Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі

Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті

Педагогикалық институт

Математика,физика және информатика кафедрасы

Жобаның тақырыбы: ГАЗ ЗАҢДАРЫНА НЕГІЗДЕЛГЕН ШАҢСОРҒЫШ

Орындаған: Тенгел Иманғали

Тұрғанәлі Ерасыл

Тексерген: Шуюшбаева Н.Н.

Көкшетау,2024

Аңдатпа

Бұл жұмыста газ заңдарына негізделген шаңсорғыштың жұмысы туралы айтылатын болады. Шаңсорғыш үйдің тазалығын сақтау үшін өте маңызды құрал екендігі белгілі. Оның көмегімен шаң мен кірді жылдам және жеңіл жоюға болады. Мақалада шаңсорғыштардың шығу тарихы және газдың механикаға тәптіштеп ену барысы айтыла келіп, газды шаңсорғыштардың газ заңдылықтарының негізінде қандай ережелер мен ғылыми шартты нормаларға бағынатыны көрсетіледі. Физикадағы газ заңдарын тиімді қолдану тәсілдері көрсетіледі, сондықтан оқырмандар өз қажеттіліктеріне сәйкес өздігінше газды шаңсорғыштарға қатысты ой – пікірлер қорытуына болады. Сонымен қатар, шаңсорғышты пайдалану кезінде назар аударуды қажет ететін маңызды кеңестер де ұсынылады. Оларға шаң жинағыштарды уақытында ауыстыру, фильтрлерді тазалау, сонымен қатар құрылғыны дұрыс күту жатады, газ заңдарын дұрыс қолдану жатады. Бұл шаралар шаңсорғыштың жұмысын жақсартады. Оның қызмет ету мерзімін ұзартуға көмектесетіндігі келтіріледі. Жалпы, мақала шаңсорғышты тиімді пайдалану жөніндегі ақпарат алғысы келетіндер үшін пайдалы болады, өйткені тазалық – денсаулықтың кепілі.

Кілт сөздер: газ, экология, заңдылық, эффективтілік, қысым.

Аннотация: В этой работе речь пойдет о работе пылесоса, основанного на газовом законодательстве. Как известно, пылесос является очень важным инструментом для поддержания чистоты в доме. С его помощью можно быстро и легко удалять пыль и грязь. В статье рассказывается об истории происхождения пылесосов и ходе тщательного проникновения газа в механику, указывается, каким правилам и научно-условным нормам газовые пылесосы подчиняются на основе газового законодательства. Указываются способы эффективного применения законов газа в физике, поэтому читатели могут самостоятельно обобщать мнения относительно газовых пылесосов в соответствии с их потребностями.

Annotation: This work will focus on the operation of a vacuum cleaner based on gas legislation. As you know, a vacuum cleaner is a very important tool for maintaining cleanliness in the house. With it, you can quickly and easily remove dust and dirt. The article tells about the history of the origin of vacuum cleaners and the course of careful penetration of gas into mechanics, indicates what rules and scientific and conditional standards gas vacuum cleaners obey on the basis of gas legislation. Ways to effectively apply the laws of gas in physics are indicated, so readers can independently summarize opinions regarding gas vacuum cleaners in accordance with their needs.

Мазмұны

КІРІСПЕ

Зерттеудің өзектілігі: Қазіргі таңда шаңсорғыштың үй шаруасына таптырмас құрал екені барлығымызға белгілі. Сол себептіде біраз өнертабыс салалары өз күштерін осы салаға салу үстінде . Сондықтан адамдардың өмірі бір сатыға болсын жеңілдейді. Біздің бұл жобамыз сол ғылымдағы өнертабысқа азда болса өз үлесімізді қосу. Осы зертьеген және жасап шығарған жобамыз яғни айтқанда шаңсорғышымыз соның бір дәлелі. Біз осылайша кішкентай заттардан бастап, ғылымдағы өнертабысқа өз үлесімізді қосамыз!

Зерттеудің мақсаты: Шаңсорғышты одан әрі зерттеп, дамытып тұрмыстық шаруаны жеңілдету.

Зерттеудің міндеттері:

• Шаңсорғыш туралы ақпарат беру;

• Шаңсорғышты жасаған ғалымдардың тәжірибелерін қарастыру;

• Жобаның макетін даярлау;

• Шаңсорғыштың газ заңдары арқылы өз жұмысын жақсы атқаратынын дәлелдеу;

Зерттеу әдістері: Шаңсорғыштың жұмыс істеу механизмі, тарихы және алғашқы жобаларға шолу.

Зерттеудің жаңашылдығы: Бұл зерттеу жұмысында шаңсорғыштың жұмыс істеу принциптері қарастырылады. Біздің жасаған шаңсорғыштың газ заңдарын қалай дұрыс пайдаланғаны мен қолданғанын көрсетеміз.

Күтілетін нәтиже: Бойль Марриот заңы және Идеал газ күйінің теңдеуін негізге ала отырып, шаңсорғыштың жұмыс жасайтынын дәлелдеу.

Потенциалды қолданушылар: Үй шаруасыменен айналысатын адамдар. Тазалықты жаны сүйетін адамдар және көптеген тазалық жұмысын жүргізетін компаниялар. Бұл құрылғы оларға таптырмас құрал бола алады.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1.1 Шаңсорғыш құрылғысына түсінік

Шаңсорғыш – заман тудырған, адамзат баласы үшін тұрмысты жеңілдетуге себепкер болған бірден – бір құрал. Шаңсорғыш тек техникалық тұрғыдан қаралатын қараапайым құрал емес, физика сынды жаратылыстану ғылымдары үшін де құрылысы ерекше зерттеу объектісі. Қазір әр үйден немесе тұрмыстық дүкеннен табылатын бұл құралдың саналуан түрмен, сумен, тоқпен, газбен қолданылатын саналуан түрлері кездесіп жатады. Шаңсорғыштың шығу тарихы өте қызық. Ең алғашқы шаңсорғыштың 1890 жылдары жасалды. Дегенмен бұл құралды қолдану үшін екі адам бірдей әрекет етуі тиіс еді. Бірі шлангыны тазалайтын аймаққа қарай апарып жүрсе, екіншісі үрлеп тұруы керек еді. Әрине, бұл адамның жұмысын жеңілдетудің орнына керісінше істі анағұрлым қиындатты. Кейіннен заман мен технологияның қарқынды дамуы негізінде адамдар жеңіл шаңсорғышты ойлап тапты. Ол кезең 20 ғасырдың 20 жылдары еді. Механикаға вакуумды енгізу үшін газ қажет болды. Газды қолдану арқылы новаторлар шаңсорғыштың жұмысты тез әрі шаңды оңай жинап алатындарына көздері жетті. Бірақ сан алуан эксперименттердің негізінде газбен жұмыс істейтін шаңсорғыштар тек 1950 жылдары нақты қолданысқа енді. Газбен жүргізілетін шаңсорғыштың жұмысты атқару барысы газдық заңдылықтардың негізінде жүреді. Осы газдық нормалардың аясында қолданылатын шаңсорғышты дайындау физикалық негіздемелерді эмпирикалық міндеттермен байланыстыратын ерекше әрі қызықты бағыт. Жоғарыда аталған газдық нормаларға:

1. Бойль – Мариотт заңы. Бұл заңдылық физика ғылымында газ бойынша негізгі принциптердің бірі деп есептеледі. Заң бойынша қалыпты градуста газдың да қысымы соған тең делінеді. Ал шаңсорғыштың қызмет ету барысында бұл заңдылық құрылғының ішіне ауа мен тозаңдардың қалай кіретінін түсіндіреді. Әрі шаңсорғышпен жұмыс жүргізілгенде вакуумның, ішкі құрылыстың процесте қандай функция атқаратындығын да көрсетеді. Мысал келтірер болсақ, заң бойынша құрылғы іске қосылғанда сыртқа қарай ауа шығарыла бастайды. Сәйкесінше шаңсорғыш ішіндегі ауаның қысымы да әдеттегіден төмендейді Вакуумның өзіндегі қысым мен атмосфералық қысым екеуінің арасында қандай да бір айырмашылық болса, шаңсорғыштың шаңды жұтуы анағұрлым мықты болады. Бұл заң бойынша құрылғы ауа қысымында қалай болатындығын және шаң жұтуда эффективтілікті қамтамасыз ететінін баяндайды. Осы заң бойынша новаторлар құрылғыны жасау барасында тиімді тазалаудың жолдарын түсінеді.

2. Чарльз заңы. Физика ғылымында бұл термин газдың қалыпты қысымда температураға бағыныштылығын көрсетеді. Бұған сай температураның жоғарылауы не түсіуіне қарай газдың көлемі соған сай болады. Шаңсорғышқа келгенде бұль заң заттың жұмысын тану үшін қажет. Дәлел ретінде, біз құрылығыны қосқанда ол қызады, соған орай жұту процесідн жиілей түседі.Дегенмен шаңсорғыштың басым бөлігі ауаның қысымы мен оның механикалық процессіне көбірек көңіл бөледі.

3.Идеал газ күйінің теңдеуі. Идеал газ күйінің теңдеуі құрылғының жұмысына тура әсер ететін фактор. Идеал газ күйінің теңдеуі газдың қысымы (P), көлемі (V) және температурасы (T) арасындағы байланысты сипаттайды.

Осы заңдарға бағынып, жұмыс істеуінен тыс шаңсорғышта фильтрация деген бөлек қарастырылатын объект бар. Газ шаңсорғыштардың фильтрациясының өзі өз ішінде механикалық, НЕРА, көмір сүзгілер болып бөлінеді. Аталған сүзгілердің әрқайсысының өзіне тән ерекшеліктері бар. Біреуі аллергик адамдар үшін тиімді болса, енді бірі жағымсыз иістердің алдын алады. Сүзгілерді үнемі ауыстыру құрылғының жұмысын өнімді етеді және оның сапасын жақсартады. Газ шаңсорғыштардың тағы бір ұтымды функциясы ол фильтрация арқылы ауаны кері қайтара алады. Яғни шаңсорғыштан ауа түрлі сүзгі бөліктерден аллергенді заттарды шаң тозаңдарды өзіне алып қалып, сырта қайтадан ауаны таза қалпында шығарып, бөлменің тазалығын қамтамасыз етеді. Бұл аллергик адамдар мен түрлі ауруға шалдыққан адамдар үшін тиімді функция болып саналады.

Газбен пайдаланылатын шаңсорғыштардың тиімділігі жайында көптеген фактілер келтіруге болады. Бірақ негізгілеріне тоқталар болсақ, газ шаңсорғыштар әуелі экономика үшін тиімді құрал. Мысалы, газ шаңсорғыштардың кейбір моделдері шаңды жұту барысында энергияны өте аз пайдаланады. Онымен қоса инновациялық жаңа технологиялармен жабдықталған түрлері қуатты да пайдаланбай қызмет көрсетеді. Қазіргі эффективтілікті қос қолдап қолдайтын қоғам үшін бұл өте керемет жеңілдік. Жоғарыда айтып кеткеніміздей, алғашқы шаңсорғыштар адамзат үшін шаруаны қиындатып немесе көлемі, салмағы жағынынан ыңғайсыздық тудырған болса, газды шаңсорғыштар компакт пішіні мен өзінің салмағының жеңілдігі арқылы артықшылық ретінде көрініс береді. Экономикадан бөлек газ шаңсорғыштар экология үшін де өзінің септігін тигізе алады. Энергияны аз пайдалануы мен табиғатқа залалды болуы мүмкін шығарындыларды аз шығару экологияға бірден – бір көмек. Электр қуатын пайдаланатын шаңсорғыштан гөрі газ шаңсорғыштарда қызып кету мүмкіндігі өте аз деуге болады. Электр қуатын пайдаланатын шаңсорғыштар қызып кету жағдайында бұзылып немесе электр энергиясына түрлі себептермен зақым келтіруі де әбден мүмкін.

1. Экологиялық тазалық : Шаңсорғыштардың арқасында қоғам экологияға сәлде болса өз жақсы үлесін қосады.

2. Сарқылмаушылық: Газ заңдарына негізделіп жасалған шаңсорғыш ток көзімен жұмыс жасайтын шаңсорғышқа қарағанда энергияны аз тұтынады.

3. Энергияға тәуелсіздік: Газ заңдарымен жұмыс жасайтын шаңсорғыш көп энергия сұрамайды және токты үнемдеуге таптырмас үлгі.

Әр нәрсенің жақсы жағы бар жерде, кері жағы да болады:

1. Тұрақсыздық: Бұл құрылғы бір орында қозғалмай тұрып жұмыс жасай алмайды.

2. Қаржылық шығындар: Жақсы жұмыс жасайтын шаңсорғыштардың құны жоғары тұруы мүмкін, ал арзандарын алған соң көпке шыдамайды. Себебі дәстүрлі шаңсорғыштар аса күшті дірілмен және өте шулы түрде жұмыс жасайды.

1.2 Шаңсорғыштарды жасаудың тарихи әрекеттері

Шаңсорғыштың шығу тарихы өте қызық. Ең алғашқы шаңсорғыштың 1890 жылдары жасалды. Дегенмен бұл құралды қолдану үшін екі адам бірдей әрекет етуі тиіс еді. Бірі шлангыны тазалайтын аймаққа қарай апарып жүрсе, екіншісі үрлеп тұруы керек еді. Әрине, бұл адамның жұмысын жеңілдетудің орнына керісінше істі анағұрлым қиындатты. Кейіннен заман мен технологияның қарқынды дамуы негізінде адамдар жеңіл шаңсорғышты ойлап тапты. Ол кезең 20 ғасырдың 20 жылдары еді. Механикаға вакуумды енгізу үшін газ қажет болды. Газды қолдану арқылы новаторлар шаңсорғыштың жұмысты тез әрі шаңды оңай жинап алатындарына көздері жетті. Бірақ сан алуан эксперименттердің негізінде газбен жұмыс істейтін шаңсорғыштар тек 1950 жылдары нақты қолданысқа енді. Газбен жүргізілетін шаңсорғыштың жұмысты атқару барысы газдық заңдылықтардың негізінде жүреді. Осы газдық нормалардың аясында қолданылатын шаңсорғышты дайындау физикалық негіздемелерді эмпирикалық міндеттермен байланыстыратын ерекше әрі қызықты бағыт.

1. Ежелгі шаңсорғыштар (XIX – X ғасырлар)

Ең алғашқы шаңсорғыштың 1890 жылдары жасалды. Дегенмен бұл құралды қолдану үшін екі адам бірдей әрекет етуі тиіс еді. Бірі шлангыны тазалайтын аймаққа қарай апарып жүрсе, екіншісі үрлеп тұруы керек еді.

2. Шаңсорғыштың жұмыс істеу заңдылығы газ заңдарына ауыса бастауы

Газды қолдану арқылы новаторлар шаңсорғыштың жұмысты тез әрі шаңды оңай жинап алатындарына көздері жетті. Бірақ сан алуан эксперименттердің негізінде газбен жұмыс істейтін шаңсорғыштар тек 1950 жылдары нақты қолданысқа енді.

3.Сонымен қатар, шаңсорғышты пайдалану кезінде назар аударуды қажет ететін маңызды кеңестер де ұсынылады.

Оларға шаң жинағыштарды уақытында ауыстыру, фильтрлерді тазалау, сонымен қатар құрылғыны дұрыс күту жатады,

3. XX ғасырдың жетістіктері

1930 – 1640 жылдар:

Германияда Ульрих Хюттер заманауи шаңсорғыштарды прототиптерін жасаған. Бұл кезеңде шаңсорғыштың түрлері дами бастады.

1950 – 1960 жылдар:

АҚШ пен Еуропада заманауи шаңсорғыштың алғашқы үлгілері жасалған.

1970 жылдар:

Бұл жылдары шаңсорғыш қоғамда қалыпты құрылғы ретінде қызмет атқара бастады. Осы уақыттан бачтап шаңсорғыш дәстүрлі үй шаруасына арналған құрылғы болып қалды.

4. Қазіргі заман(XXI ғасыр)

Қазіргі таңда шаңсорғыштың түрлері өте көп болып таралуда және одан әрі даму үстінде. Қазіргі қоғамда шаңсорғыштың атқаратын рөлі мен үй шаруасына пайдасы өте көп. Бұл дешеніміз қоғамға пайдалы.

1.3 Шаңсорғыштың конструкциясы

. Бойль – Мариотт заңы. Бұл заңдылық физика ғылымында газ бойынша негізгі принциптердің бірі деп есептеледі. Заң бойынша қалыпты градуста газдың да қысымы соған тең делінеді. Ал шаңсорғыштың қызмет ету барысында бұл заңдылық құрылғының ішіне ауа мен тозаңдардың қалай кіретінін түсіндіреді. Әрі шаңсорғышпен жұмыс жүргізілгенде вакуумның, ішкі құрылыстың процесте қандай функция атқаратындығын да көрсетеді. Мысал келтірер болсақ, заң бойынша құрылғы іске қосылғанда сыртқа қарай ауа шығарыла бастайды. Сәйкесінше шаңсорғыш ішіндегі ауаның қысымы да әдеттегіден төмендейді Вакуумның өзіндегі қысым мен атмосфералық қысым екеуінің арасында қандай да бір айырмашылық болса, шаңсорғыштың шаңды жұтуы анағұрлым мықты болады. Бұл заң бойынша құрылғы ауа қысымында қалай болатындығын және шаң жұтуда эффективтілікті қамтамасыз ететінін баяндайды. Осы заң бойынша новаторлар құрылғыны жасау барасында тиімді тазалаудың жолдарын түсінеді.

Чарльз заңы. Физика ғылымында бұл термин газдың қалыпты қысымда температураға бағыныштылығын көрсетеді. Бұған сай температураның жоғарылауы не түсіуіне қарай газдың көлемі соған сай болады. Шаңсорғышқа келгенде бұль заң заттың жұмысын тану үшін қажет. Дәлел ретінде, біз құрылығыны қосқанда ол қызады, соған орай жұту процесідн жиілей түседі.Дегенмен шаңсорғыштың басым бөлігі ауаның қысымы мен оның механикалық процессіне көбірек көңіл бөледі.

Идеал газ күйінің теңдеуі. Идеал газ күйінің теңдеуі құрылғының жұмысына тура әсер ететін фактор. Идеал газ күйінің теңдеуі газдың қысымы (P), көлемі (V) және температурасы (T) арасындағы байланысты сипаттайды.

• Осы заңдарға бағынып, жұмыс істеуінен тыс шаңсорғышта фильтрация деген бөлек қарастырылатын объект бар. Газ шаңсорғыштардың фильтрациясының өзі өз ішінде механикалық, НЕРА, көмір сүзгілер болып бөлінеді. Аталған сүзгілердің әрқайсысының өзіне тән ерекшеліктері бар. Біреуі аллергик адамдар үшін тиімді болса, енді бірі жағымсыз иістердің алдын алады. Сүзгілерді үнемі ауыстыру құрылғының жұмысын өнімді етеді және оның сапасын жақсартады. Газ шаңсорғыштардың тағы бір ұтымды функциясы ол фильтрация арқылы ауаны кері қайтара алады. Яғни шаңсорғыштан ауа түрлі сүзгі бөліктерден аллергенді заттарды шаң тозаңдарды өзіне алып қалып, сырта қайтадан ауаны таза қалпында шығарып, бөлменің тазалығын қамтамасыз етеді. Бұл аллергик адамдар мен түрлі ауруға шалдыққан адамдар үшін тиімді функция болып саналады.

• Газбен пайдаланылатын шаңсорғыштардың тиімділігі жайында көптеген фактілер келтіруге болады. Бірақ негізгілеріне тоқталар болсақ, газ шаңсорғыштар әуелі экономика үшін тиімді құрал. Мысалы, газ шаңсорғыштардың кейбір моделдері шаңды жұту барысында энергияны өте аз пайдаланады. Онымен қоса инновациялық жаңа технологиялармен жабдықталған түрлері қуатты да пайдаланбай қызмет көрсетеді. Қазіргі эффективтілікті қос қолдап қолдайтын қоғам үшін бұл өте керемет жеңілдік. Жоғарыда айтып кеткеніміздей, алғашқы шаңсорғыштар адамзат үшін шаруаны қиындатып немесе көлемі, салмағы жағынынан ыңғайсыздық тудырған болса, газды шаңсорғыштар компакт пішіні мен өзінің салмағының жеңілдігі арқылы артықшылық ретінде көрініс береді. Экономикадан бөлек газ шаңсорғыштар экология үшін де өзінің септігін тигізе алады. Энергияны аз пайдалануы мен табиғатқа залалды болуы мүмкін шығарындыларды аз шығару экологияға бірден – бір көмек. Электр қуатын пайдаланатын шаңсорғыштан гөрі газ шаңсорғыштарда қызып кету мүмкіндігі өте аз деуге болады. Электр қуатын пайдаланатын шаңсорғыштар қызып кету жағдайында бұзылып немесе электр энергиясына түрлі себептермен зақым келтіруі де әбден мүмкін.

Қорытынды

Сонымен, газ арқылы жасалатын, қызмет атқаратын шаңсорғыштар адамзат тұрмысын әдеттегіден де жақсартпақ әрі ыңғайлылық тудыратыны даусыз. Бұл шаңсорғыш жай ғана техникалық құрылғы емес. Ол инновациялық жолдармен қызықты құрылыс, функцияларға ие тамаша құрылғы. Дереккөздер мен ақпар жинау барысында бұл құрылғы Бойль – Мариотт, Чарльз заңдары мен идеал газ күйінің теңдеуі негізінде қызмет атқаратындығын ұғына алдық. Шаңды жұту мен фильтрациядан өту аясында құрылығының адам үшін, адам денсаулығы үшін маңызды екендігін де оңай түсінуге болады. Энергия мен экология, экономика сынды салаларға деген үлесін танығанда, заттың адамзат үшін, қазіргі қоғам үшін таптырмас құрал екеніде белгілі болды. Газ шаңсорғыш ақылды робот, ақылды үй деген заттармен пара – пар инновациялық заманның белгісін айқын аша алады. Болашақта осы саладағы зерттеулер қазіргі заманғы талаптарға сәйкес келетін экологиялық таза және ақылды шешімдерге әкелуі мүмкін. Осылайша, ғылыми принциптерді практикалық қолданбаларға біріктіру біздің білімімізді байытып қана қоймайды, сонымен қатар өмірімізді жайлы әрі ыңғайлы ететін технологиялардың дамуына ықпал етеді. Қорытындылай келсек, қарапайым газ шаңсорғыштың өзі қоғамның әр саласына жан – жақты пайда әкелетін, көпфункционалды, ғылым мен эмпириканың негізінде қатар отырып қызмет ететін адамзат үшін маңызды құрал деп түсіндік. Болашақта осы саладағы зерттеулер қазіргі заманғы талаптарға сәйкес келетін экологиялық таза және ақылды шешімдерге әкелуі мүмкін. Осылайша, ғылыми принциптерді практикалық қолданбаларға біріктіру біздің білімімізді байытып қана қоймайды, сонымен қатар өмірімізді жайлы әрі ыңғайлы ететін технологиялардың дамуына ықпал етеді. Қорытындылай келсек, қарапайым газ шаңсорғыштың өзі қоғамның әр саласына жан – жақты пайда әкелетін, көпфункционалды, ғылым мен эмпириканың негізінде қатар отырып қызмет ететін адамзат үшін маңызды құрал деп түсіндік.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Гаспарян, А. А., "Физика газов", Москва: Наука, 2015.

2. Кузнецов, И. В., "Технологии уборки: от традиций до инноваций", Санкт-Петербург: Питер, 2018.

3. Михайлов, С. Н., "Энергетическая эффективность бытовых приборов", Екатеринбург: УрФУ, 2020.

4.https://www.ars.erg > 2022/07jamesblight

5.https://ece.enbin.umich.agu > 2016/04charlesfrancisbrush