Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университеті.

​

РЕФЕРАТ

Тақырыбы : Санбо күнесінің физиологияға тигізер әсері

Орындаған: ФКС- 311 тобының студенті Ғариполла Қ.Қ

Тексерген: PhD қауымдастырылған профессор

Мендіғалиева Аягөз Сәрсенбайқызы

Орал 2023

Мазмұны

Кіріспе…………………………………………………3

Жалпы самбо спорты ……………………………………..5

Самбо күресінің ережесі ………………………………...9

КІРІСПЕ

Жоғарғы мектеп реформасы жоғарғы оқу орнының дене шынықтыру

мұғалімдерінен, спорт түрлері бойынша жаттықтырушылардан дене

шынықтыру жөніндегі лекцияларда және практикалық сабақтарда пән бойынша

теорияны және практиканы беру әдістемесін одан әрі жетілдіруді талап етуде.

Осының негізгі мәні – студенттердің дене шынықтыру мен спорт бойынша

білімін тереңдете түсу, денсаулықтарын нығайту. Сабақ беру, оқыту халық

шаруашылығының болашақ мамандарының өздеріне салауатты өмір салтына

деген сүйіспеншілікті дарытатын, дене қасиеттерінің жұмысқа қабілеттерін

жетілдіретін, олардың болашақ мамандықтарын игерулеріне ықпал ететін

сабақтарға қызыға-ынтыға қатысуларына бағытталған болуға тиіс.

Жастардың осы бір нақтылы спорт түрін меңгеруге деген мотивтелген

қызығушылығы арқылы олардың дене қасиеттерін тәрбиелеу міндеттерін

жүзеге асыруға мүмкіндік беретіндіктен, академиялық топтардағы сабақтарда

медицина университеті студенттерінің дене қасиеттерін даярлаудың бастапқы

кезеңінде самбоның техникасы мен тактикасын зерттеудің зор маңызы бар. Біз

спорттың самбо секілді түрінің негізінде, жоғарғы дене шынықтыру емес оқу

орнының студенттерінің дене қасиеттерін тәрбиелеудің ең ұтымды тәсілдерін,

әдістерін және түрлерін іздестіруге кірістік.

Болашақ маманды тәжірибелі педагог-жаттықтырушының

басшылығымен үнемі жүргізілетін сабақтарға тарту оқу күні ішіндегі жоғарғы

жұмысқа қабілеттілікті ұстап тұруға, аурулардың профилактикасына, дене

қасиеттерін даярлау бойынша білімдерді, ептіліктер мен дағдыларды алуына

ықпал етеді. Дұрыс негізі қаланған бастапқы дене қасиеттерін даярлау оның

кәсіптік-қолданбалы дене қасиеттерін даярлауының одан арғы жетілдірілуіне

қызмет етеді.

Самбо біздің елімізде салыстырмалы түрде жақында, 1938 жылы, көбіне

көп А.Харлампиевтің, Б.Чумаковтың, В.Спиридоновтың күш-жігерінің

арқасында пайда болып, әсіресе жастар арасында сүйіспеншілікке ие болып

алды. Бұл тек спорт түрі ғана емес, бұл дүниетаным, мақсатқа ұмтылғыштық,

бұл салауатты өмір салты. Самбо адамға жақсылық пен ар-намыстың қажетті

рухани қасиеттерін дарытады, адамдарға әділ қарауға үйретеді, жылдар бойы

созылатын ұжымдық бауырлықты тәрбиелейді.

Бастапқыда самбо біздің елімізде өз дамуын жоғарғы мектепте алды

(Ощепков В., Спиридонов В., 1938). Ол қазіргі күні де жоғарғы оқу

орындарында ең көбірек дамыған, қол жетерлігімен ерекшеленеді және

салыстырмалы түрде арзан спорт түрі деп есептеледі, ал мұның қазіргі

жағдайларда маңызы зор. Солай бола тұрса да, біз қазіргі таңда самбоны

студенттердің жалпы дене қасиеттерін қажетті деңгейде даярлау үшін ерекше

қызықты, қол жетерлік, білім беретін және мазмұнды-мәнді пән ету үшін,

жоғарғы мектепте студенттердің дене қасиеттерін тәрбиелеу жөніндегі

сабақтарда самбоны меңгеру әдістемесіне, зерттеуге жаңа импульс, жаңа

көзқарас қажет деп санаймыз

Самбо (орыс. самозащита без оружия – қарусыз қорғану деген сөзінің қысқартылған түрі) — Самбоның тарихы Кеңестер Одағы тұсында 1938 жылы 16 қарашадан басталады делінеді. Сол жылы денешынықтыру саласының бүкіл одақтық комитеті самбоны бірауыздан спорттың бір түрі деп тіркеді. Самбо сөзі үш сөз тіркесінен тұрады. Талдап айтсақ, алғашқы тіркестен «"сам(ооборона)", "б(ез) о(ружия)" деген сөз шығады (орыс тілінде).
Бұл бір емес, жиырма елдің ұлттық спорт түрлерінің жиынтығы деген пікір барБүгінде ойын шартында қорғану мен шабуыл жасаудың мыңдаған әдісі бар. Мысалға, әзірбайжандық "гюлеше", армяндық "кохе", қазақ "күресі", молдаваша "трынте", тәжіктің "гуштингири", түркменнің "гореше", грузинше "чидаоба" және өзбекше "күреш" деген түрлері жиі қолданысқа ие. Барлығына ортақ талап киім үлгісі мен белдегі белбеу.

Ойынның ортақ ережелерін қалыстастырған маман - Василий Сергеевич Ощепков. Ол Токио қаласындағы дзюдо орталығынан білім алған. Жиырмасыншы жылдың орта шенінде В. Ощепков Қиыр Шығыста, кейіннен Новосібір қаласында қорғану түрлеріне баулитын арнайы секция ашқан. Мәскеудегі денешынықтыру институтында сабақ беріп жүрген В. Ощепков жинақтаған тәжірибесінің арқасында И.В. Васильев, Н.М. Галковский, Р.А. Школьников, А.А. Харлампиев, Б.А. Сагателян деген атақты спортшыларды дайындады.
Самбо дәстүрін ары қалай жалғастырғандардың бірі - В.А. Спиридонов. Ол "Динамо" спорт кешенінде жұмыс істеп жүріп, алғаш рет 1928 жылы "Самозащита без оружия" деген кітап жазып шықты.
1966 жылдан бері самбо халықаралық дәрежеге қол жеткізіп, Халықаралық әуесқойлар спортшылар федерациясының (ФИЛА) тізіміне ілікті.

1972 жылы Еуропа чемпионатының тұңғыш ашық біріншілігі басталды. Сегіз салмақ категориялары бойынша алғашқы додада Кеңес Одағының спортшылары шыңды бағындырса, Жапонияның намысын қорғаған екі спортшы жақсы өнер көрсете білді. В. Кюлленен, А Хош, К. Герасимов, В. Невзоров, А. Федоров, Ч. Езерскас, Н. Нисинаки, Н. Сато, С. Новиков, В. Кузнецов Еуропаның алғашқы Еуропа чемпиондары атанды.
1973 жылы Иранның Тегеран қаласында I әлем чемпионаты өтті. КСРО құрамасы онда 9 алтын мен 1 күміс жүлдені қанжығаларына байлады. Онда Г. Георгадзе, А. Шор, М. Юнак, Ш. Чанрав (Моңғолия), Д. Рудман, А. Федоров, Ч. Езерскас, Л. Тедиашвили, Н. Данилов, В. Кливоденко чемпион атанды.
1985 жылы Испанияның Бильбао қаласында өткен конгресте самбодан халықаралық әуесқойлар федерациясы (ФИАС) ресми түрде тіркелді. Бүгінде ФИАС-қа әлемнің 40 мемлекеті мүше. Америкалық, еуропалық және азиялық федерациялар да құрылған. Жыл сайын самбодан әйелдер мен ерлер арасында, командалар арасында әр түрлі салмақта әлем чемпионаты мен әлем біріншіліктері өткізіліп тұрады. Атап айтсақ, командалық әлем кубогы, Еуропа және Азия чемпионаты мен біріншілігі, студенттер арасында әлем чемпионаты тағы басқалары.
Бүгінгі таңда Халықаралық Олимпиада комитеті самбоны Олимпиада ойындары бағдарламасына бекіту туралы мәселені қарастыруда.

23-24 қыркүйекте Сербияның Нови-Сад қаласында спорттық және жауынгерлік самбодан әлем кубогы өтті, деп хабарлайды Liter.kz .Polisia.kz хабарлағандай, Ұлттық ұланның 6655 әскери бөлімінің жауынгері Еламан Қойшыбаев спорттық самбодан 88 келі салмақта чемпион атанды.Бұл халықаралық күнтізбедегі 2023 жылғы екінші әлем чемпионаты. Бірінші кезең тамыз айында Қырғыз Республикасында өтті.Жарысқа Армения, Болгария, Босния және Герцеговина, Венгрия, Израиль, Испания, Италия, Нидерланды, Солтүстік Македония, Сербия, Хорватия, Швейцария және басқа елдердің командалары қатысты.Оның ішінде Ұлттық ұланның 6655 әскери бөлімінің жауынгері Ғазиз Бейбіт спорттық самбодан 71 келі салмақта қола жүлдегер атанды.

Жарыстың ашылу салтанатында облыс әкімінің орынбасары Серік Сүлейменнің атап өткеніндей, Батыс Қазақстанда самбо күресінің діңгегі берік. Самбодан әлем чемпиондары Асқар Шайхиев, Қоныс Жетпісовтің жеңісті жолдарын бүгінгі таңда төрт мәрте жаһан жеңімпазы атанып үлгерген Ерболат Байбатыровтар жалғастырып келеді.

Біріншілікке еліміздің барлық өңірінен он алты команда қатысуда. Тоғыз салмақ дәрежесінде өтіп жатқан сайыста отызға тарта батысқазақстандық облыс намысын қорғауда. 3 сәуір, алғашқы күні бес салмақта сынға түскен батысқазақстандықтардан Медет Оңдағанов (52 келі), Азамат Мұқанов (62 келі), Асылбек Әлкей (74 келі) жеңіс тұғырына көтерілді. Ал қыздардың арасынан Алмагүл Орынғалиева (56 келі), Айдана Елеусінова (64 келі) күмістен алқа тақты.

Осы чемпионатқа арнайы келген еліміздің мемлекеттік бапкері Асылбек Кәкеновтың айтуынша, осы додада үздік деп танылғандар шілде айында Монғолияда өтетін Азия чемпионатында, қарашада Беларусь елінің астанасы Минскіде болатын әлем чемпионатында ел намысын қорғамақшы.

Дүниежүзілік доданың алғашқы күні қарсылас шыдатпаған Нұрбол 68 кг салмақта  финалда Әзербайжан елінің өкілі Эмиль Гасановпен кілемге шықты.

Аса тартысты белдесу 1:1 есебімен тең аяқталды. Дегенмен соңғы ұпайды қазақстандық палуан алғандықтан, жеңіс Нұрболға берілді. 

Тағы бір қазақстандық Серікжан Түсіпов әскери самбодан 57 кг салмақта қола жүлдеге ие болды.

БҚО дене шынықтыру және спорт басқармасынан алынған мәліметке қарағанда, 25 жастағы Нұрбол Серіков 1993 жылы Қазталов ауданы Ақпәтер ауылында дүниеге келген. Алғашқы бапкері - Жеңіс Стамғазиев. Орал қаласындағы спортқа дарынды балаларға арналған мамандандырылған облыстық мектеп-интернатының түлегі Н.Серіков қазіргі кезде Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы Райбек Меңдіғалиевтің қол астында дайындалып жүр.

Айта кетейік, Бухарестегі әлем чемпионатында Қазақстан құрамасы сапында БҚО-дан Темірлан Көлбай (+100 кг), сондай-ақ әскери самбодан Қазбек Сұпығалиев (62 кг) пен Темірлан Ихсанғалиев (82 кг) кілемге шығады.

Әлем біріншілігі 11 қараша күні мәреге жетеді.

Айта кетейік, алдағы аптада самбо