Сабақ жоспары "Қарсылықты салалас құрмалас сөйлем"

Сабақтың тақырыбы

Қарсылықты салалас құрмалас сөйлем

Сабақтың мақсаты

Оқушылар қарсылықты салаластың жалғаулықты, жалғаулықсыз түрін меңгереді.

Күтілетін нәтижесі

Қарсылықты салаласты сөйлем ішінен таба алады.

Қолданатын әдіс-тәсілдер

««Акварюмдағы балық»», талдау, көрнекілік, топтық салыстыру, ой толғау,. «Серпілген сауал», «Ойды жалға...» әдісі, жаттығумен жұмыс.

Сабағыңыздың кезеңдері

Мұғалімнің іс – әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

1.Кіріспе

Психологиялық дайындық

Оқушылармен амандасып,түгендейді,назарын тақтаға аудартады. Бүгінгі сабақтың тақырыбын айтып, мақсатын түсіндіреді.

Оқушылар амандасып, құралдарын шығарады. Назарын мұғалімге аударады.

Үй тапсырмасы

««Акварюмдағы балық»» әдісі 5 мин

1.Құрмалас сөйлем дегеніміз не, оның неше түрі бар?салалас құрмалас дегеніміз не?

Оның мағыналық түрлері?

Ыңғайлас салалас дегеніміз не?

Жалғаулықтарын атаңыз?

Құрмалас сөйлемнің жай сөйлемнен айырмашылығы қандай?

Себеп- салдар салалас дегеніміз?

Жалғаулықтарын ата?

Тақтаға назар аударады. Сұрақтарға белсенділікпен жауап беруге әрекеттенеді

3.Негізгі бөлім.

Жаңа сабақ 10 мин

4.Жаттығумен жұмыс. 15 мин

«Талдау –табыс кілті»

4. Ой толғау. 6 мин

6. Қорытынды. 5мин

«Серпілген сауал».

Үй тапсырмасы 2мин

Бағалау

а). Жаңа материалды түсіндіру

Құрамындағы жай сөйлемдердің біріндегі іс, оқиға екіншісіндегі іс, оқиғаға қарама-қарсы болатын салалас құрмаластың түрін қарсылықты салалас дейміз.

Қарсылықты салалас жалғаулықты, жалғаулықсыз болып екіге бөлінеді.

Тақтада: 1. Жалғаулықсыз қ.с.

Мыс: Жәнібекке ақсақал шара толы қымызды ұсынып еді, - хан басын шайқады. Баршагүл сәлем беріп еді, - ол қырын қарап кетті (үтір, сызықша қойылады).

2. Жалғаулықты қ.с. бірақ, алайда, дегенмен, сонда да, әйтсе де, жалғаулықтары арқылы жасалады.

Мыс: Күңгір дауыс құлағыма келеді, бірақ маған жауап қайтарған ешкім жоқ. ( үтір қойылады).

Әнкеш мені жіберер емес, сөйтсе де мен болмай оқуға кеттім. ( үтір қойылады).

Біріншісінде жай сөйлемдер жалғаулықсыз байланысқан,ондай жағдайда үтір мен сызықша қойылады; екінші мысалда жай сөйлемдер бірақ деген жалғаулық шылаумен байланысқан,мұндайда араларына үтір ғана қойылады.

Қарсылықты салаластың құрамындағы жай сөйлемдердің іргелес тұрып не жалғаулық шылаулар арқылы байланысына қарай ол жалғаулықсызы қарсылықты салалас және жалғаулықты қарсылықты салалас деп екіге бөлінеді.

Жалғаулықты қарсылықты салалас сөйлемінің баяндауыштары көбінесе антоним сөздерден және болымды-болымсыз формадағы сөздерден жасалады.жалғаулықсыз қарсылықты салаластың аражігі үтір мен сызықша арқылы ажыратылады. Сөз бергенге ерме, - бөз бергенге ер.Баршагүл сәлем беріп еді, - ол қырын қарап кетті.

105-жаттығу. Берілген жай сөйлемдер ішінде өз көңіліңе өте ұнап,өзгелерден ыстық боп танылғандары болады ге ойларыңнан қарама-қарсы мәнді жай сөйлем жазып, қарсылықты салалас құраңдар.

1.Жел саябырлаған сияқты, ... .

2.Теңіз тынышталды, ... .

3.Тау астындағы көлдің үңгірі жолдан алыс емес екен, ... .

4..Бұрын бай еді, ... .

5.Көп балалы үйдің шаң - шұңы көп болушы еді, ... .

6.Жаз ортасы болып қалды, ... .

106- жаттығу. Қарсылықты салаластың қай түрі екенін анықтап, тыныс белгілерінің қойылу себептерін анықтаңдар.Синтаксистік талдау жасаңыздар

Сонымен қарсылықты салалас құрмалас сөйлем дегеніміз не?

Оның жалғаулықтары қандай?

Оны сөйлем ішінде ажырата аласыздар ма ?

Қандай тыныс белгілер қойылады?

107-жаттығу, 108-жаттығу

Ғабит Мүсірепов шығармасынан 5 мысал теріп келеміз.

Тақтаға жаттығу орындаған оқушыларды бағалаймын.

Тақтаға келтірілген мысалдарды дәптерлеріне жазып алады.

3 оқушы тақтаға жаттығуды орындайды.Оқушылардың жартысы дәптермен жұмыстанады.

Оқушылар берілген мысалдарды қай салаластың түрі екекнін анықтайды.

Оқушылар жаңа тақырыпты қорытындылап сұрақтарға жауап береді.

Оқушылар күнделіктеріне үй тапсырмасын жазып алады.

Оқушылар бағаларымен танысады.

Күнделіктеріне қойдырады ереді.