сабақ жоспары. 9 сынып Адам генетикасы

Сабақтың тақырыбы: Адам генетикасы. Адам генетикасын зерттеу әдістері.

Сабақтың мақсаты: 1. Оқушыларға адам генетикасы және оның зерттеу әдістері жайлы

білім беру;

2. Оқушылардың танымдық қызығушылықтарын арттыру, ойлау-сөйлеу қабілеттерін дамыту;

3. Оқушыларды гигиеналық талаптарды орындауға тәрбиелеу;

Сабақтың түрі: Аралас сабақ;

Сабақтың әдісі: Түсіндіру, сұрақ-жауап, тірек-сызба;

Сабақтың көрнекілігі: Плакат, кесте, интерактивті тақта;

Сабақтың барысы:

І.Үй тапсырмасын тексеру:

1. Мутациялар деген не?

2. Олардың себептері неде?

3. Доминантты және рецессивті мутациялардың ерекшеліктері қандай?

4. Қандай мутагенді факторлар бар?

5. Тұқым қуалайтын өзгергіштіктегі гомологты қатарлар заңы нені түсіндіреді? Ол заңды кім дәлелдеді?

ІІІ. Жаңа сабақ:

Адам генетикасы-адамның тұқым қуалаушылығы мен өзгергіштігін, қалыпты белгілердің және түрлі аурулардың тұқым қуалау ерекшеліктерін, ол аурулардың қалыптасуындағы генетикалықфакторлар мен орта факторларының рөлін зерттейді.

Дегенмен кәзіргі кедде адамның тұқым қуалаушылық және өзгергіштігін зерттеу жұмыстары қарқынды жүріп, жақсы нәтижелер көрсетуде;

А дам генетикасын зерттеудің әдістері

Генеологиялық цитогенетикалық егіздерді салыстыру биохимиялық модельдеу

Генологиялық әдіс. Бұл әдістің ерекшелігі-адамның ататегіне шежірелік сызбанұсқа құрылып, оған талдау жасалынады. Бұл әдіс зерттеу жүргізуге өте қолайлы.

Цитогенетикалық әдіс. Бұл әдіс арқылы дене жасушасындағы хромосомалардың саны мен құрылысы зерттеледі. Зерттеу үшін көп жағдайда адамның қан лейкоциттерін бөліп алып, оны арнайы қоректік ортада өсіріп, оларды микроскоппен қарайтын арнайы препараттар жасалады.Препаратты зерттеу нәтижесінде хромосомаларжиынтығының толық екендігі, артық немесе кем болуы анықталады. Мысалы, дені сау адамның қалыпты жағдайдағы кариотипі 46 ХҮ, 46 ХХ деп белгіленсе, хромосомалық аурулар кезінде кариотип 47 ХХҮ, 45 ХО, 47 (21+), т.б. болып өзгереді. Бұл жағдай адамның хромосомалық ауруларға ұшырағандығын көрсетеді.

Егіздерді салыстыру әдісі. Егіз туылған балаларды бір-бірімен салыстыру арқылы кез келген жағымды белгінің немесе аурудың, кемістің пайда болу себебі анықталады. Мұндай белгілер генотипке немесе сыртқы орта жағдайларына байланысты болуы мүмкін.

Егіздер бір жұмыртқалы немесе екі жұмыртқалы болады.

Біржұмыртқалы егіздер ұрықтанған бір жұмыртқа жасушасынан түзілген зиготаның екіге бөлінуінен дамып жетіледі. Сондықтан олардың генотиптері ұқсас екеуі де ұл немесе екеуі де қыз болады.

Екі жұмыртқалық егіздер жеке-жеке ұрықтанған екі жұмыртқадан дамып жетіледі. Олар бірдей жынысты да екі жынысты да болып, бөлек туған ағасы мен қарындас немесе әпкесі мен сіңілісі сияқты болып көрінеді.

Қандайда бір белгі бойынша егіздердің ұқсастығын конкорданттылық, ал белгі олардың тек біреуінде болып, екіншісінде болмаса дискорданттылық деп аталады.

Биохимиялық әдіс. Бұл әдістің көмегімен мутациялар нәтижесінде пада болған гендік ауруларды, яғни зат алмасу бұзылының ауруларын анықтайды. Жиі кездесетін ауруларға қантты диабет галактоземия, феникетонурия т.б. жатады.

Сабақты бекіту: Суреттермен жұмыс;

Бағалау:

Үйге тапсырма: