяться: вправи з
обтяженнями (гантелі 5-10 кг, набивні м'ячі 5 кг , гирі, мішки з піском, штанга,
гумові бинти, амортизатори), з опором партнера, з подоланням власної ваги.
3.Комбінований метод. Одна і та ж вправа виконується в певній
послідовності: спочатку в динамічному, потім в ізометричному режимі, після
цього з великими м'язовими зусиллями і, нарешті, методом багаторазових
повторень. Після кожної серії (повторень) робиться пауза в 1-2 хв. Всі серії
повторюються 3-4 рази.
Порівняння середніх значень показників тестування, що було проведено
раніше, до проведення експерименту і після проведення експерименту показали,
що практично за всіма показниками спеціальної фізичної і технічної
підготовленості результати спортсменок експериментальної групи вірогідно
покращилися, у той час як показники тестування контрольної групи
покращилися недостовірно або не так явно, як в експериментальній групі.
Таким чином, узагальнюючи результати впливу розробленої методики на
показники спеціальної фізичної і технічної підготовленості гімнасток, можна
відзначити, що відсоток поліпшення показників спеціальної фізичної

МАТЕРИАЛИ ЗА XIV МЕЖДУНАРОДНА НАУЧНА ПРАКТИЧНА КОНФЕРЕНЦИЯ ★ 17 - 25 November, 2018


17
підготовленості у гімнасток експериментальної групи підвищився на 1,81-32,99
% ,у той час як у контрольній групі даний відсоток склав від 0,21 до 16,78% .
Застосування у навчальному процесі досліджень допоможе покращити
фізичні можливості студента.
Висновок. Комплексна методика підготовки команд з гімнастики вищих
навчальних закладів, що була застосована в навчально-тренувальному процесі
гімнасток експериментальної групи, сприяла підвищенню практично всіх
показників тестування спеціальної фізичної підготовленості.
Література:
1. Курамшин Ю. Ф. Теорія і методика фізичної культури / Ю. Ф.
Курамшин. - Москва: Радянський спорт, 2010. - 320 с.
2. Гімнастика: Навч. для студ. вищ. пед. навч. закладів / [М. Л. Журавин,
О. В. Загрядская, Н. В. Казакевич та ін.]. - Москва: Видавничий центр
«Академія», 2002.
3. Художня гімнастика. Теорія і методика / І. А.Вінер-Усманова, Е. С.
Гачок, Е. Н. Медведєва, Р. Н. Терьохіна., 2015. - (Серія: "Бібліотечка тренера").

Achievement of high school - 2018 ★ Volume 6


18
Спортна медицина и рехабилитация
К.п.н. Мучкин Д. П., Белус А.А., Морозов А.А.
Павлодарский государственный педагогический университет, Республика
Казахстан
ОБОСНОВАНИЕ НЕОБХОДИ МОСТИ ДИАГНОСТИКИ
ФУНКЦИОНАЛЬНОГО СОСТ ОЯНИЯ ПОЗВОНОЧНИКА Д ЛЯ
ЖЕЛАЮЩИХ ЗАНИМАТЬСЯ ФИЗИЧЕСКО Й
Пятого октября 2018 года Президент Республики Казахстан Н.Назарбаев
обратился с посланием народу Казахстана, в котором указал на то, что: «На
региональном уровне необходимо найти резервы и повысить доступность
массового спорта и физкультуры <...> Также нужно эффективно использовать
имеющиеся спортивные сооружения, особенно при школах, обустраивать дворы,
парки, скверы для занятий физкультурой» [1].
В связи с этим, как мы считаем, необходимо помочь новичкам в
оптимальной организации предстоящей физкультурной деятельности. В нашей
работе мы не претендуем на то, чтобы осветить весь возможный спектр
рекомендаций и советов, относящийся к физкультурной деятельности, мы
планируем акцентировать своё внимание на обосновании необходимости
диагностики функционального состояния позвоночника для желающих
заниматься физической культурой, так как считаем, что данный аспект зачастую
остаётся вне поля зрения начинающих физкультурников.
Итак, большинство людей, стремящихся сохранить и укрепить свое
физическое здоровье, убеждены, что универсальным способом для достижения
поставленной ими цели являются занятия физической культурой. Так, все
большую популярность в последнее время приобретают общеоздоровительные
методики, основным компонентом которых являются циклические упражнения
аэробного характера. Именно такой вид физической активности рекомендуется
современными специалистами как наиболее эффективный с точки зрения
общеоздоровительного воздействия. Доказано, что ответ организма на
повышенные требования отмечается при многих видах аэробных упражнений и
называется тренировочным эффектом, или позитивными физическими сдвигами.

МАТЕРИАЛИ ЗА XIV МЕЖДУНАРОДНА НАУЧНА ПРАКТИЧНА КОНФЕРЕНЦИЯ ★ 17 - 25 November, 2018


19
Например: общий объем крови возрастает, улучшая возможности транспорта
кислорода, тем самым повышает выносливость занимающегося при выполнении
физической нагрузки; повышается содержание липопротеидов высокой
плотности, а отношение общего количества холестерина к ним снижается, что
уменьшает риск развития атеросклероза. Благодаря таким позитивным
физическим сдвигам, человек становится счастливым обладателем большого
запаса жизненной энергии, хорошего пищеварения, полноценного сна, а также
стабилизируется оптимальный вес тела, повышается работоспособность,
отступают стрессы, тяга к вредным привычкам и появляется множество других
плюсов [2]. Как правило, рекомендуются следующие виды упражнений для
выполнения аэробной нагрузки: плавание, бег на лыжах, езда на велосипеде, бег
трусцой, аэробная ритмическая гимнастика.
Из них наиболее популярным традиционно является бег трусцой, так как
он выгодно отличается от других упражнений – доступностью, простотой
выполнения и отсутствием необходимости обладания сложными специальными
двигательными навыками.
В последние годы значительно увеличилась количество литературы,
которая посвящена здоровью человека. Люди, вооружившись информацией из
подобных источников, нередко убеждают себя, что полученных знаний им будет
достаточно для того, чтобы самостоятельно и компетентно решать поставленные
перед собой оздоровительные задачи. И зачастую человек, решивший стать на
путь физического совершенствования, игнорирует прохождение медицинского
осмотра, рассуждая, как правило, следующим образом: «Если у меня и есть
проблемы со здоровьем, то я как раз и собираюсь их исправить с помощью
тренировок». И, действительно, многие заболевания, являющиеся потенциально
противопоказаниями к активным занятиям физической культурой, отступают
перед рациональным внедрением аэробных беговых нагрузок. Но также
существует и вероятность получения отрицательного эффекта, который может
проявляться как усилением ранее наблюдаемых патологических симптомов, так
и появлением новых.
При прочих равных условиях наибольший удельный вес негативных
последствий, проявившихся после начала тренировок, даже при условии
соответствия выполняемых беговых нагруз ок всем предписываемым
инструкциям, необходимо отнести к наличию у занимающихся дисфункции или

Achievement of high school - 2018 ★ Volume 6


20
патологии опорно-двигательного аппарата и позвоночника, как основного
структурного элемента.
Действительно, редко кто даже среди практически здоровых людей не
испытывал когда-либо болей в области шеи, спины, поясницы, в конечностях. Это
объясняется как сложными биомеханическими и обменными процессами в
позвоночнике, претерпевающем существенные возрастные изменения, так и
неправильным образом жизни и, прежде всего - ограничением двигательной
активности (гиподинамия).
Многие люди не имеют представления о строении позвоночника, его
биомеханических возможностях, взаимоотношениях со спинным мозгом и нервами.
А между тем это весьма важно, так как понимание данных вопросов поможет
избежать ситуаций, провоцирующих порой длительные страдания,
ограничивающие нормальную жизнедеятельность, предупредить применение
неадекватных способов самолечения[3].
Позвоночник, выполняющий опорную, двигательную и защитную (для
спинного мозга, нервных и сосудистых структур) функции, представляет собой
многозвеньевую систему. Своеобразие опорной и амортизирующей функций
позвоночника и его строения иллюстрирует приспособляемость к чрезвычайно
сложным условиям функционирования в вертикальном положении. Оно отразилось
в структуре, форме и прочностных характеристиках основных его элементов –
позвонков, межпозвоночных дисков и суставов, связочного аппарата, различных в
зависимости от уровня их расположения и требований, предъявляемых им при
функционировании. Только благодаря целому комплексу приспособительных
механизмов, выработанных в процессе фило - и онтогенеза, позвоночник способен
длительно и полноценно функционировать без существенных патологических
нарушений. К этим механизмам относятся способно сть мышц туловища
перераспределять и уменьшать нагрузки на элементы позвоночника, а также
приобретение основными опорными элементами позвоночника по законам
трансформации Гютера – Фолькмана особых механических характеристик,
соответствующих уровню их нагрузки. Размеры тел позвонков и толщина
межпозвоночных дисков, как и их прочность, нарастают в каудальном направлении.
В результате этого позвоночник с механической точки зрения подобен стержню с
равнопеременными напряжениями, которые при изгибе и осевой нагрузке во всех
сечениях остаются примерно одинаковыми. Особенности конфигурации
позвоночника обеспечивают такое перераспределение нагрузок на его участки

МАТЕРИАЛИ ЗА XIV МЕЖДУНАРОДНА НАУЧНА ПРАКТИЧНА КОНФЕРЕНЦИЯ ★ 17 - 25 November, 2018


21
заведомо повышенного риска разрушения, которое исключает или задерживает его
возникновение. Не менее важное биомеханическое значение имеют изгибы
позвоночника: шейный и поясничный лордозы, грудной, крестцово-копчиковый
кифозы, которые способствуют смягчению действующих на них ударных нагрузок.
Воздействие на позвоночник ударных нагрузок, которые возникают во время
толчков при ходьбе, беге, прыжках, приземлении после соскоков, значительно
увеличиваю напряжение и деформации в его структурных элементах. Их
определение базируется на анализе величины ускорения для различных частей тела,
в частности таза и головы. Известно, что при обычной ходьбе, разность этих
показателей составляет 0,5 – 1g (показатель ускорения свободного падения), а в
моменты приземления после соскоков гимнаста с перекладины – 12g.
Сопоставление приведенных показателей свидетельствует о возможно сти
существенных дополнительных нагрузок на позвоночный столб при повышенной
двигательной активности и, соответственно, возрастающей вероятности его
травматизации. Значения ускорений и, следовательно, деформаций позвонков
могут зависеть и от амортизационных свойств опорно-двигательного аппарата. В
известной степени на эти свойства влияют такие, казалось бы, малозначимые
факторы, как качество обуви, твердость покрытия грунта и прочие. А при наличии
патологических состояний или дисфункции позвоночника (нарушение осанки,
сколиоз, остеохондроз и прочее) амортизационные свойства опорно-двигательного
аппарата существенно снижаются. При нарушениях функций позвоночника его
защитные механизмы нарушаются и часто заменяются другими, которые
характеризуют способность организма человека адаптироваться в новых
обусловленных болезнью условиях. Разрушается гармоническое соответствие
между воздействующими механическими факторами и возможностями организма
противостоять им. Последовательная цепь функциональных анатомических
сдвигов, возникающая в условиях этого несоответствия, как правило, проявляется
усугублением неврологических нарушений [4].
Следовательно, выполнение аэробных беговых нагрузок у людей с
дисфункцией и патологией позвоночника может привести к развитию и
усугублению соответствующих нарушениям симптомов, таких как: головные боли,
ухудшение зрения, возникновение и нарастание признаков выпадения функций
соответствующих нервных корешков спинного мозга, боли в спине и многие другие
последствия. А также, человеку свойственны чувства разочарования и раздражения

Achievement of high school - 2018 ★ Volume 6


22
из-за неудовлетворительного функционирования своего организма, что в свою
очередь пагубно влияет на его психическое состояние.
Нет сомнений в том, что если занимающийся столкнется с такого рода
проблемами, то его желание продолжать тренировки сильно снизится, а в худшем
случае может произойти значительное или даже невосполнимое нанесение ущерба
здоровью.
Цель данной работы отнюдь не в том, чтобы дискредитировать
общеоздоровительный эффект, оказываемый аэробной беговой нагрузкой, а
наоборот, повысить ее ценность путем выявления объективных закономерностей,
воздействующих на здоровье человека, использующего данный вид упражнений
для физического самосовершенствования.
Из всего вышесказанного можно сделать вывод, что в преддверии
ожидаемого человеком повышения физической активности, связанной с
воздействием на организм ударных статико-динамических нагрузок (в частности
аэробные беговые нагрузки), целесообразно наряду с профилактическим
медицинским осмотром провести диагностику функционального состояния
позвоночника у компетентного специалиста – ортопеда-травмотолога, мануального
терапевта или вертоброневролога. Это позволит, в свою очередь, объективно
оценить свои возможности и добиться наилучших результатов на пути физического
самосовершенствования и гармоничного развития личности.

Литература:
1. [электронный ресурс] / Режим доступа:
http://www.akorda.kz/ru/addresses/addresses_of_president/poslanie-prezidenta-
respubliki-kazahstan-nnazarbaeva-narodu-kazahstana-5-oktyabrya-2018-g (дата
обращения 12.10.2018)
2. Кеннет Купер. Аэробика для хорошего самочувствия. -М.: Физкультура и
спорт, 1989 г. 222 с.
3. Фищенко В.Я., Мартыненко Г.Ф., Шаргородский В.С., Щвец В.А.
Консервативное лечение остиохондроза позвоночника. – Киев: Здоровья, 1989 г. С.
3-19.
4. Нордемар Р. Боль в спине М.: Медицина, 1991 г. 144 с.

МАТЕРИАЛИ ЗА XIV МЕЖДУНАРОДНА НАУЧНА ПРАКТИЧНА КОНФЕРЕНЦИЯ ★ 17 - 25 November, 2018


23
ФИЛОЛОГИЧ ЕСКИТЕ НАУКИ
Език, реч, комуникация
Балтабаева Ж.Қ. – п.ғ.д., профессор.
Қазақстан Республикасы. Алматы қ.
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті
Демеуова А.М. 3 курс лингвистика мамандығының докторанты
Қазақстан Республикасы. Алматы қаласы.
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті.

БОЛАШАҚ ПӘН ПЕДАГОГТ АРЫНЫҢ ҚҰЗЫРЕТТІ -
КОММУНИКАТИВТІК МОДЕ ЛІ

Аннотация: Многоязычие сегодня становится важнейшим фактором духовной
жизни современного поликультурного мира. Поставленная цель очень высока и
благородна: её реализация открывает просторы для взаимодействия языков и культур.
Разумное и правильное внедрение трехъязычия даст возможность быть
коммуникативно-компетентными в любой среде. У будущих педагогов появятся
реальные шансы занять в обществе более престижное как в социальном, так и в
профессиональном отношении положение.
Ключевые слова: модель, компететность, коммуникция, языковая
подготовка, будущие педагоги-предметники.

ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев көптілді білімді дамытуға назар аударып:
«Еліміздің маңызды құндылықтарының бірі және басты артықшылығы –
көпұлттылық пен көптіліділік» атап көрсеткені белгілі. Үлттық білім берудің алдыны
үлкен мақсат қойылып отыр. Білм беру бәсекеге қабіліетті, жоғары сапаға айналуы
қажет. Оның ішінде, болашақ пән – педагогтарының алдына үлкен мәселе қойылды.
Ол болашақ маманның тілдік дайындықтары.
ҚР Жоғары білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартында:
жоғары білімнің мақсаты белгілі бір мамандық бойынша дербес жұмыс жасау үшін
жоғары білімі бар мамандардың сапасына қойылатын заманауи талаптарға сай
келетін білікті, бәсекеге қабілетті кадрлар даярлауды қамтамасыз ету болып
табылады – делінген [1].

Achievement of high school - 2018 ★ Volume 6


24
Бүгінгі таңда жаңартылған білім беру мазмұнының енгізілуімен
педагогикалық кадрларды даярлауға және түлектердің білім дәрежесіне қойылатын
талаптар түбегейлі өзгеруде.
Білім – қоғамды әлеуметтік, мәдени үрдіспен қамтамасыз ететін жоғары
құндылық. Осы жоғары құндылық сапасын көтерудің басты шарты - педагогтардың
кәсіби құзыреттілігін дамыту болып табылады. Олай болса, білімге негізделген қоғам
құрылысының негізгі басымдықтарын есепке ала отырып, педагогтар тарапынан аса
жоғары кәсіби құзыреттілік талап етіледі.
Құзыреттілік түсінігі көп аспектілі жан-жақты ұғымды білдіреді. «Құзыреттілік»
термині әдетте белгілі бір әлеуметтік-кәсіби статус иесіне байланысты қолданылады
және оның сол істі атқарудағы түсінігі, білімі, білігінің орындалуға тиіс мәселенің
нақты өз деңгейінде шешілуімен сәйкестілігі арқылы сипатталады.
Жаңартылған білім беру мазмұнының негізгі міндеттерінің бірі - көп тілді
меңгерген, өзін-өзі әлеуметтік және кәсіби билеуге, өздігінен дамуға, өздігінен
жетілуге қабілетті тұлғаны қалыптастыру – болып табылады.
Бұл жайлы Ш.Таубаева: «Құзыреттілік - ол тұлғаның оқыту мен әлеуметтену
процестері барысында меңгерген білім мен тәжірибеге негізделген, оның жалпы
қабілеті мен іс-әрекетке даярлығы ретінде айқындалатын, тұлғаның қасиеті» - дейді.
«Құзыреттілік — бұл білімді, іскерлікті қолдану қабілеті, оқу міндеттерін
шешуде тәжірбие негізінде стандарттан тыс жағдайда адамның табысты нәтижелі
әрекет ету қабілеті» басшылыққа алады.
Коммуникативті - екі (немесе одан да көп) адамның қатынастарын жасап,
реттеуі мен ортақ нәтиже алуды мақсат етіп, келісім мен бірлестікке бағытталған өзара
әрекеттесуі. «Коммуникативтік» деп аталатын әдістеме қазіргі қолданыстағы
грамматикалық-аудармалық оқыту әдісін алмастырады.
Коммуникативтік құзыретілік – әртүрлі әлеуметтік топтардағы адамдармен
қарым-қатынас жасау үшін өзінің ана тілі мен өзге тілдерді меңгеруге, өмірлік
жағдаяттарды шешу мақсатында әртүрлі коммуникация нышандарын қолдана білуге,
мемлекеттік тіл – қазақ тілінде ұлтаралық, шет ел тілдерін меңгеруге үйретеді [2].
Коммуникативтік құзыреттілік – біріншіден, жеке тұлғаның дамуы мен өзіндік
дамуы процесіндегі педагогтың жеке тұлғалық қасиеті; екіншіден, ұстаздың
педагогикалық қарым-қатынастық мақсаты, түйіні, құрылымы, құралы, ерекшелігі
туралы хабардарлығының көрсеткіші; қажетті технологиялық деңгейін меңгеруі;
маманның жеке психологиялық сапасы; коммуникативтік іс-әрекетін әрдайым
жетілдіріп тұруға тырысуы; негізгі құндылық ретінде жеке адамның тұлғасына

МАТЕРИАЛИ ЗА XIV МЕЖДУНАРОДНА НАУЧНА ПРАКТИЧНА КОНФЕРЕНЦИЯ ★ 17 - 25 November, 2018


25
бейімделе білу, “бағдар ету”, сонымен қатар педагогикалық қарым-қатынас кезінде
туындайтын міндеттерге шығармашылық, қапысыз шешім таба білу қабілеті.
Құзыреттілікті қалыптастыру – білім беру саласының өзекті мәселесі. Күн
сайын адамға көптеген ақпарат тасқыны келеді. Ал оқу мазмұны мен оқыту әдістері
ескі сарында қалып қоюда. Сондықтан білім берудегі әлеуметтік қажеттілік пен ол
қажеттілікті қанағаттандырудың арасындағы қарама –қайшылық білім беру саласының
дағдарысына әкеліп соғуда.
Болашақ пән педагогтарының моделін жасауға кірісу барысында білім
алушының кәсіби іс-әрекетінің пәндік және қызметтік жақтарынан басқа тұлғалық
жағын ескеру маңызды болады, сонымен бірге болашақ пән мұғалімін іс-әрекетінің
шығармашылық жақтары да ескерілуі қажет.
Қазіргі жаңартылған білім берудің міндеті ұрпақтан ұрпаққа түрлі ғылымдарды
жеткізу, технократиялық бағдарланған білімдер, біліктер мен дағдылардың
қалыптасуын қамтамасыздандыру деп танылмайды. Білім беру сферасы “материалды
және рухани әлемнің тұтас суретін қалыптастыруға, рухани, мәдени, адамгершілік
құндылықтарды олардың ұлттық және жалпыадамзаттық түсіне білулерінде, сонымен
қатар, жоғарыда көрсетілгендей, коммункативті, құзыретті маман болып қалыптаса
білулерінде.
Сонымен, болашақ пән мұғалімінің моделін құрайтын, келесілерді
қарастыруды ұсынылады:
Сауаттылық, оқытушылық деңгейі деп түсініледі, қазіргі адамның әрекеттенуі
үшін қоғамда талап етілетін және оған қосқанда қажетті білімдерді, белгілі бір ғылым
мен техникада, өнердегі және т.б. мағлұматтарды білуді қамтиді.
Біліктілік – қажетті кең ой-өрістің және түрлі мәселелерді түсіну тереңдігі
бойынша белгілі бір таңдаушылықтың болуын қамтитын жүйе.
Кәсіби комуникативті құзыреттілік дегеніміз өзіндік кәсіби деңгейімен,
тәжірибесімен, тұлғаның жеке ерекшеліктерімен, оның білім алуға ұмтылыстарымен,
шығармашылыққа қабілеттілігімен, іске жауапкершілігімен анықталатын жүйе.
Мәдениет дегеніміз белгілі бір іс-әрекетті немесе білімдер кәсібін меңгеруде
қол жеткізген жетілудің деңгейі.
Менталитет дегеніміз әлемді қабылдаудың терең негіздерін, мінез-құлық пен
дүниетанымдық негіздерін, адамның қылығы мен оның қоғамның өміріне түрлі
жақтарын қамтитын жүйе.
Болашақ пән маманын көптілді білім беру жағдайында дайындау мәселесі оның
тұлғалық сапалары мен қасиеттерін қалыптастырудың маңызын көрсетеді. Тұлғалық-
бағдарлық бағытта білім беру нәтижесі білім, біліктілік және дағды жүйесінде,

Achievement of high school - 2018 ★ Volume 6


26
шығармашылық іс-әрекет тәжірибесіне және эмоционалды көңіл-күйді көрсете білуге,
ерікті қарым-қатынасқа педагогикалық бейімделген тұлғаны қалыптастыру ретінде
түсіндіріледі.






















Пән педагогтары әр түрлі сараптамаларды жасауға дайын болуы тиіс: пәннің
мазмұнын, тілін, сабақ берудің және оқытудың үздік тәжірибесін, пәннің, тілдің және
әдістемелік тәсілдің бірігуін және т.б.
Үздіксіз білім беру жүйесінде анықталған құзыреттер негізгі білім, біліктерді
және қарым-қатынасты сипаттайды, олар сыни ойлауға, ынтаға, мәселелерді шешуге,
тәуекелдерді бағалауға, шешімдер қабылдауға және сезімдерді сындарлы басқаруға
назар аудартады.
Көптілді білім беру жағдайында болашақ пән педагогтары өздерін дамытатын
мақсатты кәсіби құзыреттіліктерді ұстанулары қажет:
жеке рефлексия немесе белгілі бір танымдық, әлеуметтік және эмоциялық
дамуға бейілділігі;
пәндік-тілдік оқытудың негіздері немесе оқытудың ең озық әдістемелерімен
байланыс;
тілді игеруге қатысты пәндік және тілдік құзыреттіліктер;
педагогикалық іс-әрекет
теориясының кәсіби
біліктілік тұрғысындағы
негіздерін білуі
іс-әрекетін
инновациялық тұрғыда
шеше алуы

кәсіби біліктілігін көтеруге
бағыттылығы
кәсіби біліктілігін
көтеруге бағыттылығы
барлық мүмкіндіктерді
ескере отырып
инновациялық іс-
әрекеттің көбіне
нәтижелі болғандығын
сезінуі
пән бойынша
инновациялық іс-
әрекетке ұмтылуы
мультимедиялы
технологияларды
қолдануға ұмтылуы
және қолдана алуы
Болашақ пән
педагогтарының
құзыретті -
коммуникативтік
моделі

өмірлік жағдаяттарды
шешу мақсатында әртүрлі
коммуникация
нышандарын қолдана білу

МАТЕРИАЛИ ЗА XIV МЕЖДУНАРОДНА НАУЧНА ПРАКТИЧНА КОНФЕРЕНЦИЯ ★ 17 - 25 November, 2018


27
әдіснама және бағалау;
оқыту құзыретін қалыптастыру;
стратегияларды әзірлеу;
бағыттар мен басымдықтарды әзірлеу;
толыққанды пәндік оқу тәжірибесін әзірлеу;
бағалау;
зерттеу және бағалау;
Көптілді тұлға – әлемнің бірнеше тілінің белсенді исеі болып табылады: сөйлеу
тұлғасы- жеке бірнеше тілді бір мезгілде сөйлеу қызметін жүзеге асыруға мүмкіндік
беретін психологиялық – физиологиялық қасиеттердің кешені; коммуникативтік
тұлғасы – вербальды емес мінез-құлық дағдыларының жиынтығы және әр түрлі тілдік
қоғамдардың өкілдерімен қарым-қатынас құралы ретінде әлемнің бірнеше тілін
пайдалануы; сөздік тұлғасы – құндылыққа бағытталған, дүниетанымның бірнеше тілде
лексикалық көрініс табатын, мінез-құлық тәжірибесі жиынтығы [3].
Жаңа заман талабы болашақ пән педагогтарынан жаңа кәсіби және жеке
қасиеттерін – жүйелі ойлауын, құқықтық, ақпараттық, байланысқа бейімділік
мәдениетін және тілдерді білуін талап етеді.
Үштілді білім беру аясында болашақ пән педагогтарын даярлаудың білім
беру бағдарламаларын әзірлеу барысында міндетті түрде тілдік (көптілді), пәндік
және педагогикалық құзыреттілігінің қалыптасуын ескеру қажет.

Әдебиеттер тізімі:
1. ҚР Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысы.
2. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту
тұжырымдамасы.
3. Жетписбаева Б.А. Теоретико-методологические основы полиязычного
образования. Караганда, 2009 г.

Achievement of high school - 2018 ★ Volume 6


28
Suambekova G. B.
Master of Philology
Kazakhstan, Almaty
THE PECULIARITY OF THE TURKIC HERITAGE IN KAZAKH
LITERATURE AS A NATIONAL VALUE

Humanitarian resource, enclosed in language and literature, presents the skeleton of
the preservation and development of mankind. Who revives the golden fund of the national
literature, which was forced to oblivion. The rapidly growing number of literary works. In
this regard, need to radically different way to understand brewing "unknown face" shaped
complex picture of the world. Leading scientists in the world in the field of literary criticism
and linguistics have extensively studied this problem.
In this perspective, the problem of artistic and linguistic world is the most relevant
and effective in discovering the meaning of the valuable work of art in shaping the spiritual
and moral guidance and motivation of the young generation.
Experience and the spiritual heritage of the Turkic peoples appears as an equal
element of the dialogue of civilizations. The reason for this consists in the fact that the Turkic
culture, showing the highest degree of spirituality correlates with the movement of the spirit
of man.
Turkic world, leaving the roots back centuries, has preserved the continuity of
humanistic principles, has a significant spiritual, ideological, economic impact on the
development paradigm of contemporary global processes on the formation of the typology of
the contemporary world.
Common Turkic literary heritage has deep roots and covers a huge range of space-
time, starting with ancient times and determining the genotype of modern cultural rights. The
formation and development of language, literature, literature of Turkic tribes exhibit of
historical and ethnic dynamics of modulation, and show that internal cultural relationship that
characterizes the literature of the Turkic peoples, which is a harmonious part of world culture.
Ancient Turkic literary heritage of the different by intensive formation of new
qualities of spirituality, with the versatility and relevance in a multiethnic environment of the
Turkic tribes. Dynamism, mobility of the spiritual culture of the steppe peoples and
contributed to the fact that they were kind of cultural bridge between East and West.

МАТЕРИАЛИ ЗА XIV МЕЖДУНАРОДНА НАУЧНА ПРАКТИЧНА КОНФЕРЕНЦИЯ ★ 17 - 25 November, 2018


29
Openness, flexibility of thinking, perception of brightness in an infinite time and spatial
paradigm determined the uniqueness of artistic means and methods of Turkic literature and
did not prevent her inner spiritual integrity.
Should be said about the formation of spiritual culture and literature of the
Kazakhs, who are active participants in the global events that determined the paradigm of
cultural and historical development of the peoples of Siberia, Central, Central and Western
Asia, Eastern Europe. The idea of the ancient Turkic autochthonous alphabet scientifically
proven. Archaeological excavations near Almaty led to the discovery of inscriptions in the
Saka kurgan V-IV century. Nomadic way of life of Scythians necessitated the emergence
tamga as a symbol, as a cultural phenomenon, as the emblem of the tribe or clan as the basis
of the alphabet, as a sign of membership, continuing till the nowadays.
Ch. Valihanov, the famous anthropologist, folklorist, historian, speaking of the
Kazakh poetic art, particularly focused on the idea of the integrity of the spiritual culture of
the Kazakh people: "It is amazing how fresh preserved their ancient Kyrgyz tradition, and
believed, and still amazing that in all the remotest ends of the steppe, especially in verse saga,
and transferred to the same collation were literally identical, as lists of one manuscript. Oddly
enough it seems like an incredible accuracy of word of mouth sources nomadic hordes of
illiterate, yet it is an actual fact, not to be questioned "[1, 391].
Historical continuity, respect for literary tradition, the search for new means of
artistic recreation of the world characterized by the development of Turkish literature, from
samples of artistic monuments Tengrian era: epos "Alyp Ep Tonga", "Shu" heroic epic era of
the Huns, "Ogyz-kagan" " Attila, "" Kok borі "," Ergenekon "Ancient monuments of rock
'Kүltegіn", "Tonykok", "Bіlge kagan" and ending with classical examples of Kazakh heroic
epos "Қobylandy batyr", "Alpamys batyr", "Er-Targyn." An important artistic achievement
of this literature has been the creation of beauty categories, due to historical necessity of the
struggle for independence, freedom of the people. The functional purpose of the heroic epic
is defined in the image of the perfect ideal of the hero that protects the interests of the race,
tribe, and later the people. Means of artistic expression of the heroic epic - an epithet,
comparison, hyperbole, metaphor, showing recurrence and continuity over the centuries,
enriching the system with new artistic means intense colors and nuances in the portrayal of
the hero and the events associated with it.
In the formation of a new artistic aesthetic conception of man and the world it is
important to understanding the artistic experience of the steppe tribes, bearing a unique
experience and outlook, high humanistic start. Chinese records show that in the legends
preserved ancient totemic beliefs of Turkic tribes. One of the reasons to maintain continuity
in the idea of artistic originality, and in the delineation became poeticization holy land - it has

Achievement of high school - 2018 ★ Volume 6


30
found expression in the tradition of "Otuken," repeated in the Orkhon monuments, in the
writings of Al-Biruni and Mahmud of Kashgar. Also the theme of the sacred land poetization
complemented the legend of the fairy mountain valley "Ergenekon" is not available for the
invasion of enemies. In the Kazakh literature dream of a peaceful and prosperous life
embodied in the work of Hasan Kaigy, relentlessly searching for his people to the promised
land "Jer uiiq."
One of the jewels of the ancient Turkic heritage is "my grandfather book Qorqyt"
- historical epic based on true historical facts. A well-known expert said N.Kelimbetov in-
depth scientific analysis of the philosophical depth of thought says the main character of the
product [2]. Thoughts and aspirations in common with his grandfather Qorqyt thoughts and
dreams of modern man. This is the distinctive quality of highly artistic literature,
characterized by the principles of humanism. And the artistic monuments of Ancient
Literature, in particular, "my grandfather book Qorqyt," are the treasures of spiritual thought,
demanded all of humanity. The value of the literary monument is the spiritual content that
does not lose its relevance in a temporary space, is close to affecting the heart and soul of man
irrespective of his race and religion.
The artistic world of Turkish literature and its successor, - Kazakh literature
actualize the man himself, his emotional world, their social experience, its spiritual and
intellectual accumulation. Dominated the world map in the relationship between man and
nature, in a constant transition from the deification of sebya infinitely powerful, and this has
affected perception of the world of the steppe people, identify themselves with the whole
universe, perceiving all of the surrounding nature as our home. This was the contradiction, as
reflected in the literature as an artistic conflict is the struggle and the unity of man and the
world.
A special artistic achievement Turkic literature and Kazakh epic was creating an
image of a warrior of the steppe - the ideal hero of literature. The unity of the perception of
space and time determined by the integrity of the ancient artistic and literary heritage.
Optimism pervades the artistic perception of the world, represented by the universality of
conflict, high humanistic principles of aesthetic attitude to the world have identified the role
and importance of Ancient Literature in the world cultural space.
Turkology as a science is experiencing some difficulties, the origins of which go
to the official policies of the Science of the USSR, distorts and ignores the facts of history
and culture of the Turkic peoples. For example, it appears that in the history of the Turkic
peoples of the former Soviet Union is not the Bronze Age, which contradicted by scientific
evidence up to the nineties of the twentieth century in monographs and textbooks on the
history of Kazakh literature, with few exceptions the ancient Turkic stage of development is