Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§1. Шахмат тақтасы. Шаршы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.1.3 шахмат тақтасын сипаттау

Сабақтың мақсаты:

• балаларды «шахмат тақтасы» ұғымымен, шахмат тақтасындағы ақ және қара шаршылармен, бұрыштық және орталық шаршылармен таныстыру;

• шахматтың интеллектуалды ойын екенін түсіндіру;

• 1 сынып оқушыларында зейінді, есте сақтауды, көрнекі-бейнелі және логикалық ойлауды дамыту;

• шахматқа деген қызығушылықты ояту, зейінді, шыдамдылықты, жауапкершілікті тәрбиелеу.

Тәрбие құндылықтары:

Тыңдай білу, өзгелердің пікіріне құрметпен қарау; табандылықты, дербес ойлау мен ынтымақтастыққа ұмтылуды дамыту.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Әңгіме түрінде өткізіледі. Оқушылар шахмат ойынының құндылығын, алған білімдерін практикалық іс-әрекетте қалай пайдалану керектігін біледі. Қорытынды: шахмат-интеллектуалды ойын. Шахмат — екі адамға арналған ойын. Шахмат тақырыбындағы аңыздарды тыңдау ұсынылады.

(5 мин.).

Әңгімеден бастау. Шахматтың шығу тегі, ойынның интеллектуалды ерекшеліктері туралы айту ұсынылады. Шахмат — ерте заманда пайда болған әлемдегі ең танымал ойындардың бірі. Алғашқыда, шамамен 2 мың жылдай бұрын шахмат ойынының алғашқы нұсқасы болып табылатын ойын «чатуранга» пайда болды. Ол төрт ойыншыға арналған ойын еді, отаны — Үндістан елі. Ойын Үндістаннан Парсы еліне келеді, ал Парсы елін арабтар жаулап алғаннан кейін, ойын бүкіл Араб халифатына тарайды. Бұл аумақтарда чатуранга біртіндеп шахматтың тікелей ізашары болған шатранжға айналады. Шатранжда патша, тура және ат қазіргі шахматтағы секілді жүретін. Алайда, уәзір күшті емес, әлсіз фигура еді. Сонымен қатар піл мен сарбаз да қазіргі шахматтағымен салыстырғанда әлсіздеу еді. Ойынның ғасырлар бойы эволюциясы оны барған сайын күрделі, қисынды етіп, жүйелендірді. Қазіргі шахмат ережелері шамамен 500 жыл бұрын қалыптасқан және содан бері өзгермей келеді. 19 ғасырға дейін шахмат ойыны интеллектуалды ойын-сауық ретінде ғана қарастырылса, 19 ғасырда шахматтың танымалдылығы жоғарылады, көптеген елдерде адамдар өздерi үшін шахмат әлемін ашты, көптеген халықаралық турнирлер өткізіле бастады, әлемнің алғашқы ресми чемпиондары пайда болды. Ежелгі заманнан бері әлемнің көптеген елдерінде шахмат білімді адамдардың сүйікті ісіне айналған. Мыңдаған жылдар бұрын олар шахматтың шынайы мәні туралы дауласып, кейбірі оларды жай ғана қызықты және тартымды құмар ойын деп санаса, басқаларға шахмат тек қызығушылық және миға пайдалы уақыт өткізу тәсілі сияқты көрінді. Шахмат — нағыз өнер, бірақ оның қыр-сырларын игеру барлық адамдарға бірдей берілуі мүмкін емес деп санайтын кісілер де болды. Тарихшылардың зерттеулері шахматтың ежелгі дәуірден бастап, әлемнің әр түпкірінде белсенді қолданылғанын дәлелдеп отыр. Дегенмен, деректердің көптігіне қарамастан, шахматтың пайда болу жолы мен тарихы қандай болғанын ешкім нақты айта алмай отыр. Ол жайлы ежелгі дәуірден біздің заманымызға дейін жеткен мифтер мен аңыздардан ғана білуге болады.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

Шахмат тарихындағы аңыздарды оқып, талқылау

(10 мин.).

Адамзат шахмат туралы көптеген ертегілер мен аңыздарды ойлап тапты. Бұл шахмат ойынының бүкіл әлемде үлкен танымалдылығын көрсетеді. Мұғалім шахмат туралы аңыздарды ұсынады.

Ағайынды Гав және Талханд туралы аңыз Ежелгі парсы әдебиетінің әйгілі ескерткіштерінің бірі — ақын Фирдоусидің айтқан аңызы. Онда өте ерте заманда Үндістанда егіз ұлы бар патшайым өмір сүргені айтылады. Ұлдардың есімі Гав пен Талханд еді. Балалар ер жетіп, анасына билікті оларға беру қажеттілігі туралы айта бастайды. Патшайым екі оттың ортасында қалады: егіз ұлдарының қайсысы билікке лайықты екенін қалай анықтауға болады? Ол екі ұлын да бірдей жақсы көрді, сондықтан екеуінен біреуін таңдап алу мүмкін болмады. Бұны көрген ханзадалар жекпе-жек арқылы ең мықтыны өздері анықтауға шешім қабылдайды. Осы мақсатта олар теңіз жағасына аттанады. Онда олар судың шеті мен қазылған шұңқырдың арасында жеңілгендер үшін шегіну жолын кесуге арналған алаң құрды. Ағайындылар «бұл жағдайда бір-бірін өлтіруді мақсат етпейміз» — деп келісті. Әрқайсысының мақсаты — екіншісінің әскерін жеңу болды. Шайқас кезінде егіздің сыңары Талханд кездейсоқ қайтыс болады. Мұны естіген анасы қатты қайғырып, сыңарының өліміне Гавты айыптайды. Белгілі болғандай, бұл жағдайға ол тікелей кінәлі емес еді, ағасының өліміне күннің қатты ыстық болып, күйіп қалуы себеп болған еді. Ұрыс алаңында нақты не болғанын түсіну үшін Гавтың анасы одан оқиғалардың барлық егжей-тегжейлі тізбегін көрсетуін сұрайды. Анасының талабын орындау және ағасының өліміне қатысты айыптауларды жою үшін Гав ағаш тақтада шайқастың барлық оқиғаларын көрсетуге тырысады. Ол екі жақтың әскерлерінің мүсіндерін ағаш тақтайға ханзадалардың басшылығында орналастырады. Олардың әрқайсысын жаяу әскер, атты әскер және кеңесшілер сүйемелдеп отырады. Гавтың бұл шешімі тақтадағы фигуралар ойынына негіз болып, ғасырлар өткен соң бұл ойын шахматқа айналды.

«Ақ және қара» егіздер

Ертеде Үндістан мықты және гүлденген ел болған. Елдің бұл деңгейге жетуіне себеп сол кездегі билік еткен патшаның даналығы еді. Оның бір-біріне қатты ұқсайтын егіз ұлы болды. Оларды тек киіміне қарап ажырататын. Олар бірі ақ, бірі қара түсті киім кигенімен ғана ерекшеленетін. Патша қартайып, қайтыс болардан алдын екі ұлына өз елін екіге бөліп, екеуіне өсиет етіп қалдырады. Екі жас билеуші де елдің жартысына емес, бүкіл елге билік жүргізгісі келіп, жауласуға кіріседі. Соғыс ұзақ уақытқа созылып, көптеген адамдардың өмірі қиылды, үлкен шығындар болды. Екі ұл да бұл кезде соғыстан шаршап, татуласқылары келді, бірақ енді бұл мүмкін емес еді. Екеуі де Үндістанның жалғыз билеушісі болғысы келген. Ағайындылар арасындағы ұзақ шайқастан елдегі халықтың жартысы қаза болды. Содан үндістер екі ағайынды патшаларды татуластыру мақсатында қария данышпанды оларға елшілікке жібереді. Данышпан олардың арасындағы жеңімпазды қантөгіссіз және адалдықпен анықтауға көмектесетінін айтады. Егіздер келіскен кезде данышпан ақ және қара түсті киім киген ағайындыларды бейнелейтін ағаш мүсіншелер мен тақтайшаны шығарады. Ойын ақ түсті ағайындының жеңісімен аяқталады. Нәтижесінде, ол Үндістанның жалғыз билеушісі болып, елге татулық пен бейбітшілік әкеледі. Содан бері шахмат елде және одан тыс жерлерде өте танымал бола бастайды. Шешуші жеңістің құрметіне ақ фигуралар бұл ойында әрқашан бірінші болып жүреді. Бастапқыда әскери ойынның функцияларын атқара отырып, ежелгі шахмат біртіндеп дербес спорт түріне айналды. Ал біздің заманымызға қарай ойыншылардың ақыл-ой дамуын, олардың шығармашылық қабілеттерін, логикасын, ойлаудың барлық түрлерін дамытуға ықпал ететін нағыз жоғары интеллектуалды хоббиге айналды.

Әңгімеге қатысады, өз пікірін білдіреді, аңызды тыңдайды.

Формативті, ауызша

Оқулық

«Шахмат тақтасы», «шаршы» ұғымдарымен танысу

(5 мин.).

Шахмат төртбұрышты тақтада ойналады. Шахмат тақтасының торлары шаршылар деп аталады, енді біз тек осы сөзді қолданамыз.

Тренердің кеңесі.

Тақтаны экранда көрсетеміз, ал балаларда өз шахмат тақталары болуы керек. Шахмат тілінде «тор» емес, «шаршы» деп айтылатынына назар аудару керек. Шаршылар толығымен ақ және қара емес, ашық және қаралау түс екенін көрсетіңіз, бірақ оларды ақ және қара шаршылар деп атау қабылданғанын айту керек.

Тыңдайды, бақылайды, жауап береді, сұрақтар қояды.

Белсенділікке баға беру

50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және көрнекілік шахмат тақтасы мен фи-

гуралар)

№1 сынып жұмысын орындау (8 мин.).

№1 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(2 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Шахмат тақтасының пішіні қандай? (Жауабы: Квадрат пішінді)

2. Шахмат тақтасының торлары қалай аталады? (Жауабы: Шаршы)

3. Шахмат тақтасындағы шаршылар қандай түсті болады? (Жауабы: Ақ және қара)

4. Тақтадағы шаршының пішіні қандай? (Жауабы: Квадрат пішінді)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№1 өзіндік жұмыс орындау

(8 мин.).

№1 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

№1 мультфильм көрсету

(5 мин.).

№1 мультфильм көрсету.

Мультфильм көреді, әсерлерімен бөліседі.

Ауызша кері байланыс

Динамиктері бар компьютер.

Сабақты қорытындылау

(2 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§2. Шахмат тақтасы. Көлденең жол, тік жол, диагональ

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.2.1.1 «диагональ» , «тік жол» , «көлденең жол» ұғымдарын білу

1.2.1.2 үш, төрт, бес, алты, жеті, сегіз шаршыдан тұратын диагональдарды көрсету

1.2.3.4 диагональды, тік жолды және көлденең жолды ажырату

Сабақтың мақсаты:

• балаларды «тік жол», «көлденең жол», «диагональ» ұғымдарымен таныстыру; екі, үш, төрт, бес, алты, жеті, сегіз шаршыдан тұратын диагональдарды көрсету; алынған білімді дидактикалық ойындардың көмегімен бекіту;

• есте сақтауды, ерікті зейінді, кеңістіктік ойлауды дамыту;

• оқу тапсырмасын түсінуге үйрету, оның шешімін өз бетінше табу;

• зияткерлік жұмысқа қызығушылығын ояту, еңбекқорлықты, қиындықтарды жеңуге деген ұмтылысты, өзін-өзі бағалау және өзін-өзі бақылау дағдыларын дамыту.

Тәрбие құндылықтары:

Тыңдай білу, өзгелердің пікіріне құрметпен қарау; табандылықты, дербес ойлау мен ынтымақтастыққа ұмтылуды дамыту.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Бірінші сабақта алынған материалды қайталау. Шахмат тақтасы туралы түсінікті еске түсіру. Алдыңғы сабақпен байланыс орнату, шахмат тақтасының маңыздылығын айтып түсіндіру және алдағы тұжырымдамаларға қызығушылықты ояту, көлденең жол, тік жол және диагональдарды қызықты және танымды түрде зерделеуге негіз болады. «Көлденең жол, тік жол, диагональ» — жаңа тақырыпқа көшу.

(5 мин.).

Оқушыларға алдыңғы сабақта қиындық тудырған тапсырмаларды талқылау. Шахмат шайқасы шахмат тақтасында жүргізілетінін, шахмат тақтасының торлары шаршылар деп аталатынын, шаршылар екі түсті — ақ және қара болатынын еске түсіру.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

«Көлденең жол», «тік жол», «диагональ» ұғымдарымен танысу. Диагональдың көлденең жол және тік жолдан айырмашылығы. (10 мин.).

Тренердің кеңесі.

Балаларға көлденең жол, тік жол, сондай-ақ ұзын және қысқа диагоналдардың қанша шаршылардан тұратындығын өздері есептеуді ұсыну. Екі немесе үш жол бір шаршыда қиылысуы мүмкін екеніне көңіл аудару керек.

Тыңдайды, бақылайды, жауап береді, сұрақтар қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№2 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№2 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Шахмат тақтасындағы жолдарды қалай атайды? (Жауабы: Көлденең жол, тік жол, диагональ)

2. Шахмат тақтасындағы солдан оңға немесе оңнан солға қарай өтетін жолды қалай атайды? (Жауабы: Тік жол)

3. Төменнен жоғары немесе жоғарыдан төмен қарай өтетін шахмат тақтасындағы жол қалай аталады? (Жауабы: Көлденең

жол)

4. Шахмат тақтасының қандай жолдары диагональ деп аталады? (Жауабы: Бір түсті шаршылардан өтетін тақтаның қиғаш жолдары)

5. Жолдардың түсі көлденең және тік жолдарда ауысады ма? (Жауабы: Иә) Ал диагональда ше? (Жауабы: Жоқ)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№2 өзіндік жұмыс орындау

(8 мин.).

№2 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

№2 мультфильм көрсету

(5 мин.).

№2 мультфильм көрсету.

Мультфильм көреді, әсерлерімен бөліседі.

Ауызша кері байланыс

Динамиктері бар компьютер.

Сабақты қорытындылау

(2 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§3. Бастапқы позиция. Фигуралардың атаулары мен түрлері. Патша, уәзір, тура

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.1.1 шахмат фигураларын атау: патша, уәзір, тура, піл, ат, сарбаз

1.1.1.2 шахмат фигураларын анықтау және оларды сыртқы түрі мен суреті бойынша ажырату

1.1.1.5 қарсыластар арасында шахмат тақтасының дұрыс орналасуын түсіндіру

Сабақтың мақсаты:

• оқушыларды патша, уәзір, тура — шахмат фигураларымен таныстыру; фигураларды анықтауды және атауды үйрету, олардың сыртқы түрімен таныстықты көрсете отырып, патшаны, уәзірді және тураны тану, дұрыс атау;

• шахмат тақтасындағы патшаның, уәзірдің және тураның бастапқы позицияларын тану, қарсыластар арасында шахмат тақтасының дұрыс орналасуын түсіндіру;

• шахмат фигураларын визуалды белгілерi бойынша ажырату қабілетін дамыту, визуалды тану дағдыларын нығайту;

• зейінді шоғырландыру;

• маңызды шахмат фигураларымен танысу, мәдени-тарихи сананы дамыту дағдыларын қалыптастыруға ықпал ету.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Алдыңғы сабақта үйренген материалды қайталау. «Көлденең жол», «тік жол» және «диагональ» ұғымдарын еске түсіру, көрнекілік тақтада көрсету. Жаңа шахмат фигураларын үйренуге байланысты тақырыпқа көшу. (5 мин.).

«Шахмат тақтасындағы көлденең жол, тік жол және диагональдар туралы білгендеріңізді кім айта алады?» — деген сұрақпен оқушыларды тарту. Өзара оқуды ынталандыру және олардың түсінігін нығайту үшін бірнеше оқушыға өткен тақырып жайлы өз білімдері туралы айтуға мүмкіндік беріңіз.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

Шахмат фигураларымен танысу: «патша», «уәзір»,

«тура»

(10 мин.).

Тренердің кеңесі.

Шахмат ойынындағы бастапқы позиция бірдей екенін және өгермейтінін атап өткен жөн, оны есте сақтау керек. Ойынды әрқашан ақтар бастайтынын түсіндіру. Патшаның, уәзірдің, тураның диаграммаларда қалай көрінетінін көрсету. Оларды нақты фигуралармен салыстыру. Патшаның шахматтағы басты фигура екенін көрсетіңіз, неге олай екенін кейінірек білеміз.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№3 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№3 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Шахмат тақтасындағы қарсыластардың әрқайсысының сол жақ бұрышы қандай түсті болуы керек? (Жауабы: Қара)

2. Тақтаны жанынан қойып ойнауға болады ма? (Жауабы: Жоқ, болмайды)

3. Қандай түсті фигуралар партияны бастайды? (Жауабы: Ақтар)

4. Шахматтағы ең күшті болмаса да басты фигура қандай деп ойлайсыз? (Жауабы: Патша)

5. Ең мықты фигура қандай? (Жауабы: Уәзір)

6. Әр ойыншының қанша патшасы болады? (Жауабы: Бір данадан)

7. Ойынның басында әр ойыншының қанша уәзірі болады? (Жауабы: Бір данадан)

8. Ойынның басында әр ойыншының неше турасы болады? (Жауабы: Екі данадан)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№3 өзіндік жұмыс орындау

(10 мин.).

№3 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Сабақты қорытындылау

(5 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§4. Бастапқы позиция. Фигуралардың атаулары. Піл, ат, сарбаз

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.1.1 шахмат фигураларын атау: патша, уәзір, тура, піл, ат, сарбаз

1.1.1.2 шахмат фигураларын анықтау және оларды сыртқы түрі мен суреті бойынша ажырату

1.1.3.13 фигуралардың графикалық белгілерін ажырату

Сабақтың мақсаты:

• оқушыларды піл, ат, сарбаз шахмат фигураларымен таныстыру; піл, ат және сарбаз шахмат фигураларын тану және көрсету, олардың сыртқы түрін ажырата алу;

• пілдің, аттың, сарбаздың фигураларын визуалды белгілерiмен ажырату қабілетін дамыту, когнитивтік өсуге ықпал ету;

• кеңістіктік қабылдауды, абстрактiлi ойлауды және аналитикалық дағдыларды дамыту;

• піл, ат және сарбаз фигуралардың атауларын, рөлдері мен позицияларын зерттеуде оқушылардың белсенді танымдық қызметіне ықпал ету, тұжырымдамалық білім мен оларды нақты әлемде қолдану арасындағы байланысты дамыту.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Алдыңғы сабақта үйренген материалдарды қайталау. Алдыңғы сабақта қандай фигураларды үйренгенін, ол фигуралар қалай белгіленетінін еске түсіру.

(5 мин.).

Оқушыларға қиындық тудырған тапсырмаларды талқылау. Шахмат фигураларының атауларын және олардың графикалық бейнесін еске түсіру. Мұғалім фигураны көрсетеді, ал балалар дауыспен немесе қолын көтеріп осы фигураның атын айтады.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

Піл, ат және сарбаз фигураларымен танысу

(10 мин.).

Тренердің кеңесі.

Диаграммаларда пілдің, аттың, сарбаздың қалай көрінетінін көрсету. Оларды нақты фигуралармен салыстыру.
Сарбаздарды кейде фигура деп атамай, «фигуралар мен сарбаздар» деп сөйлейтініне, ал кейде сарбазды фигуралардың бірі деп атайтындығына назар аударыңыз. Бұл жерде қате дейтін ештеңе жоқ, екі нұсқа да дұрыс.
Балаларды сол жақтағы тік жолдан бастап, оң жақтағы тік жолға дейін тұрған фигураларды атауды ұсыныңыз. Ақ және қара түстердің атаулары бірдей фигуралары бір-біріне қарама-қарсы тік жолда орналасқанына назар аударыңыз.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№4 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№4 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Ойынның басында әр ойыншыда қанша піл болады? (Жауабы: Екі данадан)

2. Әр қарсыласта ойынның басында қанша аттары болады? (Жауабы: Екі данадан)

3. Ойынның басында ақтар мен қараларда неше сарбаз болады? (Жауабы: Сегіз данадан)

4. Ең қарапайым шахмат фигурасын атаңыз: (Жауабы: Сарбаз)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№4 өзіндік жұмыс орындау

(10 мин.).

№4 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Сабақты қорытындылау

(5 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§5. Бастапқы позиция. Фигуралардың тұрақты орналасуы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.1.6 тақтадағы фигуралардың бастапқы орнын көрсету

1.1.4.2 патша мен уәзірдiң орналасуын ажырату

1.3.3.6 ұсынылған бастапқы фигураларды орналастырудағы дәлсіздікті байқау

Сабақтың мақсаты:

• әрбір шахмат фигуралары үшін «бекітілген позиция» ұғымын ұғындыру, әрбір фигураның шахмат тақтасында белгілі-бір орны бар екенін түсіндіру, патша мен уәзірдiң орналасуын ажыратуды үйрету;

• бастапқы позицияда фигураларды орналастырудағы дәлсіздікті байқау дағдыларын үйрету;

• шахмат тақтасындағы фигураларының ретімен орналасуын түсіну арқылы кеңістікті танымын дамыту;

• ойын контексінде ережелерді игеру арқылы когнитивті өсуге ықпал етіп, ережелер мен құрылымдық схемаларды түсінуді тереңдету;

• шахматты одан әрі зерттеуге, табандылық пен шыдамдылыққа тәрбиелеуге негіз болатын білімнің мотивациялық дамуы.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Әңгіме түрінде өткізіледі. Кіріспе алдында алынған білімдерді қолдана отырып, келешектегі тапсырмаларға қызығушылықты ояту үшін көзделген. Алдыңғы сабақта үйренген материалдарды қайталау.

(5 мин.).

Алдыңғы сабақта үйренген материалды қайталау. Оқушыларға қиындық тудырған тапсырмаларды талқылау. «Біз осы уақытқа дейін өткен фигуралар — патша, уәзір, тура, піл, ат және сарбаз кімнің есінде?» — деген сұрақ қою.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

Жаңа тақырыпты талқылау. «Бастапқы позиция. Фигура-

лардың тұрақты орналасуы»

(10 мин.).

Тағы да еске салайық, бастапқы позиция бекітілген және еш уақытта өзгермейді. Ойынның басында фигуралар әрқашан бірдей қойылады. Ақ фигуралар 1 және 2-шi көлденең жолдарда, ал қара фигуралар 7 және 8-шi көлденең жолдарда орналасады (5-1).

Бұрыштарда туралар тұрады. Аттар туралардың жанында орналасады. Аттардан кейін пілдерді қояды. Содан кейін ортада патша мен уәзір жайғасады. Патшалар қарама-қарсы түсті шаршыларда, ал уәзірлер өз түстерінің шаршыларында тұратынын айта кету керек. Фигуралардың алдына сарбаздар қойылады. Тақырыпты бекіту үшін келесі ойын формаларын пайдалану ұсынылады: «Сиқырлы дорба». Барлық шахмат фигуралары ішінде не жатқаны көрінбейтін қапшықта кезекпен жасырылады, оқушылардың әрқайсысы қай фигураның жасырылғанын қолмен ұстап анықтауға тырысады. «Тауып көр». Мұғалім шахмат фигураларының бірін ауызша сипаттайды, балалар бұл фигураның қандай екенін табу керек. «Жалпы қандай ұқсастығы бар?» Мұғалім екі шахмат фигурасын алып, оқушылардан олардың бір-біріне немен ұқсайтынын сұрайды. «Олардың айырмашылығы неде?» — деген сұрақ та қояды. (Мысалы, түсі, пішіні туралы). «Үлкен және кішкентай». Үстелде алты түрлі фигура бар. Балалар ең биік фигураны атайды және оны шетке қояды. Тапсырма: барлық фигураларды биіктігіне қарай қою. «Иә немесе жоқ». Мұғалім екі шахмат фигурасын алып, балалардан: «Бұл фигуралар бастапқы позицияда қатар тұрады ма?» — деп сұрайды.

Тренердің кеңесі.

Бастапқы позицияда тұратын фигуралардың санын көрсету. Бастапқы позиция бекітілген екенін және өзгермейтінін тағы бір рет атап өтіңіз. Бастапқы позицияны есте сақтауды бекітетін жаттығуларды шешуді ұсынамыз.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№5 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№5 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Ойынның басында фигуралардың орналасуы өзгеруі мүмкін бе? (Жауабы: Жоқ)

2. Шахмат тақтасының бұрыштарында қандай шахмат фигуралары тұрады? (Жауабы: Туралар)

3. Туралардың жанында қандай фигуралар тұрады? (Жауабы: Аттар)

4. Қандай фигуралардың ортасында ат орналасады? (Жауабы: Тура және піл)

5. Ақ патша қандай түсті шаршыда орналасады? (Жауабы: Өзінің түсіне қарама қарсы түсті шаршыда) Ал қара уәзір ше?

(Жауабы: Өзінің түсіне сәйкес шаршыда)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№5 өзіндік жұмыс орындау

(8 мин.).

№5 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

№3 мультфильм көрсету

(5 мин.).

№3 мультфильм көрсету.

Мультфильм көреді, әсерлерімен бөліседі.

Ауызша кері байланыс

Динамиктері бар компьютер.

Сабақты қорытындылау

(2 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§6. Фигуралардың жүру жолдары. Патша

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.3.2 тақтадағы шахмат фигурасының жолын көрсету

1.1.4.4 патша, уәзір, тура, піл, ат, сарбаз фигураларының жүрістерін тақтада көрсету

1.2.4.2 әртүрлі позицияларда бос тақтадағы патшаның жүрістерінің санын көрсету

Сабақтың мақсаты:

• оқушыларға шахмат тақтасындағы патша қозғалысының қағидалық схемасын, оның шектеулі, бірақ негізгі қозғалысын түсіндіру;

• шахмат ойынының орталық фигурасы ретінде патшаның маңыздылығын анықтауға және бағалауға үйрету, ойын мақсатына жетудегі рөлін түсіндіру, әртүрлі позицияларда бос тақтадағы патшаның жүрістерінің санын көрсету;

• есте сақтауды, ерікті зейінді, оқу тапсырмасын түсіну қабілетін дамытуға, оны өз бетінше шешуге;

• патша қозғалысының шектеулері мен жолдарын түсіну арқылы кеңістіктік ойлауды дамытуға;

• ойында патшаның орталық рөлін түсіндіру арқылы сыни ойлауды дамытуға ықпал ету;

• шешімдер қабылдау, ережелерді пайдалану қажеттілігін түсіндіруге тәрбиелеу, патшаның шахмат ойынының негізгі өзегі ретіндегі рөлін нық түсіндіру, біршама ауқымды шахматтық стратегиядағы оның бірегей рөлі мен орнын түсінуге ықпал ету.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Алдыңғы сабақта үйренген материалдарды қайталау. Шахматта қандай фигуралар бар екенін еске түсіру: әрбір ойыншыда, әрбір түрінен қанша фигура бар; қандай фигуралар көбірек; қандай фигуралар азырақ. Шахмат фигуралары қалай бейнеленгенін еске түсіру. Балаларды «Фигуралардың жүрісі. Патша» тақырыбына келтіру.

(5 мин.).

Оқушыларға қиындық тудырған тапсырмаларды талқылау. Шахмат фигураларының атауларын және олардың графикалық бейнесін еске түсіру. Мұғалім фигураны көрсетеді, ал балалар дауыспен немесе қалауы бойынша осы фигураның атын айтады. Балалардан шахмат тақтасында қандай фигуралар көп екенін, әр «армияда» қандай фигуралар бір-бірден, «шахмат армиясында» қай фигуралар екі данадан болатынын сұрау. Балалардан шахмат шайқасы өтетін шахматтың пайда болуы туралы аңыздан есте қалғанын сұрау.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

Оқушыларды патша шахмат фигурасының жүрісімен таныстыру

(10 мин.).

Тренердің кеңесі.

Патшаның шахматтағы басты фигура екенін тағы бір рет атап өтіңіз (және жақын арада оның себебін білеміз деп уәде береміз). Бірақ сонда да, патша ең мықты фигура емес. Патша кез келген бағытта жүре алады, бірақ тек бір шаршыға («одан да белсенді фигуралар бар екенін көреміз»). Фигура қаншалықты көп шаршыны бақыласа, соғұрлым күштірақ екенін атап өту керек. Бұл жағдайда, әдетте, тақтаның ортасында фигураның жүрісі көбірек болады. Патша тақтаның ортасында 8 жүрісі, тақтаның шетінде 5 жүрісі, ал тақтаның бұрышында — 3 жүрісі бар екенін көрсету.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№6 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№6 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Патша қандай қашықтыққа жүре алады? (Жауабы: Бір шаршыға кез келген бағытқа қарай)

2. Патша бір жүріспен екі шаршыға жүре алады ма? (Жауабы: Жоқ)

3. Патша диагональ бойынша жүре алады ма? (Жауабы: Иә)

4. Патша көлденең немесе тігінен, жоғары және төмен жүре алады ма? (Жауабы: Иә, бірақ бір шаршыға ғана) Ал солға

және оңға ше? (Жауабы: Иә, бірақ бір шаршыға ғана)

5. Патша тақтаның шетінен шыға алады ма? (Жауабы: Жоқ)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№6 өзіндік жұмыс орындау

(8 мин.).

№6 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

№4 мультфильм көрсету

(5 мин.).

№4 мультфильм көрсету.

Мультфильм көреді, әсерлерімен бөліседі.

Ауызша кері байланыс

Динамиктері бар компьютер.

Сабақты қорытындылау

(2 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§7. Фигуралардың жүру жолдары. Уәзір

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.4.4 патша, уәзір, тура, піл, ат, сарбаз фигураларының жүрістерін тақтада көрсету

1.2.4.3 уәзірдің әртүрлі позициялардағы жүрістерінің санын көрсету

1.1.4.8 фигура күшінің оның орналасуына тәуелділігін түсіну

Сабақтың мақсаты:

• балаларды шахмат фигурасы — уәзірмен таныстыру;

• шахмат тақтасындағы уәзірдің қозғалысының ерекшеліктерін, түзу жолмен және диагональдармен жүрісін көрсету;

• уәзір қозғалысының күрделі мүмкіндіктерін түсінуге және оның жолдарының әр алуандылығын жүзеге асыруға көмектесетін кеңістіктік танымды дамыту, уәзірдің әртүрлі позициялардағы жүрістерінің санын көрсету;

• уәзір қозғалысының динамикасын терең түсінуге, стратегиялық ойлау негіздерін оқыту арқылы шахмат сауаттылығын дамытуға ықпал ету.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Алдыңғы сабақта үйренген материалдарды қайталау. «Тік жол», «көлденең жол», «диагональ», «кедергі», «уәзірдің бастапқы күйде орналасуы» ұғымдарын еске түсіру. «Уәзір. Уәзірдің жүрісі» тақырыбына өту. (5 мин.).

Оқушыларға қиындық тудырған тапсырмаларды талқылау. Балалардың шахмат тақтасындағы жолдары — тік жол, көлденең жол, диагональдар туралы білетіндерін, сонымен қатар уәзірді еске түсіру.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

Балаларды уәзір шахмат фигурасының жүрісімен таныс-

тыру

(10 мин.).

Тренердің кеңесі.

Уәзір — ең күшті шахмат фигурасы екенін атап көрсету. Уәзірдің жүрісі патшаның жүрісіне ұқсайды, бірақ патша тек бір шаршыға жүрсе, ал уәзір (егер ешқандай кедергі болмаса) — қанша шаршыға болса да — көлденең, тік, диагональ бойымен тақтаның шетіне дейін жүре алады. Уәзірді бос тақтаның ортасына (e4 өрісіне) қойып, балаларды уәзірдің қанша қозғалысы бар екенін санату. Ол 27 болуы керек. Бұл тақтаның шамамен жартысы, яғни уәзірдің мықты болғаны соншалық, ол тақтаның жартысына жуығын басқарады.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№7 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№7 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Уәзір шахматтағы ең мықты фигура болып саналады ма? (Жауабы: Иә)

2. Уәзір қай бағытта жүре алады? (Жауабы: Барлық бағытқа қарай)

3. Уәзір қандай қашықтыққа жүре алады? (Жауабы: Кез келген шаршы санына)

4. Тақтаның ортасында орналасқан уәзірдің қанша мүмкін болатын жүрістері бар? (Жауабы: 27)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№7 өзіндік жұмыс орындау

(8 мин.).

№7 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

№5 мультфильм көрсету

(5 мин.).

№5 мультфильм көрсету.

Мультфильм көреді, әсерлерімен бөліседі.

Ауызша кері байланыс

Динамиктері бар компьютер.

Сабақты қорытындылау

(2 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§8. Фигуралардың жүру жолдары. Тура

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.4.4 патша, уәзір, тура, піл, ат, сарбаз фигураларының жүрістерін тақтада көрсету

Сабақтың мақсаты:

• балаларды шахмат фигурасы — турамен жүруді үйрету;

• шахмат тақтасындағы тураның қозғалысын көрсету, оның ойындағы маңыздылығын түсінуге көмектесу;

• алған білімдерін дидактикалық тапсырма ойындарының көмегімен шоғырландыру;

• оқушылардың кеңістіктік қабылдауын және логикалық ойлауын жетілдіру;

• жоспарлау қабілетін жетілдіруге ықпал ету;

• үлгіні тану және тура қозғалысының динамикасын түсіну арқылы абстрактiлi ойлау дағдыларын жетілдіру.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Алдыңғы сабақта үйренген материалдарды қайталау. Шахмат тақтасындағы тураның бастапқы орнын, шахмат тақтасындағы қандай жолдар тік және көлденең деп аталатынын, фигуралардың жүрісі деген не екенін еске түсіру. «Фигуралардың жүрісі. Тура» тақырыбына өту. (5 мин.).

Алдыңғы сабақтарда өткен патша мен уәзір фигураларының жүрістерін еске түсіру. Фигуралар туралы алдыңғы сабақтарға өткен материалдарына сілтеме жасай отырып, сол білімдеріне сүйеніңіз.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

Балаларды тура шахматтық фигурасының жүрісімен та-

ныстыру

(10 мин.).

Тренердің кеңесі.

Уәзір секілді, тура да кез келген шаршыларға — солға, оңға, жоғарыға, төменге жылжи алады, бірақ тура тек тік немесе көлденең жолдармен жүреді, ол диагональ бойынша жүре алмайды. Фигуралардың барлығы тақтаның шетінде емес, ортасында тұрса, жүрісі көбірек болады, бірақ бұл ереженің тураға қатысы жоқ. Тураның кез келген шаршыдан қозғалысының ықтимал саны бірдей.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№8 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№8 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Уәзірдің қимылдарын қандай фигуралар қайталайды? (Жауабы: Тура және піл)

2. Тура қандай бағытқа қарай қозғалады? (Жауабы: Көлденең және тік жолдармен)

3. Тура қанша шаршыға жүре алады? (Жауабы: Кез келген шаршы санына)

4. Тура диагональ бойымен жүре алады ма? (Жауабы: Жоқ)

5. Орталықта орналасқан тураның қанша жүрісі бар? (Жауабы: 14) Ал егер ол тақтаның шетінде орналасқан болса

ше? (Жауабы: 14)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№8 өзіндік жұмыс орындау

(10 мин.).

№8 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Сабақты қорытындылау

(5 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§9. Фигуралардың жүру жолдары. Піл

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.4.4 патша, уәзір, тура, піл, ат, сарбаз фигураларының жүрістерін тақтада көрсету

Сабақтың мақсаты:

• балаларды піл шахмат фигурасымен таныстыру;

• пілдің бастапқы күйдегі орнын көрсету; шахмат тақтасындағы піл фигурасының қозғалысының сипатын түсіндіру және оның диагональ бойынша қозғалатын стратегиялық тұлға рөлін анықтауға үйрету;

• «диагональмен қозғалыс жасау» түсінігін зерттеу кезінде кеңістіктік, сыни және логикалық ойлау дағдыларын дамыту;

• зияткерлік белсенділікке қызығушылықты қолдау;

• еңбекқорлықты, жауапкершілікті, өзін-өзі бағалауды және өзін-өзі ұстау дағдыларына тәрбиелеу.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Алдыңғы сабақта үйренген материалдарды қайталау. Шахмат тақтасындағы қандай жолдар тік және көлденең жолдар деп аталатынын еске түсіру. Шахмат тақтасындағы фигуралардың бастапқы орнын еске түсіру. «Фигуралардың жүру жолдары. Піл» тақырыбына өту.

(5 мин.).

Оқушыларға қиындық тудырған тапсырмаларды талқылау. Шахмат тақтасында қандай жолдар болатынын, диагональ дегеніміз не екенін және пілдің бастапқы позициясын еске түсіру. «Пілдің жүрісі» тақырыбына келу.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

Балаларды «диагональ», «қысқа және ұзын диагональдар», «ақ және қара диагональдар» түсініктерімен таныстыру. Балаларды піл шахмат фигурасымен, пілдің жүрісімен таныстыруды бастау. Балаларды ақ шаршылы және қара шаршылы піл ұғымдарымен таныстыру.

(10 мин.).

Тренердің кеңесі.

Піл — уәзірдің інісі. Уәзір сияқты, піл де кез келген шаршыға жылжи алады, бірақ тек диагональ бойынша. Шахматтың барлық фигуралары әртүрлі түстегі шаршыға орын ауыстыра алады, алайда, бұл ереже пілге қатысты емес екенін атап көрсету. Піл ойынның соңына дейін бір түсті шаршымен жүреді. Сондықтан пілдер «ақ шаршылы» және «қара шаршылы» деп аталады.

Сабақтың ойын бөлігі.

«Енді, құрметті шахмат ойыншылары, практикада алған білімдерімізді қолдану уақыты келді!» Оқушыларды тақтада пілді диагональ бойынша жылжытуға шақырыңыз.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№9 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№9 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Піл қандай бағытқа қарай қозғалады? (Жауабы: Диагональ бойымен)

2. Піл қанша шаршыға жүре алады? (Жауабы: Кез келген шаршы санына)

3. Піл көлденең және тік жолдармен жүре алады ма? (Жауабы: Жоқ)

4. Неліктен пілдерді «ақ шаршылы» және «қара шаршылы» деп атайды? (Жауабы: Өйткені, пілдердің бірі ақ шаршыларда,

ал біреуі қара шаршыларда жүреді)

5. Ақ шаршылы піл қандай шаршылармен жүреді? (Жауабы: Ақ) Ал қара шаршылы ше? (Жауабы: Қара)

6. Піл өзі жүретін шаршылардың түсін ауыстыра алады ма? (Жауабы: Жоқ)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№9 өзіндік жұмыс орындау

(8 мин.).

№9 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

№6 мультфильм көрсету

(5 мин.).

№6 мультфильм көрсету.

Мультфильм көреді, әсерлерімен бөліседі.

Ауызша кері байланыс

Динамиктері бар компьютер.

Сабақты қорытындылау

(2 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§10. Фигуралардың жүру жолдары. Ат (1-бөлім)

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.3.3 «орталық» терминінің мағынасын түсіну

1.1.4.4 патша, уәзір, тура, піл, ат, сарбаз фигураларының жүрістерін тақтада көрсету

Сабақтың мақсаты:

• балаларды ат шахмат фигурасымен таныстыру;

• аттың бастапқы күйдегі орнын еске түсіру, шахмат фигурасы қозғалысының бірегей схемасын жасау;

• аттың шахмат тақтасында қозғалысты кеңістіктік қабылдауды үйрету, аттың тақтаның шетіндегі қозғалысы шектеулі болатынын көрсету, визуализациялау және жоспарлауды дамыту, жадыны, ерікті зейінді, кеңістікті ойлауды дамытуға ықпал ету;

• зияткерлік белсенділікке қызығушылықты қолдау;

• еңбекқорлықты, жауапкершілікті, өзін-өзі бағалауды және өзін-өзі ұстау дағдыларына тәрбиелеу.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Алдыңғы сабақта үйренген материалдарды қайталау. Аттың бастапқы күйдегі орнын еске түсіру. «Фигуралардың жүрісі. Ат» тақырыбына өту.

(5 мин.).

Алдыңғы сабақтарда үйренген піл мен тураның атаулары мен негізгі қимылдарын қысқаша қайталаңыз. «Маған пілдің қалай қозғалатынын кім айта алады?» — деген сұрақ қойыңыз. (Жауап: диагональ бойынша). «Ал тура ше?» (Жауап: тігінен немесе көлденеңінен қозғала алады).

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

Балаларды ат шахмат фигурасының жүрісімен таныстыру

(10 мин.).

Тренердің кеңесі.

Атпен жүрісті іздеудің тетігін егжей-тегжейлі түсіндіру. Атты екі шаршыға көлденең немесе тік жолмен, содан кейін бір шаршыға оңға немесе солға ойша қалай жылжытуды көрсету. Ат жүргенде әрқашан өзі тұрған шаршының түсіне қарама-қарсы түстегі шаршыға келетініне назар аудару. Ат фигурасы үшін орталық позицияда орналасу ерекше маңызды екенін атап өтіңіз. Аттың тақтаның ортасында 8 жүрісі бар, ал бұрышта тек 2 жүрісі бар екенін көрсетіңіз.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№10 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№10 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Аттың қозғалысы алфавиттің қай әрпіне ұқсайды? (Жауабы: Г)

2. Ат тақтаның ортасына жақын жерге орналасқан болса, оның қанша түрлі жүрістері болуы мүмкін? (Жауабы: 8)

3. Аттың белсенділігі неге байланысты? (Жауабы: Тақтада орналасқан жеріне байланысты)

4. Шахмат тақтасының бұрышында орналасқан аттың қанша мүмкін болатын жүрістері бар? (Жауабы: 2)

5. Ойын кезінде атты күшейту үшін не істеуге болады? (Жауабы: Орталыққа жақындату)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№10 өзіндік жұмыс орындау

(10 мин.).

№10 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Сабақты қорытындылау

(5 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§11. Фигуралардың жүру жолдары. Ат (2-бөлім)

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.1.4 аттың жүрістерін түсіндіру

1.1.4.4 аттың жүрістерін тақтада көрсету

1.2.4.1 ұсынылған позициядағы ақ және қара аттардың белсенділігін салыстыру

Сабақтың мақсаты:

• бірінші сынып оқушыларына шахматтағы аттың рөлін, оның тақтадағы белгілі бір шаршыдағы әсер ету және бақылау қабілеттілігін түсінуге және талдауға көмектесу;

• аттың жүрістерін тақтада көрсету арқылы аттың қозғалысы ойын барысына қалай әсер етуі мүмкін екенін тәжірибелік зерттеу арқылы абстрактiлi ойлау және кеңістікті талдау дағдыларын дамыту;

• ұсынылған позициядағы ақ және қара аттардың белсенділігін салыстыру арқылы оқушылардың шешім қабылдау дағдыларын жетілдіру.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Алдыңғы сабақта үйренген материалдарды қайталау. Аттың қозғалыс ерекшеліктерін еске түсіріп, оның шахматтағы рөлін егжей-тегжейлі зерттеуге кірісу.

(5 мин.).

Алдыңғы сабақта үйренген материалды қайталау. Оқушыларға өткен сабақта үйренген аттың қозғалуының ерекше әдісін келесі сұрақпен еске түсіру: «Аттың қалай қозғалады екені есіңізде ме? Есте қалғанын білу үшін ойларыңызға кішкене саяхат жасайық». «Маған қозғалысы басқа шахмат фигураларынан ерекшеленетін фигураны кім айта алады?» — деп артынан сұрақ қойыңыз. Бірнеше оқушыға олардың қатысуын ынталандыру арқылы жауаптарымен бөлісуге мүмкіндік беріңіз.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

Балаларды ат шахмат фигурасымен таныстыруды, оның басқа фигуралардың үстінен секіру қабілетімен таныстыру.

(10 мин.).

Тренердің кеңесі.

Ат өзінің де, қарсыластың да фигураларынан аттап өте алатындығына ерекше назар аударыңыз (аттан басқа бірде-бір фигураның мұндай қабілеті жоқ). Балаларға аттың екі (үш және т.б.) фигурадан аттап өтетін позицияны өздеріне құрастырып көруді ұсыныңыз.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№11 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№11 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Ат қалған фигуралардан немен ерекшеленеді? (Жауабы: Секіре алады)

2. Ат өзінің фигураларынан секіріп өтіп кете алады ма? (Жауабы: Иә)

3. Ойынды қандай фигурамен бастауға болады? (Жауабы: Ат)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№11 өзіндік жұмыс орындау

(8 мин.).

№11 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

№7 мультфильм көрсету

(5 мин.).

№7 мультфильм көрсету.

Мультфильм көреді, әсерлерімен бөліседі.

Ауызша кері байланыс

Динамиктері бар компьютер.

Сабақты қорытындылау

(2 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§12. Фигуралардың жүру жолдары. Сарбаз

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.4.4 патша, уәзір, тура, піл, ат, сарбаз фигураларының жүрістерін тақтада көрсету

1.2.2.2 ұсынылған позицияда сарбаздардың көбірек жағын анықтау

Сабақтың мақсаты:

• балаларды сарбаздың жүрістерімен, оның ерекше бастапқы екі жүрісімен таныстыру. Бұл шахмат ойынының ережелерін қалыптастыруға ықпал етеді.

• сарбаздың бастапқы екі жүрісінің маңызын және оның шахмат партиясында қолдану мүмкіндігін түсіндіруге көмектесе келе, оқушылырдың танымдық қабілеттерін дамыту.

• зияткерлік қызметке қызығушылыққа, еңбексүйгіштікке, жауапкершілік, өзін-өзі бағалау және өзін-өзі бақылау дағдыларына тәрбиелеу.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Алдыңғы сабақта үйренген материалдарды қайталау. Сарбаздың бастапқы күйдегі орнын еске түсіру. «Фигуралардың жүрісі. Сарбаз» тақырыбына өту. (5 мин.).

Алдыңғы сабақта үйренген материалды қайталау. Оқушыларға қиындық тудырған тапсырмаларды талқылау.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

Сабақтағы негізгі іс-әрекет: балаларды сарбаздың жүрі-

сімен таныстыру

(10 мин.).

Тренердің кеңесі.

Сарбаз — артқа қарай жүре алмайтын жалғыз фигура екенін атап өтіңіз. Сарбаздың екі жүрісі бар позицияларға ерекше назар аударыңыз. Сарбаз егер жүретін болса, оның жолында ешқандай кедергі болмағанда ғана жүре алатындығын көрсетіңіз. Диаграммалардағы ақ сарбаздар тек төменнен жоғары қарай, ал қара сарбаздар жоғарыдан төмен қарай жүре алатынын атап өтіңіз. Балаларды сарбаздардың (екі, үш және т.б.) екі шаршыға жүре алатын мысалдарын құрастыруды ұсыныңыз.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№12 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№12 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Қандай фигураға артқа жүруге рұқсат етілмеген? (Жауабы: Сарбазға)

2. Диаграммаларда сарбаздар қандай бағытта қозғалады? (Жауабы: Ақ сарбаздар жоғары қарай, қара сарбаздар - төменге)

3. Сарбаздар бірден екі шаршыға жылжи алады ма? (Жауабы: Иә)

4. Бастапқы позицияда тұрған сарбазда қанша мүмкін болатын жүрістері бар? (Жауабы: Екі)

5. Егер сарбаз бастапқы позицияда болмаса, екі шаршыға бірден жүре алады ма? (Жауабы: Жоқ)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№12 өзіндік жұмыс орындау

(8 мин.).

№12 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

№8 мультфильм көрсету

(5 мин.).

№8 мультфильм көрсету.

Мультфильм көреді, әсерлерімен бөліседі.

Ауызша кері байланыс

Динамиктері бар компьютер.

Сабақты қорытындылау

(2 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§13. Фигуралармен алу. Патша

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.2.2 алу механизмін көрсету

1.1.4.9 тақтада патшаның, уәзірдің, тураның, пілдің, аттың, сарбаздың алуын көрсету

1.3.1.2 өз фигураларын алудың мүмкін еместігін түсіну

Сабақтың мақсаты:

• оқушыларды шахматтағы «патшамен алу» ұғымымен таныстыру, өз фигураларын алудың мүмкін еместігін түсіндіру;

• патшаның шахмат партиясындағы негізгі рөлін түсінуді дамыту;

• қауіптерді тану қабілетіне тәрбиелеу және сыни ойлауды дамыту.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Алдыңғы сабақтарға шолу

(5 мин.).

Алдыңғы сабақта үйренген материалды қайталау. Оқушыларға қиындық тудырған тапсырмаларды талқылау.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

«Патшамен алу» ұғымына кіріспе (10 мин.).

Бұған дейін біз кедергілер болмаған кездегі бос тақтада фигуралардың қалай қозғала алатындығын талдадық. Кедергілер өз тарапынан да, қарсылас тарапынан да болуы мүмкін. Енді біз фигуралармен алуды талдаймыз.

Тренердің кеңесі.

Патшаның жүрісі мен алуы бірдей болатынын және кез келген бағытта бір шаршыға жүретінін және алатынын атап өту керек. Еске сала кетейік, патша — шахматтағы басты фигура. Патша кез келген фигураны ала алады (қарсылас патшадан басқасының барлығын), бірақ патшаны ешбір фигура ала алмайды. «Неге олай?» — деген сұрақ туындаса, «жақын арада білеміз» деп жауап береміз.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№13 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№13 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Ойыншының жүрісіне өзінің фигуралары кедергі келтіре алады ма? (Жауабы: Иә)

2. Сіз өз фигураларыңызды ала аласыз ба? (Жауабы: Жоқ)

3. Патшаның жүрістері мен алулары бірдей жүзеге асады ма? (Жауабы: Иә)

4. Патша қай бағытта фигураны ала алады? (Жауабы: Барлық бағытқа қарай, бірақ тек бір шаршыға ғана)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№13 өзіндік жұмыс орындау

(10 мин.).

№13 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Сабақты қорытындылау

(5 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§14. Фигуралармен алу. Уәзір

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.4.3 уәзір, тура, піл, патша, атты алу ережелерін сақтау

1.1.4.9 тақтада патшаның, уәзірдің, тураның, пілдің, аттың, сарбаздың алуын көрсету

1.2.3.6 әртүрлі позицияларда уәзірдің алу санын көрсету

Сабақтың мақсаты:

• оқушыларға уәзірмен алуды үйрету, тақтадағы уәзірдің ерекше күші туралы түсінік қалыптастыру;

• оқушылардың шахмат ойынында уәзірдің маңыздылығы туралы хабардар болуын, оның айырықша қозғалу қабілеттерін түсінуді қалыптастыру;

• жүрістерді таңдауда қауіптерді тану және сыни ойлауды дамыту қабілетіне тәрбиелеу;

• стратегиялық ойлауды және ойындағы шахмат фигураларының динамикалық өзара әрекеттесуін түсінуді ынталандыру.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Алдыңғы сабақтармен байланысы

(5 мин.).

Оқушылардың өткен сабақтар туралы есте қалған білімдерін шолудан бастаңыз. Алдыңғы сабақта үйренген материалды қайталау. Оқушыларға қиындық тудырған тапсырмаларды талқылау.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

Орталық тақырыпты ұсыну: «Уәзірдің жүрісі» тақырыбына көшу (10 мин.).

Тренердің кеңесі.

Уәзір бір бағыт бойынша жүретінін және алатынын атап көрсетіңіз. Уәзір фигуралар арқылы аттап жүре алмайтындығын айту керек, бұл қай жақтың фигуралары болса да қатысты — өзінің де, қарсыластың да.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№14 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№14 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Уәзір қарсыластың фигурасын ала алады ма? (Жауабы: Иә)

2. Уәзір алуды жүзеге асыру үшін фигуралардан секіре алады ма? (Жауабы: Жоқ)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№14 өзіндік жұмыс орындау

(10 мин.).

№14 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Сабақты қорытындылау

(5 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§15. Фигуралармен алу. Тура және піл

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.4.3 уәзір, тура, піл, патша, ат алу ережелерін сақтау

1.1.4.9 тақтада патшаның, уәзірдің, тураның, пілдің, аттың, сарбаздың алуын көрсету

Сабақтың мақсаты:

• оқушыларды тура және пілмен алу ережелерімен таныстыру, олардың қозғалыс ерекшеліктерін айқындау;

• оқушыларда піл пен тура механизмдері туралы түсінік қалыптастыру, олардың ойын мүмкіндіктерін түсінуге ықпал ету;

• қауіптерді тану және сыни ойлауды дамыту қабілетіне тәрбиелеу;

• стратегиялық ойлауды және ойындағы шахмат фигураларының динамикалық өзара әрекеттесуін түсінуді ынталандыру.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Алдыңғы сабақтармен байланысы

(5 мин.).

Алдыңғы сабақта үйренген материалды қайталау. Оқушыларға қиындық тудырған тапсырмаларды талқылау.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

«Фигуралармен алу. Тура және піл» сабақ тақырыбын

ұсыну.

(10 мин.).

Тренердің кеңесі.

Тура уәзірдің жүрістерін көлденең және тік бағытта қайталайтынын балалардың естеріне сала кетіңіз. Тура алғанда да, жүргенде де өз фигураларынан да, қарсыластың фигураларынан да секіре алмайды. Піл тек диагональ бойынша қозғалатынын еске салыңыз. Сондай-ақ, алу да тек диагональ бойынша жүзеге асырылады. Піл алатын фигура піл қандай түсті шаршыда тұрса, сол түстегі шаршыда болуы керек. Піл басқа фигуралардан аттап өте алмайды.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№15 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№15 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Тура оның жолында тұрған фигураны ала алады ма? (Жауабы: Иә)

2. Тура өз фигураларына қарай жүре алады ма? (Жауабы: Иә)

3. Тура фигураларды секіріп өте алады ма? (Жауабы: Жоқ)

4. Пілмен алу ережелері пілдің жүріс жасау ережелерінен өзгеше ме? (Жауабы: Жоқ)

5. Піл оның жолында тұрған фигураны ала алады ма? (Жауабы: Иә)

6. Піл өз фигураларына қарай жүре алады ма? (Жауабы: Иә)

7. Піл қарсыластың фигурасынан секіре алады ма? (Жауабы: Жоқ)

8. Піл өзінің фигураларынан секіре алады ма? (Жауабы: Жоқ)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№15 өзіндік жұмыс орындау

(8 мин.).

№15 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

№9 мультфильм көрсету

(5 мин.).

№9 мультфильм көрсету.

Мультфильм көреді, әсерлерімен бөліседі.

Ауызша кері байланыс

Динамиктері бар компьютер.

Сабақты қорытындылау

(2 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§16. Фигуралармен алу. Ат.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.4.9 тақтада патшаның, уәзірдің, тураның, пілдің, аттың, сарбаздың алуын көрсету

1.2.3.2 ұсынылған позицияда мүмкін болатын аттың алу санын анықтау

1.2.3.5 аттың әртүрлі позицияларда алу санын көрсету

Сабақтың мақсаты:

• ат фигурасының Г-тәрізді траекториясына назар аудара отырып, оқушыларды шахматта «атпен алу» тұжырымдамасымен таныстыру;

• аттың қозғалысының тақтаның шет жағында осалдығын зерттеу арқылы кеңістіктік қатынастар мен стратегиялық ойлау туралы түсініктерін тереңдету арқылы оқушылардың когнитивтік дамуына үлес қосу;

• ойын барысында жауапкершілік сезімін және маңызды шешімдерді қабылдау қабілетін дамыту;

• стратегиялық ойлауды және ойындағы шахмат ойындарының динамикалық өзара әрекеттесуін түсінуді ынталандыру.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Қайталау және бекіту. Алдыңғы

Сабақпен байланыс

(5 мин.).

Алдыңғы сабақта үйренген материалды қайталау. Оқушыларға қиындық тудырған тапсырмаларды талқылау. Оқушылардың қызығушылығын оятыңыз: «Қозғалыс траекториясы Г әрпіне ұқсайтын шахмат фигурасын кім есіне түсіре алады?». Оқушыларды өз ойларымен бөлісуге және құрдастарымен пікірталасқа қатысуға шақырыңыз. Сұрақты шахмат фигуралары мен олардың қозғалысы туралы бұрынғы білімдерімен байланыстырыңыз. Оқушылар өз ойлары мен тәжірибелерімен бөлісе алатындай ашық және мейірімді орта жасаңыз. Оқушыларды қолдарын көтеруге және өз ойларын айтуға шақырыңыз. Аттың қозғалысы, сыртқы түрі немесе оқушыларда болуы мүмкін кез келген қызықты бірлестіктер туралы болсын, әртүрлі жауаптарды ынталандырыңыз.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

«Атпен алу» сабақ тақырыбын ұсыну

(10 мин.).

Тренердің кеңесі.

Ат, басқа фигуралар сияқты, қарсыластың фигураларын ала алады, бірақ өз фигураларын ала алмайтындығын еске салыңыз. Алу кезінде де, жүріс кезінде де ат өзінің немесе қарсыластың фигураларынан секіріп өте алады. Оқушыларды өз ойларымен сыныппен бөлісуге шақырыңыз. Жан-жақты түсінуге ықпал ету үшін әртүрлі жауаптарды ынталандырыңыз.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№16 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№16 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Ат өз фигураларын ала алады ма? (Жауабы: Жоқ)

2. «Ат қарсыластың фигураларын ала алмайды» деген мәлімдеме дұрыс жазылған ба? (Жауабы: Дұрыс емес)

3. Ат өз фигураларынан секіре алады ма? (Жауабы: Иә)

4. Ат қарсыластың фигураларынан секіре алады ма? (Жауабы: Иә)

5. Аттың жүрісімен ойынды бастауға болады ма? (Жауабы: Иә)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№16 өзіндік жұмыс орындау

(10 мин.).

№16 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Сабақты қорытындылау

(5 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат негіздері

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§17. Сарбазбен алу.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.1.3.1 сарбазбен алу ережесін сақтау

1.1.3.7 сарбаздың жүрістері мен алуларын ажырату

1.1.4.9 тақтада патшаның, уәзірдің, тураның, пілдің, аттың, сарбаздың алуын көрсету

Сабақтың мақсаты:

• оқушыларға сарбазбен алу ережелерін үйрету, сарбазбен алу диагональ бойынша жүзеге асырылатынына ерекше назар аудару;

• сарбаздың әртүрлі мүмкіндіктерін қарастыру және осындай қадамдардың нәтижелерін бағалау арқылы тактикалық ойлау дағдыларын дамытуға ықпал ету;

• қауіптерді тану және сыни ойлауды дамыту қабілетіне тәрбиелеу;

• ойындағы шахмат фигураларының динамикалық өзара әрекеттесуін стратегиялық ойлауды және түсінуді ынталандыру.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Қайталау және бекіту. Алдыңғы Сабақпен байланыс

(5 мин.).

Алдыңғы сабақтарда өткен негізгі ұғымдарды қысқаша қайталаудан бастаңыз.

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

«Сарбазбен алу» сабақ тақырыбын ұсыну

(10 мин.).

Тренердің кеңесі.

Осы уақытқа дейін қарастырған барлық фигуралар бір бағыт бойынша жүретінін және алатынын еске салыңыз. Ал сарбаз — жүрісі мен алу бағыттары әртүрлі болатын жалғыз фигура екенін атап өткен жөн. Диаграммаларда ақ сарбаздар төменнен жоғарыға, ал қара сарбаздар жоғарыдан төменге алатындығын көрсетіңіз.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№17 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№17 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Сарбаздардың жүрісі мен алулары ерекшеленеді ме? (Жауабы: Иә)

2. Сарбаздың жолында өзінің фигураcы тұрса, оны алуға мүмкіндігі бар ма? (Жауабы: Жоқ)

3. Сарбаздар диаграммаларда қай бағытта жүреді? (Жауабы: Ақ сарбаздар диагональ бойымен жоғары, қаралар — төмен)

4. Сарбаздың қозғалысын оның жолында тұрған фигура бөгей алады ма? (Жауабы: Иә)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№17 өзіндік жұмыс орындау

(8 мин.).

№17 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

№10 мультфильм көрсету

(5 мин.).

№10 мультфильм көрсету.

Мультфильм көреді, әсерлерімен бөліседі.

Ауызша кері байланыс

Динамиктері бар компьютер.

Сабақты қорытындылау

(2 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта

Бөлім:

Шахмат тактикасы

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 1

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

§18. Қарсыластың фигураларына шабуыл жасауды үйренеміз (1-бөлім, уәзірдің шабуылы, қауіпсіз шабуыл)

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

1.2.2.1 ұсынылған позицияда фигуралар саны көбірек жағын анықтау

1.2.3.3 жүріс кезінде тақтаның ортасына баруы мүмкін ақ фигуралардың санын анықтау

1.3.4.1 ұсынылған позицияларда фигураларды алуға мүмкін болатын жағдайларды көрсету

Сабақтың мақсаты:

• балаларды «шабуыл» ұғымымен таныстыру; оқушыларды шахмат фигураларымен шабуыл жасауға үйрету;

• уәзірдің күшті шабуыл қабілеттеріне назар аудару;

• уәзірдің қарсылас фигураларына шабуыл жасау үшін қалай қолданылатынын зерттеу арқылы шахмат тактикасы туралы түсінікті дамыту;

• ойын барысында қауіпсіз шабуылдарды жоспарлауды көрсету;

• шахмат ойынындағы агрессивтілік пен сақтық арасындағы тепе-теңдікті анықтау үшін қауіптерді тану және сыни ойлауды дамыту қабілетіне тәрбиелеу.

Тәрбие құндылықтары:

Ойын ережелеріне құрметпен қарауды, зияткерлік қызметке қызығушылықты, топпен жұмыс істеу қабілетін, табандылықты, өзін-өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың кіріспе бөлімі.

Бұрын өткен білімдерін қайталау. Алдыңғы сабақпен байланыс (5 мин.).

Алдыңғы сабақтардағы негізгі ұғымдарды қысқаша қайталаудан бастау. «Қызықты сұрақ» әдісін қолданыңыз: «Сіз шахмат тақтасында өте күшті фигураны көрдіңіз бе? Оның қай фигура екенін айта аласыз ба?». Оқушыларды әртүрлі шахмат фигураларының қозғалысына қатысты өз ойлары мен тәжірибелерімен бөлісуге шақырыңыз. Оқушылардың арасында қызығушылық танытыңыз: «Сіздердің араларыңызда шабуыл жасау арқылы ойналатын ойындарды ойнадыңыздар ма?». Оқушыларға шахматқа қатысы жоқ ойындарда шабуылға қатысты өз тәжірибелерімен бөлісуге уақыт беріңіз. Алдында өткен шахмат сабағымен байланыстырыңыз, шахмат шайқасқа ұқсайтынын, ал шабуыл шахматтағы негізгі стратегияның бөлігі болып табылатынын атап кетіңіз. Сабақтың негізгі тақырыбына келесі сұрақпен көшуге болады: «Бүгін біз шахмат әлеміне сапарымызды жалғастырамыз — қарсылас фигураларына шабуыл жасауды үйренеміз!»

Сәлемдесуге жауап береді, сабаққа дайындалады, әңгімеге қатысады.

Ауызша мадақтау

Шахмат жинақтары

«Уәзірдің шабуылы, қауіпсіз шабуыл» сабақ тақырыбын

ұсыну

(10 мин.).

Оқушыларды қауіпсіз шабуыл жасау жолдарын табу үшін «ми шабуылы» әдісін қолдану. Оқушыларды қарсылас фигураларына қауіпсіз шабуыл жасау туралы өз идеяларымен бөлісуге шақырудан бастауға болады. Оқушыларға келесі сұрақтарды қойыңыз: «Біз уәзірге қауіп төндірмей, қарсылас фигураларына шабуыл жасау үшін уәзірді қалай пайдалана аламыз?» немесе «Уәзірдің шабуылдан кейін қорғалуын қамтамасыз ету үшін қандай әдістерді қолдана аламыз?». Уәзірдің қауіпсіздігін сақтай отырып, қарсылас фигураларына шабуыл жасау тиімді болатын сценарийлерді талқылаңыз. Уәзір қауіпсіз болған кезде жау фигурасына шабуыл жасай алатын әртүрлі ойын сценарийлері туралы пікірталас өткізіңіз. Оқушыларды уәзірдің шабуыл ауқымы оған қарсыластың қайраткерлеріне ұзақ қашықтықтан шабуыл жасауға мүмкіндік беретін жағдайларды анықтауға жетелеңіз, бұл алу қаупін төмендетеді. Оқушыларды қарсыластардың шабуылдарына ықтимал реакцияларын болжауға және олардың әрі қарайғы әрекеттерін соған сәйкес жоспарлауға шақырыңыз. Қауіпсіз шабуылдар тек қарсылас фигураларына шабуыл жасауды ғана емес, сонымен қатар тақтада жақсы позицияны қамтамасыз ететін жоспарды ұйымдастыруды да білдіретінін атап өтіңіз. Шахматта өз фигураларының қарсыластың фигураларынан артық болуы көбінесе сәттіліктің кепілі болып табылады. Сондықтан, қарсыластың фигуралары мен сарбаздарына шабуыл жасауды үйрену өте маңызды. Біз уәзірдің ең мықты фигура екенін білеміз. Егер уәзір, диаграммада көрсетілгендей, қара атқа шабуыл жасағысы келсе, онда өзінің ойын жүзеге асыру үшін оның қолында жеті шаршысы болады (18-1).

Тренердің кеңесі.

Шахматта материалдық артықшылықтың жоғары мәні бар екенін атап өту керек. Сондықтан да, қарсылас фигураларына шабуыл жасау өте маңызды, себебі шабуыл жасау арқылы оның фигурасын алуға мүмкіндік аламыз. Уәзір өте тез жылжитын фигура болған соң, уәзірмен алу қаупі көбірек туындайды. Ерекше айта кететін жағдай, қарсылас фигурасына қауіпсіз тәсілмен шабуылдау керек, яғни қарсылас шабуылдаушы фигураны ала алмайтындай болуы керек.

Тыңдайды, фигураларды қарастырады, сұрақтарға жауап береді, нақтылау сұрақтарын қояды.

Белсенділікке баға беру

Оқулық. 50’’-ден кем емес монитор (монитор жоқ болса проекторы бар экран және

№18 сынып жұмысын орындау (10 мин.).

№18 сынып жұмысын орындау.

Жұмыс дәптерлерінде тапсырма орындайды.

Орындалған тапсырмаларды тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Қайталауға арналған сұрақтар қою

(5 мин.).

Қайталауға арналған сұрақтар қою (ауызша):

1. Неліктен қарсыластың фигуралары мен сарбаздарына шабуыл жасауды үйрену маңызды болып табылады? (Жауабы: Оларды алуға мүмкіндік болу үшін)

2. Тақтадағы ең мықты фигура қандай? (Жауабы: Уәзiр)

3. Фигураның неғұрлым қозғалу мүмкіндігі көп болса, оның шабуыл жасау мүмкіндігі де соғұрлым жоғары болады. Мұндай мүмкіндіктер қай фигурада көбірек болады? (Жауабы: Уәзірде)

Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.

Формативті, ауызша

№18 өзіндік жұмыс орындау

(10 мин.).

№18 өзіндік жұмыс және топта қосымша тапсырмаларды (мұғалімнің қалауы бойынша) орындау.

Өз бетінше жұмыс істейді.

Өзара тексеру/өзін-өзі тексеру

Әр оқушыға шахмат, оқулық пен жұмыс дәптері, қаламсап

пен қалам

Сабақты қорытындылау

(5 мин.).

Сабақты қорытындылау. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы.

Сабаққа шолу жасап, қорытындылаңыз. Оқушыларды шахмат ұғымдарын меңгерудегі үздіксіз ілгерілеуі және белсенді қатысуы үшін мадақтаңыз.

Әңгімеге қатысады, өз жұмысын бағалайды

Формативті, ауызша

Өзін-өзі бағалау карточкалары, тақта