«Санай отырып ойлау» әдістемесі: бастауыш сынып оқушыларының математикалық дамуына практикалық тәсілдер

Автор: Тегісбай Ақырыс Дақтырбайқызы
Аннотация:
Мақалада бастауыш сынып оқушыларының математикалық ойлау қабілетін дамытуда «санай отырып ойлау» әдістемесін қолданудың тиімділігі қарастырылады. Әдістеменің теориялық негіздері мен практикалық қолдану тәсілдері сипатталып, нақты мысалдар арқылы оқытудың тиімді жолдары ұсынылған.

Кілт сөздер: математикалық ойлау, сандық ұғым, бастауыш сынып, практикалық әдістеме, ойын элементтері.

1. Кіріспе

Математикалық ойлау – баланың танымдық дамуының маңызды құрамдас бөлігі. Сандық ұғымды дұрыс меңгеру және оны іс жүзінде қолдану қабілеті оқушының логикалық, аналитикалық және шығармашылық ойлауын қалыптастырады.
«Санай отырып ойлау» әдістемесі – балаларға сандарды тек жаттау емес, олардың мәнін түсіну, салыстыру, қосу, азайту және топтау дағдыларын қалыптастыруға бағытталған педагогикалық тәсіл. Әдістеме бастауыш сынып оқушыларының математикалық қабілеттерін жүйелі дамытуға мүмкіндік береді.

2. Теориялық негіздер

«Санай отырып ойлау» әдістемесі мына педагогикалық принциптерге негізделеді:

1. Қолданбалы тәжірибе: Сандық ұғымдарды күнделікті өмірдегі нақты заттар арқылы меңгерту.

2. Көрнекілік: Кубиктер, блоктар, карталар, сызбалар арқылы визуалды санауды дамыту.

3. Қадамдық жетелеу: Қарапайым тапсырмадан күрделі есептерге дейінгі логикалық жүйелілік.

4. Ойын элементі: Сандық ойындар арқылы қызығушылық пен белсенділікті арттыру.

5. Сараланған тәсіл: Баланың жеке қабілетіне және жас ерекшелігіне сәйкес тапсырмаларды икемдеу.

Бұл принциптер оқушылардың жеке және топтық жұмысында математикалық дағдыларды тиімді дамытуға мүмкіндік береді.

3. Практикалық қолдану әдістері

3.1. Санау және салыстыру

Балаларға әртүрлі заттар беріледі (түс кубиктері, ойыншықтар). Тапсырма: «Қай топта көбірек кубик бар?» немесе «Барлығы неше кубик?» Мысалы: 5 қызыл кубик пен 3 көк кубик, барлығы неше кубик?

3.2. Сандық қатарларды құру

Балалар 1–10 немесе 1–20 сандарын блоктар немесе карталар арқылы ретімен орналастырады. Мысалы: «Жетіспейтін санды тап» немесе «Келесі санды көрсет».

3.3. Ойындар арқылы дамыту

• Сиқырлы сандар: Әр бала сан таңдап, қалғандары сол санды құрастыруы керек.

• Сандық жарыс: Топтар санды дұрыс ретімен тез орналастырады.

3.4. Логикалық есептер

• «3 алма мен 5 алманы қосқанда неше алма болады?»

• «Сенде 7 блок бар. 2 блокты берсең, нешеуің қалады?»

3.5. Бағалау критерийлері

4. Қорытынды

«Санай отырып ойлау» әдістемесі бастауыш сынып оқушыларының математикалық және логикалық ойлау қабілетін тиімді дамытуға арналған. Әдістемені қолдану арқылы балалар сандық ұғымды нақты бейнелермен байланыстырып, қосу, азайту, салыстыру және логикалық ойлау дағдыларын меңгереді. Практикалық тапсырмалар мен ойын элементтері сабақ процесін қызықты әрі есте қалатын етеді.

Ұсыныстар:

1. «Санай отырып ойлау» әдістемесін бастауыш сынып бағдарламасына енгізу.

2. Сандық ойындар мен практикалық жаттығулар арқылы оқытуды жүйелеу.

3. Баланың жеке мүмкіндігіне сәйкес тапсырмаларды икемдеу.

5. Пайдаланылған әдебиеттер

1. Балаева, Ж. Бастауыш сыныптарда математикалық ойлауды дамыту әдістемесі. Алматы: «Білім», 2020.

2. Сүлейменова, А. Математика пәнін оқытудың инновациялық әдістері. Астана: «Мектеп», 2021.

3. Петров, В. Формирование математического мышления у младших школьников. Москва: «Просвещение», 2019.

4. Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі. Бастауыш сыныптар бағдарламасы. Нұр-Сұлтан, 2022.