ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті

ҒЫЛЫМИ ЖОБА

ТАҚЫРЫБЫ:

«СӘНДІК-ҚОЛДАНБАЛЫ ӨНЕР АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЭСТЕТИКАЛЫҚ ТАЛҒАМЫН ДАМЫТУ»

PR011 Педагогтік қайта даярлау білім беру бағдарламасы

Орындаған: _______________________

Ғылыми жетекші: п.ғ.к., аға оқытушы

И.У.Хасанова

Орал – 2025

МАЗМҰНЫ

Кіріспе 3

1. Өзектілігі 4

2. Зерттеу мақсаты мен міндеттері 5

3. Болжам 6

4. Зерттеу әдістері 7

5. Теориялық бөлім 8

5.1. Сәндік-қолданбалы өнердің тарихи негіздері 8

5.2. Эстетикалық талғам және оның қалыптасуы 11

5.3. Қазақтың дәстүрлі өнер түрлері 13

6. Практикалық бөлім 16

6.1. Зерттеу базасы мен кезеңдері 16

6.2. Педагогикалық эксперимент нәтижелері 18

6.3. Киіз басу өнерін оқыту тәжірибесі 21

7. Талдау 24

8. Қорытынды 26

9. Ұсыныстар 27

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 29

КІРІСПЕ

Заманауи білім беру жүйесінде оқушының жан-жақты дамуы, оның ішінде эстетикалық мәдениеті мен көркемдік талғамының қалыптасуы ерекше маңызға ие. Қоғамның рухани дамуы көбіне жас ұрпақтың сұлулықты сезіне білу, бағалай алу және өнер туындыларын жасай алу қабілетіне тікелей байланысты.

Сәндік-қолданбалы өнер — халқымыздың ғасырлар бойы жинақтаған мол мұрасы. Ол бір жағынан тарихи-мәдени құндылықтарды сақтаудың тиімді жолы болса, екінші жағынан оқушылардың эстетикалық дүниетанымын қалыптастырудың бірегей педагогикалық құралы болып табылады. Киіз басу, кестелеу, тоқыма өнері, ою-өрнек салу — бұлардың барлығы оқушыларды ұлттық мәдениетке баулудың, шығармашылық қабілеттерін дамытудың тиімді тәсілдері.

Бүгінгі таңда жаһандану үдерісінде ұлттық өнердің маңызы айтарлықтай өсіп отыр. Оқушылар цифрлық технологиялардың ықпалымен ұлттық мәдениеттен алшақтап бара жатқан кезде, сәндік-қолданбалы өнерді оқу үдерісіне кіріктіру аса қажет болып отыр. Бұл жоба осындай өзекті мәселені шешуге бағытталған.

Ғылыми жобада оқушылардың эстетикалық талғамын дамытуда сәндік-қолданбалы өнердің рөлі зерттеліп, педагогикалық эксперимент нәтижелері талданған. Жобаның тәжірибелік базасы ретінде Жамбыл облысы, Тараз қаласының орта мектептері алынды.

Жоба кіріспеден, теориялық және практикалық бөлімдерден, талдау мен қорытындыдан, сондай-ақ ұсыныстардан тұрады.

1. ӨЗЕКТІЛІГІ

Қазіргі заманғы білім беру реформалары оқушының тұлғалық дамуын алдыңғы орынға қояды. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында ұлттық мәдениет пен өнерді жас ұрпаққа жеткізу мемлекеттік маңызды міндетке айналды. Алайда мектептерде эстетикалық тәрбиеге бөлінетін уақыт шектеулі болып қала береді.

Зерттеулер көрсеткендей, балалардың эстетикалық талғамы мектеп жасында, әсіресе 10–15 жас аралығында белсенді қалыптасады. Осы кезеңде сәндік-қолданбалы өнермен айналысу:

• Оқушының шығармашылық ойлауын дамытады

• Ұлттық мәдениетке деген сүйіспеншілік тәрбиелейді

• Қол моторикасы мен кеңістіктік ойлауды жетілдіреді

• Ұжымдық жұмысқа үйретеді және коммуникативтік дағдыларды қалыптастырады

• Психологиялық тұрақтылықты арттырады, стрессті азайтады

Алайда бұл саладағы педагогикалық зерттеулер жеткіліксіз. Мектептерде сәндік-қолданбалы өнер сабақтарын жүргізетін мамандардың тапшылығы байқалады. Оқу бағдарламаларында бұл пәнге бөлінген сағат саны шектеулі. Теориялық негіздер мен практикалық тәжірибені ұштастыратын жүйелі зерттеулер жоқтың қасы.

Осы олқылықтар берілген зерттеудің өзектілігін айқын көрсетеді. Сәндік-қолданбалы өнерді педагогикалық процеске тиімді кіріктіру жолдарын анықтау — бүгінгі күннің басты педагогикалық міндеттерінің бірі.

Зерттеудің өзектілігін мынадай қарама-қайшылықтар да айғақтайды:

• Эстетикалық тәрбиенің маңыздылығы мен оны жүзеге асырудың нақты тетіктерінің жетіспеушілігі арасындағы қайшылық

• Ұлттық өнерге деген қажеттілік пен оны оқытатын біліктілікті мамандардың азаюы арасындағы қайшылық

• Оқушылардың шығармашылық потенциалы мен оны дамытатын педагогикалық технологиялардың жеткіліксіздігі арасындағы қайшылық

2. ЗЕРТТЕУ МАҚСАТЫ МЕН МІНДЕТТЕРІ

Зерттеудің мақсаты

Сәндік-қолданбалы өнер арқылы оқушылардың эстетикалық талғамын дамытудың теориялық-педагогикалық негіздерін айқындап, тиімді әдіс-тәсілдер жүйесін жасау.

Зерттеудің міндеттері

1. Эстетикалық талғам ұғымының мазмұнын, қалыптасу ерекшеліктерін және мектеп жасындағы балалардың эстетикалық дамуының психологиялық-педагогикалық негіздерін зерттеу.

2. Сәндік-қолданбалы өнердің мектеп оқушыларының эстетикалық тәрбиесіндегі рөлін, орнын анықтау.

3. Қазақтың дәстүрлі қолөнер түрлерін (киіз басу, кестелеу, тоқыма) оқу үдерісіне кіріктірудің педагогикалық мүмкіндіктерін зерттеу.

4. Оқушылардың эстетикалық талғамының даму деңгейін анықтайтын диагностикалық инструментарий жасау.

5. Педагогикалық эксперимент жүргізіп, нәтижелерін талдау.

6. Сәндік-қолданбалы өнерді оқытудың тиімді педагогикалық технологияларын айқындау.

7. Мұғалімдерге арналған ғылыми-әдістемелік ұсыныстар жасау.

Зерттеу нысаны

Мектеп оқушыларының эстетикалық тәрбиесі.

Зерттеу пәні

Сәндік-қолданбалы өнер арқылы оқушылардың эстетикалық талғамын дамытудың педагогикалық жағдайлары мен әдіс-тәсілдері.

Зерттеудің ғылыми жаңалығы

Зерттеу барысында алғаш рет мынадай нәтижелерге қол жеткізілді:

• Сәндік-қолданбалы өнер арқылы оқушылардың эстетикалық талғамын дамытудың педагогикалық моделі жасалды

• Қазақтың дәстүрлі киіз басу өнерін бастауыш және орта сыныптарда оқытудың авторлық бағдарламасы әзірленді

• Эстетикалық талғамды бағалаудың диагностикалық критерийлері анықталды

3. БОЛЖАМ

Егер мектеп оқу үдерісінде сәндік-қолданбалы өнерді оқытуды жүйелі, мақсатты және педагогикалық технологиялармен үйлесімді жүргізсе, онда оқушылардың эстетикалық талғамы айтарлықтай дамиды деп болжаймыз.

Болжамның негізі мынаған сүйенеді:

• Сәндік-қолданбалы өнер іс-тәжірибелік сипатымен оқушылардың белсенді шығармашылық қызметін қамтамасыз етеді

• Ұлттық өнер үлгілерімен жұмыс оқушылардың мәдени-эстетикалық білімін кеңейтеді

• Ұжымдық жобалар оқушылардың бір-бірінің жұмысын бағалай білуін дамытады

• Аяқталған туынды жасаудың қуанышы эстетикалық сезімді оятады

Болжамды тексеру үшін мынадай өлшем критерийлері белгіленді:

4. ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ

Теориялық әдістер

• Ғылыми-педагогикалық, психологиялық және өнертану әдебиеттерін талдау

• Нормативтік-құқықтық құжаттарды зерделеу

• Жүйелеу, жинақтау, салыстыру, классификациялау

• Педагогикалық модельдеу

Эмпирикалық әдістер

• Педагогикалық бақылау (сабақ барысында оқушылардың іс-әрекетін бақылау)

• Сауалнама және тестілеу (оқушылар мен мұғалімдер арасында)

• Интервью және әңгімелесу

• Оқушылардың шығармашылық жұмыстарын талдау

• Педагогикалық эксперимент (анықтаушы, қалыптастырушы, бақылаушы кезеңдер)

Статистикалық-математикалық әдістер

• Сандық және сапалық талдау

• Нәтижелерді кестелер мен диаграммаларда бейнелеу

• t-Стьюдент критерийі бойынша деректерді салыстыру

Зерттеу кезеңдері

5. ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ

5.1. Сәндік-қолданбалы өнердің тарихи негіздері

Сәндік-қолданбалы өнер — адамзат мәдениетінің ең көне және бай салаларының бірі. Ол тұрмыстық бұйымдарды безендіруден бастап, рухани-символдық мазмұн беруге дейінгі кең аясын қамтиды. Зерттеушілер «сәндік-қолданбалы өнер» терминінің өзі XIX ғасырда пайда болғанын атап өтеді, алайда бұл феноменнің тамыры адамзаттың алғашқы өркениеттеріне дейін барып жетеді.

Қазақ халқының сәндік-қолданбалы өнері — жер шарындағы ең бай және өзіндік ерекшеліктері бар өнер салаларының бірі. Ол ертеден келе жатқан дәстүрлермен, аңыздармен, халықтық философиямен тығыз байланысты. Қазақ қолөнерінің негізгі түрлері:

• Киіз басу өнері (кілем, сырмақ, текемет, басқұр жасау)

• Кестелеу өнері (зер кесте, тастық кесте, ілмек кесте)

• Тері өнері (ат әбзелдерін, тұрмыстық бұйымдарды өңдеу)

• Ағаш өнері (үй мүлкін, музыкалық аспаптарды безендіру)

• Зергерлік өнер (алтын, күміс, мыс бұйымдар жасау)

• Тоқыма өнері (алаша, жайнамаз, сырмақ тоқу)

Б.з.б. I мыңжылдықтан бастап қазақ даласында кеңінен таралған киіз өнері — ең өзіндік және бірегей қолөнер саласы. Көшпелі тұрмыс жағдайы киізді ең ыңғайлы материал ретінде пайдалануға итермелеген: ол жылуды жақсы сақтайды, тасымалдауға ыңғайлы, ылғалға төзімді.

Ою-өрнек — қазақ халқының сәндік-қолданбалы өнерінің негізгі бейнелеу тілі. Ою-өрнектің әрбір элементі өзінің символдық мағынасын алып жүреді. Мысалы, «қошқар мүйіз» — байлық пен берекенің символы; «ромб» тәрізді өрнектер — аспанды, жерді, судың мінездемесін бейнелейді; «жапырақ» — жаңаруды; «айшық» — нұрды білдіреді.

Кеңестік кезеңде сәндік-қолданбалы өнер «қолданбалы» деп саналып, «жоғарғы өнерден» төмен тұр деп есептелді. Бұл дәстүрлі өнердің беделін түсіріп, шеберлердің санын азайтты. Тәуелсіздік жылдарынан бастап ұлттық өнерге деген ерекше назар аударылды. Мемлекет дәстүрлі өнерді сақтау мен насихаттауды мемлекеттік саясаттың бір бөліктерінің бірі ретінде қарастырды.

5.2. Эстетикалық талғам және оның қалыптасуы

«Эстетикалық талғам» ұғымы философиялық категория ретінде XVIII ғасырда Александр Баумгартеннің еңбектерінде пайда болды. Кант, Гегель, Шиллер, орыс философтары Чернышевский мен Белинский бұл ұғымды дамытуға зор үлес қосты. Қазіргі педагогика эстетикалық талғамды оқушы тұлғасының маңызды сипаттамаларының бірі ретінде қарастырады.

Эстетикалық талғам — бұл адамның сұлулықты сезіне білу, бағалай алу, ажыратып тану қабілеті. Ол туа бітпейді, тіршілік барысында, тәрбие мен білім нәтижесінде, өнерге деген тұрақты байланыс нәтижесінде қалыптасады. Психологтар (Л.С.Выготский, А.Н.Леонтьев, Б.М.Теплов) балалардың эстетикалық дамуы белгілі кезеңдерден өтетінін дәлелдеген.

Зерттеулер көрсеткендей, эстетикалық талғамның қалыптасуы үш компоненттен тұрады:

8. Когнитивтік компонент — өнер туралы білім, тарих, теория, жанрлар

9. Эмоционалдық компонент — сұлулыққа эмоционалдық жауап беру қабілеті

10. Практикалық-іс-әрекеттік компонент — өнер туындыларын жасай алу дағдылары

Сәндік-қолданбалы өнер осы үш компоненттің барлығын бір уақытта дамытуға мүмкіндік береді. Оқушы теориялық білім алумен бірге, материалмен жұмыс жасай отырып, сезімдерін нақты туынды арқылы жеткізуді үйренеді.

5.3. Қазақтың дәстүрлі өнер түрлері және олардың педагогикалық мүмкіндіктері

Қазақ халқының дәстүрлі өнер түрлері балалардың тәрбиесінде ерте заманнан бастап қолданылып келген. Ата-баба дәстүрі бойынша, қыз балалар 7–8 жасынан бастап тігін, кестелеу, киіз басу өнеріне баулынған. Бұл тек практикалық дағдыларды үйрету болып қана қалмай, рухани тәрбиенің маңызды бөлігі болып саналды.

Киіз басу өнері педагогикалық тұрғыдан ерекше мүмкіндіктерге ие:

• Сенсорлық даму: жүнді сезіну, судың температурасын анықтау, қысым күшін реттеу — барлығы сенсорлық сезімдерді дамытады

• Ойлауды дамыту: өрнек жасаудың алдын ала жоспарлауы кеңістіктік-визуалдық ойлауды дамытады

• Еңбек тәрбиесі: ұзақ және мұқият жұмыс шыдамдылықты, ерікті тәрбиелейді

• Ұжымдық жұмыс: үлкен киіздер бірнеше адам бірлесіп жасайды, бұл ынтымақтастықты дамытады

• Мәдени сабақтастық: дәстүрлі өрнектер арқылы ата-баба мәдениетімен байланыс орнайды

Кестелеу өнері де эстетикалық тәрбиенің бай мазмұнын ұсынады. Кестенің әрбір тігісі — мұқияттылық, шыдамдылық, ұқыптылық дағдыларын тәрбиелейді. Ою-өрнек элементтерін тану және жасау оқушының эстетикалық кодты меңгеруіне, қазақ өнерінің «тілін» ұғынуына жағдай жасайды.

Қазіргі заманда дәстүрлі қолөнерді заманауи технологиялармен ұштастыру мүмкіндіктері де пайда болды. Машиналық кесте тігу (жобадағы Janome тігін машинасымен жасалған кесте үлгілері), компьютерлік ою-өрнек жасау — бұлар дәстүрлі мазмұнды заманауи форматта жеткізудің тиімді жолдары.

6. ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМ

6.1. Зерттеу базасы мен кезеңдері

Педагогикалық эксперимент Жамбыл облысы, Тараз қаласының №12 және №27 орта мектептерінде жүргізілді. Зерттеуге 5-8 сыныптардың оқушылары (барлығы 124 оқушы) тартылды. Эксперименттік топта 62 оқушы, бақылау топта 62 оқушы болды.

Зерттеу үш кезеңнен тұрды:

Бірінші кезең — анықтаушы эксперимент. Оқушылардың эстетикалық талғамының бастапқы деңгейін анықтау мақсатында диагностика жүргізілді. Бақылау, сауалнама, тестілеу, оқушылардың өнер туындылары туралы ой-пікірлерін жазбаша талдау әдістері қолданылды.

Екінші кезең — қалыптастырушы эксперимент. Авторлық оқу бағдарламасы бойынша эксперименттік топта сабақтар жүргізілді. Бағдарлама аптасына 2 сағат, барлығы 48 сағатты қамтыды.

Үшінші кезең — бақылаушы эксперимент. Эксперимент аяқталғаннан кейін екі топта қайта диагностика жүргізіліп, нәтижелер салыстырылды.

6.2. Педагогикалық эксперимент нәтижелері

Анықтаушы эксперимент деректері эксперименттік және бақылау топтарындағы оқушылардың эстетикалық талғамының бастапқы деңгейінің ұқсастығын көрсетті.

Қалыптастырушы эксперимент барысында эксперименттік топпен жүргізілген сабақтардың мазмұны мен әдістемесі белгілі жүйелілікке сай ұйымдастырылды. Сабақтар бірнеше блокқа бөлінді:

11. «Ою-өрнек — халық тілі» блогы (8 сағат): қазақ ою-өрнектерінің тарихы, символикасы, классификациясы

12. «Киіз басу өнері» блогы (16 сағат): дымқыл киіз басу технологиясы, практикалық жұмыстар

13. «Кестелеу дәстүрі» блогы (12 сағат): дәстүрлі кесте түрлері, заманауи машиналық кесте

14. «Шығармашылық жоба» блогы (12 сағат): жеке немесе ұжымдық жоба жасау, презентация

Бақылаушы эксперимент деректері эксперименттік топта эстетикалық талғамның айтарлықтай өскенін дәлелдейді:

Нәтижелер эксперименттік топтағы оқушылардың эстетикалық талғамының орта баллы 4,2-ден 7,1-ге дейін өскенін, яғни 69%-ға артқанын көрсетеді. Бақылау топта бұл өсім небары 9%-ды ғана құрады. Статистикалық талдау (t-Стьюдент критерийі, р<0,05) алынған айырмашылықтың кездейсоқ еместігін дәлелдейді.

6.3. Киіз басу өнерін оқыту тәжірибесі

Жобада ерекше назар киіз басу өнерін оқытуға аударылды, өйткені бұл ең «материалдық», іс-тәжірибелік сипаты бар өнер түрі болып табылады. Оқушылар жүннен нақты туынды жасайды, бұл жасампаздық сезімін күшейтеді.

Дымқыл киіз басу технологиясы бойынша сабақ жүргізу кезеңдері:

15. Дайындық: жүнді таңдау, жуу, сабу, бояу (қажет болса)

16. Өрнек жоспарлау: эскиз жасау, өлшемдерді есептеу

17. Жүнді орналастыру: негіз қабатын жасау, өрнек элементтерін орналастыру

18. Дымқылдандыру: ыстық су мен сабын ерітіндісін біркелкі жағу

19. Валяние (киіз басу): алдымен жайлы, кейін күшті қозғалыстармен уқалау

20. Кептіру: пішінін сақтап кептіру

21. Безендіру: қосымша элементтер қосу (жобадағы Janome машинасымен кесте тігу)

Жобада эксперименттік топтың оқушылары мынадай туындылар жасады:

• Ақ жүннен жасалған ою-өрнекті жилет және тымақ (1-сурет)

• Көк-ақ түсті киіз кесеқап, сумка және тақтайша (2-сурет)

• Жүннен жасалған «Ат» тақырыбындағы панно (3, 4, 5-суреттер)

• Жүн және нақты тауыс қауырсындарынан жасалған «Тауыс» туындысы (6-сурет)

• Janome тігін машинасында тігілген қазақ ою-өрнекті кесте (11, 12-суреттер)

Оқушылардың жасаған туындылары техникалық деңгейі мен шығармашылық өзіндік ізденісі тұрғысынан ерекше бағаланды. «Ат» панносын жасаған оқушы дымқыл және ине-тіс (сухой) киіз басу техникасын бірлестіре отырып, жылқы бейнесін ерекше айқын жеткізе білді.

7. ТАЛДАУ

Сандық талдау

Педагогикалық эксперимент нәтижелерін статистикалық талдау мынадай тұжырымдарға мүмкіндік береді:

Эстетикалық талғамды бағалаудың жиынтық баллы бойынша эксперименттік топ бақылау топпен салыстырғанда айтарлықтай жоғары нәтиже көрсетті. Айырмашылық статистикалық маңызды (p = 0,03), яғни эксперимент ықпалының нәтижесі кездейсоқ емес.

Сапалық талдау

Бақылау барысында эксперименттік топ оқушыларының мінез-құлқы мен қарым-қатынасында мынадай оң өзгерістер байқалды:

• Оқушылар өнер сабақтарын күте бастады, сабаққа белсенді қатысты

• Бірін-бірі мақтауға, жұмысын бағалауға үйренді

• Мектептің ортақ жобаларына белсенді қатысты

• Үйде де қолөнер жасайтынын, туыстарына үйрететінін айтты

• Ұлттық өнерге деген мақтаныш сезімін білдірді

Мұғалімдердің пікірі

Эксперимент барысында тартылған 8 мұғалімнің барлығы сабақтың тиімділігін жоғары бағалады. Олардың 87,5% авторлық бағдарламаны өз сыныптарында қолдануға дайын екенін білдірді. Мұғалімдер бағдарлама басқа пәндермен (тарих, бейнелеу өнері, технология, қазақ тілі) интеграцияланатынын атап өтті.

Ата-аналардың пікірі

Эксперименттік топ ата-аналарының 78%-ы балаларының үйде де қолөнер жасағанын атап өтті. 65%-ы балаларының ұлттық өнерге, тарихқа деген қызығушылығының артқанын байқады. 71%-ы осындай сабақтардың жалғасуын тілейтінін білдірді.

8. ҚОРЫТЫНДЫ

Жүргізілген ғылыми зерттеу мен педагогикалық эксперимент нәтижелері негізінде мынадай қорытындылар жасауға болады:

22. Сәндік-қолданбалы өнер — оқушылардың эстетикалық талғамын дамытудың бірегей және тиімді педагогикалық құралы екені дәлелденді. Эксперименттік топта эстетикалық талғамның 69%-ға өскені статистикалық маңыздылықпен расталды.

23. Қазақтың дәстүрлі қолөнер түрлері (киіз басу, кестелеу, ою-өрнек) оқу үдерісіне органикалық кіріктірілген кезде оқушылардың ұлттық мәдениетке деген сүйіспеншілігін қалыптастырады, эстетикалық дүниетанымын кеңейтеді.

24. Дымқыл киіз басу технологиясы мектептерде пайдалануға ыңғайлы, арнайы жабдықты көп қажет етпейді, және оқушылардың барлық жас топтарына бейімделуі мүмкін.

25. Заманауи технологиялар (Janome тігін машинасымен машиналық кесте тігу) дәстүрлі ою-өрнектерді жаңаша контексте жеткізудің тиімді жолы болып табылады.

26. Педагогикалық модель сынақтан өтіп, тиімділігі дәлелденді. Ол мектептің оқу үдерісіне енгізуге дайын.

Алынған нәтижелер белгіленген болжамды растайды: жүйелі, мақсатты ұйымдастырылған сәндік-қолданбалы өнер сабақтары оқушылардың эстетикалық талғамын айтарлықтай дамытады.

Зерттеу болашақта жалғасын табуы мүмкін. Алдағы зерттеу бағыттары: жоғары сынып оқушыларымен жұмыс, сәндік-қолданбалы өнерді STEAM-оқытумен ұштастыру, цифрлық технологиялармен интеграция.

9. ҰСЫНЫСТАР

Мұғалімдерге

• Сабақта дымқыл киіз басу, кесте тігу, ою-өрнек жасау тәжірибелік жұмыстарын жиі қолданыңыз — бұл оқушылардың эстетикалық сезімін ояту үшін ең тиімді жол

• Ою-өрнек элементтерінің символдық мағынасын түсіндіре отырып, оқушылардың мәдени сауаттылығын арттырыңыз

• Шығармашылық жобаларды ұжымдық форматта ұйымдастырыңыз — бұл коммуникативтік дағдыларды да дамытады

• Аяқталған туындыларды мектеп көрмелерінде, байқауларда таныстырыңыз — бұл оқушының сенімін арттырады

• Janome сияқты тігін машиналары болса, ою-өрнекті цифрлық форматтан нақты тігіс ретінде жасаттыру — оқушыларды технологияны мәдениетпен ұштастыруға үйретеді

Мектеп әкімшілігіне

• Сәндік-қолданбалы өнер сыныбын жабдықтаңыз: жүн, бояу, матрас (киіз басуға арналған), тігін машиналары

• Авторлық бағдарламаны факультативтік немесе элективтік курс ретінде оқу жоспарына енгізіңіз

• Мектеп аумағында жыл сайынғы қолөнер көрмесін ұйымдастырыңыз

• Жергілікті шеберлерді сабаққа шақырыңыз — аутентикалық тәжірибе оқушыларды шабыттандырады

Білім беру мекемелеріне

• Мектептер үшін сәндік-қолданбалы өнер мамандарын даярлайтын курстар ұйымдастырыңыз

• Қазақ ою-өрнегі мен қолөнер технологияларын оқытатын цифрлық оқу-әдістемелік кешендер жасаңыз

• Облыстық деңгейде оқушылар арасында жыл сайынғы қолөнер байқауларын өткізіңіз

Ата-аналарға

• Баланың қолөнер сабақтарына қатысуын қолдаңыз

• Үйде де бірге жасаудың мүмкіндігін іздеңіз — отбасылық шығармашылық эстетикалық дамуды тездетеді

• Балаңызды ұлттық музейлерге, қолөнер шеберлерінің шеберханаларына апарыңыз

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. – Астана, 2007 (толықтырулармен). – 42 б.

2. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы // Егемен Қазақстан. – 2017. – 12 сәуір.

3. Выготский Л.С. Воображение и творчество в детском возрасте. – М.: Просвещение, 1991. – 93 с.

4. Теплов Б.М. Психологические вопросы художественного воспитания. – М.: АПН РСФСР, 1947. – 96 с.

5. Неменский Б.М. Мудрость красоты. – М.: Просвещение, 1987. – 255 с.

6. Лихачев Б.Т. Теория эстетического воспитания школьников. – М.: Просвещение, 1985. – 176 с.

7. Маргулан Ә. Қазақ халқының қолөнері. – Алматы: Өнер, 1994. – 248 б.

8. Төтенаев Б. Қазақ өрнектері. – Алматы: Рауан, 1997. – 128 б.

9. Ержанова С.Е. Халық қолөнерін оқыту технологиясы. – Алматы: КазҰПУ баспасы, 2010. – 180 б.

10. Алпысбаева Қ.Б. Сәндік-қолданбалы өнер арқылы оқушыларды тәрбиелеу. – Астана: Білім, 2015. – 96 б.

11. Хасанова И.У. Педагогическое мастерство в системе дополнительного образования. – Уральск: ЗКГУ, 2020. – 112 с.

12. Мухаметжанова А. Казахское декоративно-прикладное искусство в образовании. – Алматы: КазНПУ, 2018. – 143 с.

13. Абенов Т., Хасенов М. Казахский орнамент: история и современность. – Алматы: Атамұра, 2016. – 215 с.

14. Садыков Т.С. Теоретические основы эстетического воспитания. – Алматы: Ұлагат, 2009. – 198 с.

15. Куприна Л.Е. Декоративно-прикладное искусство в развитии эстетического вкуса школьников: дис. ... канд. пед. наук. – Тюмень, 2005. – 189 с.

16. Мухамбетова А.И. Традиционная казахская музыкальная культура. – Алматы: Дайк-Пресс, 2002. – 312 с.

17. Мейіржан Б. Ою-өрнек: символдар мен мағыналар. – Алматы: Арыс, 2019. – 78 б.

18. Утемисов М. Войлоковаляние: традиция и инновация. – Уральск: ЗКУ, 2021. – 64 с.

19. Национальный стандарт образования РК. Среднее общее образование. – Астана: МОН РК, 2022.

20. UNESCO. Safeguarding intangible cultural heritage in Central Asia. Paris: UNESCO, 2019. – 87 p.