"АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ БІЛІМ БАСҚАРМАСЫНЫҢ ЕҢБЕКШІҚАЗАҚ АУДАНЫ БОЙЫНША БІЛІМ БӨЛІМІ" МЕМЛЕКЕТТІК МЕКЕМЕСІНІҢ "М.МАҚАТАЕВ АТЫНДАҒЫ ОРТА МЕКТЕП" КОММУНАЛДЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК МЕКЕМЕСІ

"Саптық дайындық және әскери тәртіп"

Әдістемелік оқу құрал

АӘжТД пән мұғалімі: Ш.Е.Солтан

2024 – 2025 оқу жылы

Алғашқы әскери және технологиялық дайындық пәнінде

"Саптық дайындық және әскери тәртіп"

Сынып: 10 сынып

КІРІСПЕ

Саптық дайындық және әскери тәртіп – бұл армия мен әскери құрылымдардың тиімді қызмет атқаруының негізгі құрамдас бөліктері. Олар әрбір әскери қызметшінің өз міндетін орындаудағы жауапкершілігін, ұйымшылдығын, тәртіптілігін қалыптастырып, топтық және жеке орындаушылық дағдыларын жетілдіруге бағытталған. Бұл екі ұғым да әскери дайындықтың негізін құрайды және оларды игеру тек әскери қызметтің тиімділігін ғана арттырмай, сондай-ақ жалпы ұлттың қорғаныс қабілетін нығайтады.

Саптық дайындық – бұл әскери бөлімшелер мен жеке құрамды тәртіпке, ұйымшылдыққа тәрбиелейтін, әскери міндеттерді орындаудағы орындаушылық дағдыларын дамытуға бағытталған үдеріс. Саптық дайындық барысында әскери қызметшілер марш жасау, сапқа тұру, командаларды дұрыс орындау және өзара іс-қимыл дағдыларын меңгереді. Бұл дағдылар әскери қызметшілердің тез әрі нақты әрекет етуіне мүмкіндік береді, өйткені әрбір команданың орындалуы сапа мен уақытты талап етеді.

Әскери тәртіп – бұл әскери қызметшілердің моральдық және құқықтық ережелерге, ішкі тәртіпке бағыну, қызметтік міндеттерін адал орындау және заңды талаптарды сақтауға негізделген тәртіп. Әскери тәртіптің жоғары деңгейде болуы әскери бөлімнің тиімділігін, жеке және ұжымдық әрекеттердің үйлесімділігін қамтамасыз етеді. Ол сондай-ақ әскери қызметшінің жауапкершілігін, бейімділігін және кәсіби біліктілігін арттырады.

Саптық дайындық пен әскери тәртіп бір-бірімен тығыз байланысты. Олар әскери бөлімдердің жұмысын ұйымдастыруда және қорғаныс қабілетінің тиімділігін арттыруда маңызды рөл атқарады. Әскери қызметшілердің әрбір кезеңде біртұтас, үйлесімді әрекет етуі олардың дұрыс тәрбиеленген тәртібі мен дайындық деңгейіне тікелей байланысты.

Әскер қатарындағы әрбір жеке тұлға саптық дайындықтың және әскери тәртіптің маңыздылығын түсініп, өз ісіне жауапкершілікпен қарап, қоғам мен мемлекет алдында өз міндеттерін орындауға дайын болуы керек.

Мақсаты:

Осы тақырыптың мақсаты – оқушыларға саптық дайындықтың маңызы мен міндеттерін түсіндіру, әскери тәртіптің негізгі ережелерін енгізу және оларды практикада қолдану. Бұл тақырып оқушылардың әскери қызметке даярлығын арттыруға, оларды әскери тәртіпке, жүйелілікке және жауапкершілікке тәрбиелеуге бағытталған.

Саптық дайындықтың негізгі мақсаты – әскери қызметшілердің ұйымшылдығын, тәртіптілігін және орындаушылық дағдыларын қалыптастыру. Бұл дайындық әрбір әскери қызметшіге командаларды дұрыс және жылдам орындауды, сапта тұруды, марш жасау мен әскери маневрлерді тиімді жүзеге асыруды үйретеді. Саптық дайындықтың арқасында әскери бөлімдер мен құрылымдардың үйлесімді әрі жоғары тиімділікпен жұмыс істеуі қамтамасыз етіледі. Сонымен қатар, саптық дайындық әскери қызметшілердің моральдық-адамгершілік және психологиялық дайындық деңгейін де арттырады. Әскери тәртіптің мақсаты – әскери қызметшілердің қызмет барысында заңды талаптарға бағынуын, құқықтық нормаларды сақтауды және жоғары моральдық-этикалық деңгейде болуын қамтамасыз ету. Әскери тәртіп әрбір қызметшінің өз міндеттерін орындаудағы жауапкершілігін арттырып, әскери бөлімнің тиімділігін және қарулы күштердің жалпы әскери дайындығын нығайтады. Әскери тәртіп пен заңға бағыныштылық армиядағы тәртіптілік пен ұйымшылдықты сақтауға, сондай-ақ әскери қызметшілердің өзара сенімін нығайтуға ықпал етеді. Саптық дайындық және әскери тәртіптің басты мақсаты – әскери бөлімшелердің жоғары ұйымшылдығын, тәртіптілігін, кәсіби дайындығын қамтамасыз ету. Бұл өз кезегінде әскери қызметшілердің қауіп-қатер жағдайында тиімді әрекет етуін, әртүрлі тапсырмаларды орындаудағы жоғары жауапкершілігін және әскери бөлімдердің жалпы қабілетін арттыруға ықпал етеді.

Міндеттері:

- Тәртіп пен ұйымшылдықты қалыптастыру:

Саптық дайындықтың басты міндеті – әскери қызметшілердің тәртіпті, ұйымшыл болуын қамтамасыз ету. Әрбір әскери қызметші сапта тұрған кезде командаларды нақты және уақытында орындап, әскери қызметтің әрбір бөлігінде жауапкершілікті сезінуі керек.

- Дұрыс сапқа тұруды және командаларды орындауды үйрету:

Саптық дайындық кезінде әскери қызметшілердің сапқа тұрғызу, әр түрлі командаларды дұрыс орындау, әр түрлі тәртіпке сәйкес жүріп өту сияқты дағдыларды меңгеруі маңызды. Бұл міндет командирлердің тапсырмаларын орындау және бөлімшелердің үйлесімді әрекет етуін қамтамасыз етеді.

- Жауапкершілік пен тәртіпке тәрбиелеу:

Әскери қызметшілердің тәртібі мен жауапкершілігін арттыру. Әрбір жауынгер өзінің іс-әрекетіне толық жауап беруі керек, өз міндеттерін орындауда ешқандай жеделдік пен қателікке жол бермей, дұрыс және сапалы нәтижеге қол жеткізуі керек.

- Денсаулықты нығайту және шынығу:

Саптық дайындық барысында физикалық дайындық та маңызды орын алады. Бұл әскери қызметшінің төзімділігін, күшін және денсаулығын нығайтуға бағытталған. Өйткені, сапта тұру және марш жасау секілді әрекеттер әскери қызметшілердің денсаулығына да әсер етеді.

- Психологиялық дайындық пен үйлесімділік:

Саптық дайындық психологиялық тұрғыдан да маңызды. Әскери қызметші стресс жағдайында да дұрыс шешім қабылдап, командаларға жылдам әрі үйлесімді жауап беруі қажет. Сондықтан, саптық дайындық барысында психологиялық тұрақтылық пен топ ішінде жұмыс істеу дағдыларын дамыту да мақсат болып табылады.

2. Әскери тәртіптің міндеттері:

- Құқықтық нормаларды сақтау:

Әскери тәртіптің басты міндеті – әрбір әскери қызметшінің заңды талаптарды сақтауы. Әскери қызметші өз міндетін орындау кезінде әскери заңдарды, жарғыларды және ережелерді қатаң ұстануы қажет. Әскери тәртіп азаматтық құқық пен міндеттердің орындалуын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады.

- Әскери бөлімдердің үйлесімділігін қамтамасыз ету:

Әскери тәртіптің міндеті – әскери бөлімдер мен құрылымдар арасында үйлесімді жұмыс орнату. Бұл өз кезегінде бөлімшелердің жалпы міндеттерді орындау барысында бірлесе әрекет етуін, дұрыс шешімдер қабылдауын қамтамасыз етеді.

- Моральдық-этикалық құндылықтарды дамыту:

Әскери тәртіптің маңызды міндеті – әскери қызметшілердің моральдық-адамгершілік қасиеттерін, адалдығын, борышын және қызметке деген құрметін тәрбиелеу. Әскери қызметші өз елінің алдында жауапкершілікті сезініп, өзінің бойында әрқашан жоғары моральдық құндылықтарды ұстануы тиіс.

- Жауапкершілікті арттыру:

Әскери тәртіп әрбір қызметшінің өз міндетіне деген жауапкершілігін арттырады. Әр әскери қызметші өзінің іс-әрекетіне жауапкершілікпен қарап, өз орны мен рөлін дұрыс түсінуі қажет. Бұл жауапкершілікті арттыру әскери бөлімдердегі жалпы тәртіпті сақтауға ықпал етеді.

- Бейімделу мен төзімділікті дамыту:

Әскери тәртіп жағдайында қызмет ету кезінде әскери қызметшілер өздерінің төзімділігін, шыдамдылығын және қиындықтарға бейімделу қабілетін арттыруға мәжбүр болады. Бұл мақсатты жүзеге асыру әскери қызметшінің кәсіби дамуына және әртүрлі экстремалды жағдайларда дұрыс әрекет етуіне ықпал етеді.

- Ұжымдық ынтымақтастық пен өзара қолдау:

Әскери тәртіп әскер қатарында ұжымдық ынтымақтастықты орнатуға көмектеседі. Әрбір қызметші командирдің және әріптестерінің тапсырмаларын орындауда бірлесе жұмыс істеуі керек. Бұл өзара қолдау мен бірлікті күшейтеді, әрі әскери бөлімнің жұмысын тиімді етеді.

- Оқушыларды саптық дайындықпен таныстыру.

- Әскери тәртіптің негізгі талаптары мен ережелерін түсіндіру.

- Әскери командаларды дұрыс орындау дағдыларын үйрету.

- Оқушыларды тәртіпті және жауапты қызмет атқаруға баулу.

2. Саптық дайындықтың мәні мен маңызы

Сақтық дайындық — бұл азаматтық қорғау және төтенше жағдайлар кезінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін қажетті дайындық. Сақтық дайындықтың мәні мен маңызы, ең алдымен, адам өмірінің қауіпсіздігін сақтау, қауіпті жағдайларда дұрыс әрекет ету дағдыларын қалыптастыру және төтенше жағдайларға тиімді жауап беру үшін қажет.

Сақтық дайындықтың мәні:

1. Қауіпсіздікті қамтамасыз ету:

Сақтық дайындық адамның және қоғамның өмірін қорғау үшін қажетті білім мен дағдыларды жинақтауға көмектеседі. Қауіпті жағдайлар мен төтенше жағдайларға дайын болу, адам өмірін және денсаулығын сақтау үшін маңызды болып табылады.

2. Қауіп-қатерді болжау және алдын алу:

Төтенше жағдайлар мен қауіпті жағдайлардың алдын алу үшін сақтық дайындық жоспарлары мен шаралары қолданылады. Әр адам белгілі бір дағдыларға ие болуы тиіс, мысалы, алғашқы медициналық көмек көрсету, өрт қауіпсіздігі, су тасқыны немесе жер сілкінісі кезінде дұрыс әрекет ету.

3. Психологиялық дайындық:

Төтенше жағдайлар кезінде адамдардың психологиялық жағдайы маңызды рөл атқарады. Сақтық дайындық арқылы адамдардың стреске төзімділігін, дұрыс шешім қабылдау қабілетін дамытуға болады.

4. Дайындықтың кезеңдері:

- Теориялық дайындық: Сақтық дайындық кезінде қауіптер мен олардың ықтимал салдары туралы теориялық білім алу.

- Практикалық дайындық: Қауіпсіздік шараларын практикада қолдану. Бұл алғашқы медициналық көмек көрсету, эвакуация, өрт сөндіру және басқа да дағдыларды дамыту.

Сақтық дайындықтың маңызы:

1. Адамдардың өмірі мен денсаулығын қорғау:

Қауіпті жағдайлар кезінде дұрыс әрекет ету арқылы адам өмірі мен денсаулығын сақтап қалуға болады. Сақтық дайындық — бұл алдын алу шаралары мен шұғыл әрекет ету дағдыларын қалыптастырудың бір жолы.

2. Қоғамдық қауіпсіздікті арттыру:

Жаппай төтенше жағдайлар кезінде қоғамдық қауіпсіздік сақталуы үшін азаматтардың сақтық дайындық деңгейі жоғары болуы керек. Сақтық дайындық адамдардың үйлесімді түрде жұмыс жасауын және өзара көмек көрсетуін қамтамасыз етеді.

3. Төтенше жағдайларда ұйымдастырушылық және басқарушылық дағдыларды дамыту:

Сақтық дайындық басқару және ұйымдастыру дағдыларын дамытуға көмектеседі. Бұл дағдылар төтенше жағдай кезінде дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік береді.

4. Құқықтық жауапкершілікті түсіну:

Әр азаматтың өз қауіпсіздігі үшін жауапкершілікті түсінуі маңызды. Сақтық дайындықты меңгеру азаматтық жауапкершілікті қалыптастыруға ықпал етеді.

Сақтық дайындық — бұл адамның өмірі мен денсаулығын сақтау, қауіп-қатерлерді болжау және алдын алу, төтенше жағдайларда дұрыс әрекет ету үшін маңызды дағдыларды меңгеруге көмектесетін үдеріс. Бұл жеке адамның ғана емес, бүкіл қоғамның қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Саптық дайындық - бұл әскерлердің ең маңызды элементтерінің бірі болып табылады. Ол әскери бөлімдерде жоғары тәртіпті қамтамасыз ету, әскери қызметшілердің ортақ мақсатқа жету үшін бірлесіп жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Әскери қызметтің барлық кезеңдерінде саптық дайындық маңызды рөл атқарады.

Саптық дайындықтың негізгі міндеттері:

- Әскердің ұйымдастырылуы мен тәртіптілігі.

- Қауіпсіздік пен үйлесімділікті қамтамасыз ету.

- Әскери қызметшілердің өз міндеттерін орындауының жоғары деңгейі.

Саптық дайындықтың ерекшеліктері:

- Жаттығу және оқу сапасында командаларды орындау.

- Әскери қызметші жеке басының жауапкершілігі мен тәртібін қалыптастыру.

- Әскери топтың тиімді қызмет етуіне әсер ету.

3. Әскери тәртіптің негіздері

Әскери тәртіп – бұл әскери қызметшілердің іс-әрекеттерінің құқықтық, моральдық және ұйымдық ережелеріне бағынуын, әскери қызметтің тиімділігін қамтамасыз ету үшін маңызды болып табылатын жүйе. Ол әрбір әскери қызметшінің өз міндеттерін орындау кезіндегі жауапкершілігін, өзара қарым-қатынастарын, командирлердің бұйрықтарына бағынуын және ұжымдық тәртіпті сақтауды көздейді. Әскери тәртіптің негіздері оның барлық деңгейінде, жеке тұлғадан бастап, барлық әскери бөлімдер мен құрылымдарға дейін қолданылады.

1. Заңға және әскери жарғыларға бағыну:

Әскери тәртіптің басты негізі – заңдарды, жарғыларды, ережелерді және командирдің бұйрықтарын сақтау. Әскери қызметшілер әскери заңдарды қатаң орындауға міндетті. Әрбір қызметші өз іс-әрекетінде құқықтық нормаларды ескеріп, әскери бөлімдердің жарғыларын орындауы қажет. Әскери тәртіп, ең алдымен, заңдылықты қамтамасыз етеді.

2. Командирдің бұйрықтарына бағыну:

Әскери тәртіптің тағы бір маңызды негізі – командирдің бұйрықтарына бағыну. Әскери қызметшілер командирдің берген тапсырмаларын дәл, уақытында орындап, команданың біртұтастығын қамтамасыз етуі тиіс. Командирдің бұйрықтары әскерде жоғары ұйымшылдықты сақтауға мүмкіндік береді.

3. Жауапкершілік:

Әскери тәртіпті сақтау әрбір әскери қызметшінің жеке жауапкершілігін арттырады. Әр қызметші өз міндетін жоғары деңгейде орындауға және басқа қызметшілермен ынтымақтастықта жұмыс істеуге жауапты. Әскери тәртіптің сақталуы әрбір әскери қызметшінің өз ісіне толық жауапкершілікпен қарауын талап етеді.

4. Ұйымшылдық:

Әскери тәртіптің негіздерінің бірі – ұйымшылдық. Әрбір әскери бөлімде әр қызметшінің рөлі, міндеті мен жауапкершілігі нақты белгіленген. Әскери қызметшілер бірлескен мақсатқа жету үшін ұйымдасқан түрде әрекет етеді. Ұйымшылдық әскери бөлімдердің тиімді жұмыс істеуін және жоғары нәтижеге жетуін қамтамасыз етеді.

5. Өзіне және өзара құрмет:

Әскери тәртіп негізінде әскери қызметшілер бір-біріне құрметпен қарауы қажет. Бұл өзара сенімділікті, ынтымақтастықты арттырады. Әскери бөлімдегі әрбір қызметкер өз міндеттерін адал орындап, командирлерге және әріптестеріне сыйластық танытып, ұжымдық жұмыстың тиімділігін арттырады.

6. Дисциплина:

Әскери тәртіптің тағы бір негізі – тәртіпті сақтау. Дисциплина әрбір қызметшінің қызмет барысында тәртіптілігін, орындаушылық қабілетін, ережелерді сақтауын және жауапкершілігін арттырады. Дисциплинасыз әскердің тиімділігі төмендеп, қақтығыстар мен шатасулар туындауы мүмкін.

7. Моральдық-адамгершілік тәртіп:

Әскери тәртіптің моральдық-адамгершілік негізі де бар. Әскери қызметшілер өз қызметін адал, жанқиярлықпен және өз Отанына деген құрметпен орындауы керек. Әскери тәртіпті сақтауда моральдық жауапкершілік маңызды рөл атқарады, өйткені ол әрбір қызметшінің адалдығы мен патриотизмін арттырады.

8. Төзімділік және шыдамдылық:

Әскери тәртіптің негіздерінің бірі – төзімділік пен шыдамдылық. Әскерде қызмет ету барысында әртүрлі жағдайларға тап болуға болады: қиындықтар, стресстік жағдайлар, жоғары жүктемелер. Әскери қызметші қиындықтарды жеңіп, сабыр сақтауы, тапсырманы орындауда өз міндетіне адал болуы қажет.

Әскери тәртіптің негіздері – бұл әскери қызметшілердің жоғары кәсіби деңгейін, ұйымшылдықты, моральдық жауапкершілікті және құқықтық нормаларды сақтау қабілетін дамытуға бағытталған. Тәртіпті сақтай отырып, әскери қызметшілер өз қызметінде адал, жанқиярлықпен әрекет етіп, әскери бөлімдердің тиімділігін арттырады. Әскери тәртіп – бұл армияның күш-қуаты мен жоғары кәсіби деңгейінің басты тірегі.

Әскери тәртіп – бұл әскери қызметшілердің міндеттерін орындауға байланысты қатаң ережелер мен нұсқаулар жиынтығы. Әскери тәртіптің сақталуы әскердің ұйымдасқан әрі тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.

Әскери тәртіптің талаптары:

- Жауапкершілік: Әрбір қызметші өз міндеттерін жоғары деңгейде орындауға міндетті.

- Тәртіп: Әскери қызметте қатаң тәртіп сақтау маңызды, бұл әртүрлі командалар мен нұсқауларды орындауды білдіреді.

- Қауіпсіздік: Әскери қызметшілер әрқашан қауіпсіздік ережелерін сақтауы керек.

Әскери тәртіптің сақталуы әскердің әлсіздікке ұшырамай, жоғары мақсаттарға жетуіне мүмкіндік береді.

4. Саптық дайындық командалары және олардың орындалуы

Саптық дайындықта әскери қызметшілердің тәртібі мен ұйымшылдығы өте маңызды рөл атқарады. Командирлер берген командалар сапта тұрған қызметшілердің дұрыс әрекет етуін, қозғалуын және басқа да міндеттерін орындауын қамтамасыз етеді. Әскери қызметшілер әртүрлі командаларға жауап беруі керек және командаларды орындауда нақты әрі жылдам әрекет етуі қажет. Төменде саптық дайындықтағы командалардың негізгі түрлері және олардың орындалу тәртібі келтірілген.

1. "Сапқа тұр!" (Сапқа тұру)

Бұл команда бойынша барлық әскери қызметшілер сапта бірден тұрғызылады. Команданы естіген кезде қызметшілер:

- Сол жақ немесе оң жақ аяқтарын сәл алға қойып, белдерін түзу ұстау қажет.

- Қолдарын денесіне жабыстырып, оң көзін алға бағыттайды.

- Бұл команданың мақсаты – сапта тұрған әрбір қызметшінің сапта ұстанатын тәртібін көрсету.

2. "Тік тұр!" (Түзу тұру)

Бұл команда бойынша әскери қызметші бірден тік тұрып, бойын түзу ұстайды. Қолдары денеге жабысып, аяқтары бір-бірінен сәл ашық болады.

- Команданы естігенде қызметші тік тұрып, барлық дене мүшелерін босаңсытып, тыныс алу кезінде тыныштықты сақтауы керек.

- Бұл команда дененің дұрыс ұстанымын қамтамасыз етеді.

3. "Оңға!" / "Солға!" (Жеке бұрылу)

Бұл команда бойынша әскери қызметшілер 90 градус бұрышқа бұрылып, оңға немесе солға қарай жылжиды. Бұрылу кезінде:

- Қызметші аяқтарын тік ұстап, қозғалған кезде аяғын қатты көтермей, бірақ қалыпты бұрылыс жасауы керек.

- Бұл бұрылыс кезінде дене түзу сақталады және бас пен қол бастапқы орнына келтіріледі.

4. "Алға!" (Жүру)

Бұл команда саптағы барлық қызметшілердің бір уақытта қозғала бастауын білдіреді. Алға жүріп, сапта тәртіп сақталады:

- Қызметші тік жүру керек, барлық қадамдар тең болу үшін аяқтарын біркелкі қояды.

- Қолдары денеге жабысып, көз алға бағытталады.

- Жүру кезінде саптағы басқа қызметшілермен ара қашықтықты сақтау маңызды.

5. "Тоқта!" (Жүрісті тоқтату)

Бұл команда барлық қызметшілердің бір уақытта тоқтауын білдіреді. Қызметшілер сапта орындарын сақтай отырып, тез арада тоқтайды:

- Қызметшілер бірден тоқтап, аяқтарын тік қойып, тік тұрады.

- Қолдары денеге жабысып, көздері алға бағытталады.

- Бұл команданың мақсаты – сапта тәртіпті сақтау және қозғалысты тоқтату.

6. "Қадам жаса!" (Маршқа шығу)

Бұл команда әскери қызметшілердің марш жасауын білдіреді. Қызметшілер сапта бастапқы күйден алға қозғалады, қозғалған кезде:

- Аяқтарын дұрыс қойып, табанды жерге тигізеді.

- Қолдар денеге жабысып, жүру кезінде дұрыс қадам жасауды қадағалайды.

- Бұл команда әскери тәртіпті сақтау және сапта ұйымшылдықты арттыру үшін беріледі.

7. "Жаттығу!" (Дайындық жасау)

Бұл команда барысында қызметшілер кезекті жаттығуларға дайындалады. Олар орындарын өзгертіп, денелерін ұстау тәртібін сақтай отырып, команданы орындауға дайын болады:

- Қызметшілер оңтайлы жаттығу жағдайына өтеді.

- Оған қолдарын дұрыс қою, аяқтарын дұрыс орналастыру кіреді.

8. "Солға бұрыл!" (Жеке бұрылу)

Бұл командада қызметшілер солға қарай бұрылады:

- Әрбір қызметші бұрылуды орындап, сапта өз орнын сақтап қалады.

- Солға бұрылғанда аяқтарының қадамын біркелкі ету қажет.

9. "Қара!" (Айналу)

Бұл команда бойынша барлық қызметшілер айналуы тиіс:

- Қызметшілер айналып, өздерінің бастапқы орнына қайтып келеді.

- Дененің түзу болуы және бұрылуды дәл орындау маңызды.

10. "Демал!" (Демалу)

Бұл команда бойынша қызметшілер жеңіл тынығып, оңтайлы қалыпқа өтеді. Тек дене мүшелерінің босаңсуы қамтамасыз етіледі:

- Қызметшілер аяқтарын сәл ашып, қолдарын денесіне қою арқылы тынығуға өтеді.

Саптық дайындықтың командалары әскердегі тәртіпті сақтаудың және ұйымшылдықтың негізі болып табылады. Әр команданың нақты орындалуы барлық әскери қызметшілердің бірлесіп жұмыс істеуін және тапсырмаларды дұрыс орындауын қамтамасыз етеді. Бұл командалар әскери бөлімнің тиімділігін арттырып, сапта тұрған қызметшілердің бойында тәртіп, жауапкершілік, және ұйымшылдықты қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Саптық дайындық – бұл әскери бөлімшелердің дұрыс қозғалысы мен ұйымдастырылуын қамтамасыз ететін маңызды элемент. Қызметші әртүрлі командаларды дұрыс орындауы керек.

Саптық командалар:

Саптық пәрмендер (командалар) әскери қызметшілердің әрекеттерін реттейтін және ұйымшылдықты қамтамасыз ететін негізгі құрал болып табылады. Олар әртүрлі жағдайларға байланысты, мысалы, сапқа тұру, қозғалу, бұрылу және басқа да әрекеттерді орындау үшін беріледі. Әскери сапта әрекеттердің нақты және дәл орындалуын қамтамасыз ету үшін пәрмендер арнайы ережелерге сәйкес беріледі.

Саптық пәрмендер берілу тәртібі:

1. Пәрменді беру әдісі:

- Дауыс ырғағы: Пәрмен дауыстап, айқын әрі түсінікті айтылуы керек. Дауыс тыныш, бірақ қатаң әрі сенімді болуы тиіс. Дауыс бәсең немесе бұлыңғыр болмауы керек.

- Дауыс жоғарылығы: Әскери қызметші пәрменді тыңдаған кезде оны жақсы естуі үшін дауыс жеткілікті қатты әрі анық болуы қажет.

- Пәрменнің мақсаты: Пәрмен тек нақты әрекетке бағытталады, мысалы, сапта тұру, қозғалу, бұрылу, тоқтау және басқа әрекеттер. Әрбір пәрмен өзіне сәйкес нақты әрекетке бағытталады.

2. Пәрмендерді беру кезіндегі жағдайлар:

- Ұжымдық әрекеттер: Әрбір пәрменнің мақсаты — ұжымдық тәртіп пен ұйымдасқан әрекетті қамтамасыз ету. Саптағы барлық әскери қызметшілер пәрменді бір уақытта тыңдап, дәл орындауы тиіс.

- Дайындық деңгейі: Пәрменге дайындық саптағы қызметшілердің мінез-құлқы мен қозғалысын реттейді. Әр пәрмен қызметшінің денесін дұрыс ұстауға, әрекеттерін дұрыс орындауға бағытталады.

Саптық пәрмендер мен олардың орындалу тәртібі

1. "Сапқа тұр!"

- Бұл пәрменді естігеннен кейін барлық әскери қызметшілер сапқа тез, бірақ тәртіппен тұруы қажет. Әр қызметші тік тұрып, аяқтарын түзу қойып, қолдарын денесіне жабыстырады.

2. "Тік тұр!"

- Бұл пәрмен бойынша қызметші тік тұруы керек, бұрылып немесе еңкейіп тұруға болмайды. Қолдар денеге жабысып, аяқтар сәл алшақ болуы тиіс.

3. "Алға!"

- Бұл пәрмен бойынша қызметшілер сапта тұрған орындарын сақтап, белгіленген жылдамдықпен қозғала бастайды. Қадамдар біркелкі және бірдей болуы керек.

4. "Тоқта!"

- Бұл пәрмен бойынша қызметшілер дереу тоқтап, сапта дұрыс тұруы тиіс. Бұл пәрменді дұрыс орындау үшін барлық қызметшілердің әрекеттері бір уақытта тоқтап, тәртіп сақталуы қажет.

5. "Солға бұрыл!" / "Оңға бұрыл!"

- Бұл пәрмен қызметшілерді белгілі бір бағытқа бұруды білдіреді. Бұрылу кезінде қызметші тік тұрып, аяқтарын түзу қойып, біркелкі бұрылады. Бұрылу бұрышы 90 градус болуы тиіс.

6. "Солға қадам!" / "Оңға қадам!"

- Бұл пәрмен қызметшілерге бір қадам жасайды. Бұл әрекет кезінде қызметші аяғын біркелкі көтеріп, денесін тік ұстап, сапта белгілі бір орынға жылжиды.

7. "Жаттығу!"

- Бұл пәрмен бойынша қызметші жаттығуға дайын болады, яғни белгілі бір физикалық жаттығулар жасауға кіріседі. Жаттығулар дене шынықтыру мақсатында орындалады.

8. "Қара!"

- Бұл пәрмен бойынша қызметші айналып, қарсы бағытта тұрады. Бұл пәрменнің мақсаты — қызметшіні басқа бағытқа бұру.

9. "Жүруге дайын бол!"

- Бұл пәрмен әскери қызметшіге қозғалысқа дайындалуды білдіреді. Әр қызметші осы пәрмен бойынша бірден сапта тұрып, қозғалысқа дайын болу керек.

10. "Демал!"

- Бұл пәрмен қызметшілердің қысқа үзіліс алуына мүмкіндік береді. Бұл команда кезінде қызметшілер бір сәт тыныс алу үшін орнында тұрып, қолдарын бос қоя алады.

Пәрмендердің орындалуына қойылатын талаптар:

- Үнемі назар аудару: Әскери қызметшілер пәрменді бірден түсініп, дер кезінде орындауы керек. Командалар ауқымды жиынтықты қамтитындықтан, әрбір қызметші пәрменге дұрыс жауап беруі тиіс.

- Тапқырлық пен шеберлік: Әскери сапта қызметшілер ұжымдық жұмысты орындауда жоғары деңгейде шеберлік танытуы тиіс. Олардың әрекеттері біркелкі, үйлесімді әрі жылдам болуы керек.

- Тәртіп пен ұйымшылдық: Саптық пәрмендер қызметшілердің тәртібін нығайтып, әрқайсысының жауынгерлік міндеттерін орындауға мүмкіндік береді.

Саптық пәрмендер әскери тәртіпті сақтау және барлық қызметшілердің бірдей әрекет етуін қамтамасыз ету үшін маңызды рөл атқарады. Әрбір пәрмен нақты әрекетке бағытталған және оның орындалуы ұжымдық жұмыстың үйлесімділігін сақтайды. Әскери қызметшілер пәрмендерге дәл және жылдам жауап беруі тиіс, бұл олардың дайындық деңгейін көрсетеді.

1. «Түзел!» - Қызметші тұрғызылады, қатаң тәртіпте сапта тұрады.

2. «Тоқта!» - Жүру немесе қозғалу тоқтатылады.

3. «Алға!» - Алға жүріп, сапта болу.

4. «Жоғары адым!» - Қызметші ұзақ адыммен алға қозғалады.

5. «Бұрыл!» - Бір жаққа бұрылу, әдетте оң немесе солға.

6. «Еркін тұр!» - Әскерилерді демалу, тынығуға шақыру.

Командаларды орындау кезінде маңызды ережелер:

- Тез әрі нақтылы орындау: Барлық командалар белгіленген уақытта және орында дұрыс орындалуы керек.

- Сапта орындалатын ережелер: Әрбір қозғалыс командаларға сәйкес жүргізілуі керек.

Саптық командалар әскери бөлімдерде тәртіп пен ұйымшылдықты қамтамасыз ету үшін қажет. Олар қызметшілердің қозғалысын, іс-әрекеттерін реттейді және әрқайсысының жауапкершілігін арттырады. Саптық дайындықтың негізгі мақсаттары – әрбір қызметшінің бұйрықтарға уақытында жауап беруі, тәртіпті сақтауы және бірге жұмыс істей отырып, үлкен нәтижелерге қол жеткізуі.

Саптық жаттығулар:

Саптық жаттығулар — бұл әскери қызметшілердің әскери тәртіпті сақтау, сапта дұрыс тұру, қозғалу, бұрылу және басқа да әрекеттерді орындауға бағытталған арнайы жаттығулар жиынтығы. Саптық жаттығулардың басты мақсаты — әскери қызметшілердің ұйымшылдығын, бірлігін, тәртібін арттыру және сапта дәл әрі үйлесімді әрекет етуін қамтамасыз ету.

Саптық жаттығуларға қатысты келесі маңызды элементтер мен аспектілерді қарастырамыз.

1. Сапта тұру.

Сапта тұрған кезде әрбір әскери қызметші тік тұрып, денесін түзу ұстап, барлық талаптарға сай келуі керек. Бұл жаттығу әрбір қызметшіге ұжым ішінде дұрыс орындауға дағдыландырады.

Нұсқаулықтар:

- Қадамдар дәл болуы керек;

- Аяқтар бір-біріне параллель, білекке дейінгі қашықтықта тұрады;

- Қолдар денеге жабысып, түзу тұрады.

2. Алға жылжу (қадам жасау)

Бұл жаттығу әскери қызметшілердің сапта алға жылжуы кезінде тәртіпті сақтауға көмектеседі. Әрбір қызметші біркелкі жылжып, алдына қарау керек.

Нұсқаулықтар:

- Бір қадам жасау кезінде денені тіке ұстап, аяқтарды біркелкі қойыңыз;

- Қадамдардың ұзындығы бірдей болуы қажет;

- Қозғалыс барысында саптың реттілігі мен тәртібін сақтау қажет.

3. Бұрылу

Сапта бұрылу — бұл әскери қызметшілердің белгілі бір бағытқа айналуы. Бұрылу кезінде олардың дене қалпы мен қозғалысы үйлесімді болуы керек.

Нұсқаулықтар:

- 90 градус бұрылу кезінде біркелкі, ретті бұрылу керек;

- Барлық қызметшілер бір уақытта бұрылып, саптағы тәртіпті бұзбауы тиіс;

- Қадамдар біркелкі, тұрақты болуы керек.

4. Тоқтау

Бұл жаттығу саптағы әскери қызметшілердің бір уақытта тоқтауын қамтиды. Бұл өте маңызды элемент, себебі қызметшілердің барлығы дерлік бір уақытта тоқтап, сапты бұзбауы қажет.

Нұсқаулықтар:

- Пәрменді естігенде қызметшілер бір уақытта тоқтап, тік тұрады;

- Денені тік ұстап, қолдарын денеге жабыстырып, түзу тұрады;

- Қиын жағдайларда, тәртіпті сақтау үшін саптағы әрбір қызметші тоқтау пәрменіне жедел әрекет етуі керек.

5. Жаттығу қадамдары

Жаттығу қадамдары әскери қызметшілерге сапта дұрыс қозғалып, бұрылып, жылжи алуды үйретеді. Бұл жаттығу әскери сапта жиі қолданылатын қадамдарды қамтиды.

Нұсқаулықтар:

- Жаттығу қадамдарын орындау кезінде әрбір қадамды дәл әрі үйлесімді жасаңыз;

- Қадамдар түзу, біркелкі болуы керек.

6. Жаттығу кезінде командалардың орындалуы

Саптық жаттығуларда әрбір пәрменнің дұрыс орындалуы өте маңызды. Пәрмендер нақты бағыт береді, қызметшілер сол пәрмендерді бір уақытта және дәл орындайды.

- «Алға!» — қадам жасап алға жылжуды білдіреді;

- «Тоқта!» — жылжуды тоқтату, сапта тұруды білдіреді;

- «Солға бұрыл!» / «Оңға бұрыл!» — 90 градус бұрылу;

- «Сапқа тұр!» — тік тұрып сапта дұрыс орналасу.

7. Бұрылу және қозғалу

Әскери қызметшілерге бұрылуды және қозғалысты бір уақытта орындауды үйрету маңызды. Бұл жаттығу әрбір қызметшінің өз орнында дәл, үйлесімді және жылдам әрекет етуін талап етеді.

Нұсқаулықтар:

- Жаттығу кезінде дененің тура және түзу тұруын бақылаңыз;

- Қимылдарыңыз саптың тәртібін бұзбауы керек.

8. Жауынгерлік дайындыққа арналған жаттығулар

Әскери қызметшілердің жаттығуларын ұрыс жағдайына дайындау маңызды. Бұл жаттығулар сапта тұрудан бастап, әртүрлі әрекеттерді орындау мен қимылдарды үйлестіруге бағытталған.

Мақсаттар:

- Әрекет ету жылдамдығын арттыру;

- Тәртіп пен ұйымшылдықты сақтау;

- Ұрыс жағдайында жылдам шешім қабылдау дағдыларын дамыту.

Саптық жаттығулар — бұл әскери тәртіпті қалыптастыру және әскери қызметшілердің ұйымшылдығын арттыру үшін маңызды. Бұл жаттығулар қызметшілерге дұрыс сапта тұру, қозғалу, бұрылу және басқа да әрекеттерді орындауға мүмкіндік береді. Саптық жаттығулар арқылы әскери қызметшілердің ұжымдық тәртібі мен өзара үйлесімділігі жақсарады.

1. Сапқа тұрғызу.

2. Сапта бұрылу.

3. Саптық адым.

4. Сапта алға жылжу.

5. Сапта тоқтау.

6. Команданы тыңдау және орындау.

5. Әскери қызметшінің тәртібі және моральдық-психологиялық дайындық

Әскери қызметшінің тәртібі және моральдық-психологиялық дайындық — әскери қызметшілердің сапқа тұруынан бастап, ұрыс алаңында дұрыс әрекет етуін қамтамасыз ететін маңызды факторлар болып табылады. Әскери тәртіп және моральдық-психологиялық дайындық әскери қызметтің маңызды құрамдас бөлігі, себебі олар жеке тұлғаның жауынгерлік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталған.

Әскери қызметшінің тәртібі — бұл оның саптағы, әскери бөлімдегі және ұрыс жағдайында көрсететін мінез-құлқы мен әрекеттерінің жиынтығы. Әскери тәртіпті сақтау әскери бөлімдерде жоғары деңгейдегі ұйымшылдықты, үнемі дайындықты, қызметшілердің арасында бірлікті және өзара құрметті қамтамасыз етеді.

Әскери тәртіптің негізгі принциптері:

1. Дисциплина: Әскери қызметшілердің тәртіпке бағынып, пәрмендер мен ережелерді қатаң сақтауы, ұрыс алаңында да өзара әрекет етуге дайындығы.

2. Саптағы тәртіп: Сапта тұрғанда және қозғалғанда әрбір қызметші жеке дара және ұжымдық тәртіпті сақтауы керек. Әскери сапта бірізділік пен дәлдік маңызды.

3. Қатаң тәртіп: Әскери қызметшілердің мінез-құлқы әрдайым қатаң талаптарға сай болуы керек. Олар міндеттерін орындауда жауапкершілікті сезініп, әдепсіздікке жол бермейді.

4. Міндеттерді орындау: Әскери қызметшілер өздерінің міндеттерін, тапсырмаларын орындауда адал әрі табанды болуы керек. Әр қызметші өз ісіне жауапты болады, ол тек өз тапсырмасын орындап қана қоймай, сонымен қатар командирдің шешімін қабылдауға дайын болады.

5. Құқықтарды және міндеттерді білу: Әскери қызметшілер өздерінің құқықтары мен міндеттерін білуі және қатаң сақтауы тиіс. Бұл әсіресе әскери қызметке қатысты заңдарға сәйкес әрекет етуді қамтиды.

Әскери қызметшінің моральдық-психологиялық дайындық.

Моральдық-психологиялық дайындық — бұл әскери қызметшінің ұрыс алаңында немесе басқа да қиын жағдайларда өзін-өзі ұстай білу, стресс пен қорқынышқа төтеп беру, сонымен қатар ұрыс жағдайында дұрыс шешім қабылдау қабілеті. Бұл дайындық жауынгердің мінез-құлқын қалыптастырып, оның психологиялық күш-жігерін дамытуға бағытталған.

Моральдық-психологиялық дайындықтың негізгі аспектілері:

1. Жауынгерлік рух: Әскери қызметші өзінің жеке міндеттерін орындауға деген ішкі ынтасын сақтай білуі керек. Жауынгерлік рух — бұл қызметшінің жоғары рухани күші, оның өз міндетін орындаудағы ынтасы мен табандылығы. Ол өзінің жауынгерлік ұстанымын қалыптастырып, қиындықтарды жеңуге қабілетті болады.

2. Стресс пен қорқынышқа төзімділік: Әскери қызметші кез келген қауіпті немесе күрделі жағдайға психологиялық тұрғыда дайын болуы керек. Ұрыс жағдайында немесе басқа да қиын сәттерде қорқыныштан арылып, өзінің міндеттерін орындауға дайын болу маңызды. Бұл қасиет тек жеке тәжірибе мен дайындық арқылы қалыптасады.

3. Өзін-өзі ұстай білу: Әскери қызметші ұрыс алаңында немесе төтенше жағдайда дұрыс шешім қабылдап, эмоцияларын бақылауда ұстауы керек. Бұл дайындық ұрыс тактикасын қолдануды, салқынқандылықты және жағдайды дұрыс бағалауды талап етеді.

4. Өзара құрмет және ұйымшылдық: Моральдық-психологиялық дайындыққа ұжымдық рухты сақтай білу де кіреді. Әскери қызметші өз-өзін ұстаудан басқа, өз бөлімшесінің басқа мүшелерін құрметтеп, ұжымда дұрыс қарым-қатынас орнатуы тиіс. Ұйымшылдық әскерде маңызды орын алады, себебі бірліктің болуы ұрыс жағдайында ұжымның тиімді әрекет етуін қамтамасыз етеді.

5. Сабырлылық пен төзімділік: Әскери қызметшілер шыдамдылық пен сабырлылықты сақтай білуі керек, әсіресе ұзақ уақыттық дайындық кезеңдері мен қатал жағдайларда. Төзімділік маңызды, өйткені әртүрлі әскери тапсырмалар мен қиын жағдайлар моральдық және физикалық төзімділікті талап етеді.

Әскери тәртіптің және моральдық-психологиялық дайындықтың маңызы:

1. Ұйымшылдық пен үйлесімділік: Әскери тәртіп пен моральдық-психологиялық дайындықты сақтау арқылы әскери бөлімде үйлесімділік пен ұжымдық жұмыс жүзеге асады. Бұл жауынгерлердің өзара әрекет етуіне және ортақ мақсатқа жетуге септігін тигізеді.

2. Қауіпсіздік және қорғаныс: Әскери тәртіп пен моральдық-психологиялық дайындық жауынгерлердің жауынгерлік тапсырмаларды орындаудағы тиімділігін арттырады. Олар қателік жасамай, жоспарды нақты орындауға қабілетті болады.

3. Жауынгерлік қабілеттіліктің артуы: Әскери тәртіп пен моральдық-психологиялық дайындық армияның жауынгерлік қабілеттілігін арттырады. Жақсы дайындалған, моральдық тұрғыда тұрақты қызметші ұрыс алаңында да, жаттығулар кезінде де жоғары нәтижелерге жетеді.

Әскери қызметшінің тәртібі мен моральдық-психологиялық дайындық армияның табысты қызмет атқаруы үшін өте маңызды. Бұл факторлар әскери бөлімнің ұйымшылдығын, қызметшілердің кәсібилігін және олардың өз міндеттерін жоғары деңгейде орындауын қамтамасыз етеді. Әскери тәртіп пен моральдық дайындықтың жоғары деңгейі әрбір әскери қызметшінің тұлғалық дамуына және жалпы әскердің жауынгерлік қабілеттілігінің артуына үлкен әсер етеді.

6. Әскери тәртіпті сақтау ережелері

Әскери тәртіпті сақтау ережелері — бұл әскери қызметшілердің әскери қызмет кезінде белгіленген ережелер мен нормаларды орындауға арналған ережелер жиынтығы. Әскери тәртіптің сақталуы барлық әскери қызметшілердің бірдей мінез-құлыққа негізделуін қамтамасыз етеді және ұйымшылдықты, сапта тәртіпті, жауапкершілікті арттырады.

Әскери тәртіпті сақтау ережелері:

1. Пәрмендерді орындау:

Әрбір әскери қызметші командирдің пәрмендерін тез және дәл орындауы керек. Әскери тәртіптің басты қағидаларының бірі — бұл пәрменді орындау үшін ойланбай әрекет ету.

- Пәрмендер уақытында берілуі керек: Командирдің бұйрығын орындауға қызметшілер тез арада әрекет етуі тиіс.

- Пәрмендердің дұрыстығы: Әскери қызметшілер командирдің бұйрықтарын орындаған кезде оның дұрыстығына күмәнданбай, қателіктерге жол бермей әрекет етуі керек.

2. Жеке тәртіп:

Әскери қызметші өзіне қатысты талаптарды орындауы қажет. Бұл тік тұру, сапта дұрыс тұру, жеке тазалықты сақтау және мінез-құлықтағы тәртіпті қамтиды.

- Саптағы тәртіп: Әрбір қызметші сапта өз орнын дәл білуі керек, сапта біркелкі, дұрыс тұруы және қозғалу керек.

- Жеке тазалық: Әскери қызметші киімін, құралдарын, қару-жарағын таза ұстап, өзіне қарауы тиіс.

3. Ұжымдық тәртіп:

Әскери тәртіпте ұжымдық жұмыс өте маңызды. Әрбір қызметші өз ісіне жауапты және ұжымда ұйымдасқан жұмыс жасауға міндетті.

- Ұжымға деген құрмет: Әрбір қызметші өз әріптестеріне құрметпен қарауы тиіс.

- Ұжымдық шешімдер қабылдау: Ұжым мүшелері арасында әртүрлі мәселелер бойынша келісімдер мен шешімдер қабылдануы керек.

4. Қатаң жауапкершілік:

Әскери тәртіпті сақтау — бұл қатаң жауапкершілік. Әр қызметші өз әрекеттері мен іс-әрекеттері үшін жауапты. Егер әскери қызметші тәртіпті бұзса, оған жазалау шаралары қолданылады.

- Жауапкершілік сезімі: Әскери қызметші өзінің әрбір әрекетінің салдарын түсініп, соған жауапты болуы тиіс.

- Жазалау шаралары: Тәртіп бұзған жағдайда әртүрлі жазалау шаралары қолданылады, мысалы, қызметке қатысты шектеулер, қызметтің төменгі деңгейлері.

5. Әскери қызметке адалдық:

Әскери қызметші өзінің міндетіне адал болуы тиіс. Оның әрбір әрекеті ел қорғауға бағытталған және әскери бөлімнің мүддесіне қызмет етуі қажет.

- Әскери міндетті орындау: Әскери қызметші өзінің қызметтік міндетін дұрыс және тиімді орындауы тиіс.

- Әскери бөлімге адалдық: Әскери қызметші қызметі мен ел алдында адал болуы керек.

6. Әскери тәртіптің заңдылығы:

Әскери қызметші әскери тәртіпті сақтау кезінде мемлекеттік және әскери заңдарға сәйкес әрекет етуі тиіс. Әрбір бұйрық заңды болуы керек және оны орындауға міндетті.

- Заңдылық пен тәртіп: Әскери қызметші заңға сәйкес әрекет етуге міндетті және бұл тәртіпті сақтау әрқашан бірінші орынға қойылуы керек.

- Әскери жарғыларды сақтау: Әрбір әскери қызметші әскери жарғылар мен ережелерді сақтауға міндетті.

7. Әскери тәртіпті сақтау кезінде денсаулық сақтау:

Әскери қызметшінің денсаулығы оның қызметін орындау үшін маңызды. Әскери тәртіпті сақтау кезінде денсаулыққа көңіл бөлу қажет.

- Физикалық дайындық: Әскери қызметшілердің денсаулығы мен физикалық дайындығы жақсы болуы керек. Спорттық жаттығулар мен физикалық жүктемелерді орындау әскери тәртіптің бір бөлігі.

- Денсаулықты бақылау: Қажет болған жағдайда медициналық көмекке жүгіну және өз денсаулығын бақылау маңызды.

8. Әскери қызметші әрқашан ұқыпты болуы тиіс:

Әскери қызметшінің жеке басының тәртібі және сыртқы келбеті маңызды орын алады. Оның киімі, қаруы және жабдықтары әрқашан таза әрі дұрыс күйде болуы керек.

- Киімнің дұрыстығы: Әскери қызметшінің киімі әскери қызметке сай болуы тиіс. Ол кез келген жағдайда таза және дұрыс пішімде болуы керек.

- Қару-жарақтың күтімі: Әскери қызметші өзінің қаруын таза ұстап, оның жұмысқа қабілеттілігін сақтау үшін барлық қажетті шараларды қабылдауы тиіс.

9. Командирге құрмет көрсету:

Әскери тәртіптің тағы бір маңызды аспектісі — командирге және жоғары тұрған қызметкерлерге деген құрмет.

- Бұйрыққа құрмет: Әскери қызметшілер командирдің бұйрықтарын орындауға міндетті.

- Құрмет көрсету: Әскери қызметші әрқашан өз командиріне құрмет көрсетіп, оның жоғары қызметін мойындауы керек.

Әскери тәртіп — әрбір әскери қызметшінің міндеті мен жауапкершілігі болып табылады. Оның дұрыс сақталуы жеке қызметшілердің өз міндеттерін толық көлемде орындауына, әскери бөлімнің ұйымшылдығына және жалпы әскердің жоғары жауынгерлік даярлығына ықпал етеді. Әскери тәртіп пен ережелерді сақтау — әскердің ұжымдық әрекеттерін үйлестірудің, тиімділігін арттырудың және жауынгерлік дайындықтың маңызды аспектісі.

Әскери қызметшілердің тәртібін сақтау өте маңызды. Ол әрқашан қатаң түрде орындалуы қажет.

Тәртіпті сақтаудың негізгі ережелері:

1. Әр қызметші өз міндеттерін толық орындауы тиіс.

2. Барлық командалар нақтылы және уақытында орындалуы керек.

3. Қауіпсіздік ережелерін сақтау әрбір әскери қызметші үшін міндетті.

4. Әскери қызметте өзін-өзі ұстау жоғары мәдениет деңгейінде болуы керек.

7. Практикалық жұмыстар

Практикалық жұмыстар - бұл теориялық білімдер мен дағдыларды нақты жағдайда қолдануға бағытталған іс-әрекеттер. Әскери және технологиялық дайындық пәнінде практикалық жұмыстар әскери қызметке дайындалу, түрлі жаттығулар мен маневрлерді орындау, сондай-ақ техникамен жұмыс жасау дағдыларын жетілдіруге көмектеседі. Мұндай жұмыстар оқушылардың кәсіби дайындығын арттырып, олардың арнайы пәндер мен дағдыларды меңгеруіне ықпал етеді.

Әскери дайындықтың практикалық жұмыстарының түрлері:

1. Саптық дайындық бойынша практикалық жұмыс:

- Саптық жаттығулар:

Оқушылар сапта дұрыс тұруды, саптағы орындарын ауыстыруды, бұрылу және жүріс-қозғалыс командаларын орындауды үйренеді.

- Мысал: «Сапта тұру», «Алға!» пәрмені бойынша жылжу, «Бір орында тұру», «Бұрылу», «Кеңірек» командаларын дұрыс орындау.

2. Әскери қарумен жұмыс жасау:

- Қаруды дұрыс ұстау және пайдалану:

Әскери оқушыларға қаруды дұрыс ұстау, тазалау, қолдану дағдылары үйретіледі. Практикалық жұмыс кезінде қаруды жинап, қайта құрастыру, оны тазалау және техникалық жағдайын тексеру жұмыстары орындалады.

- Мысал: «Автомат Калашниковты (АК) жинау және жинақтау», «Пистолет Макарова жинау», «Қаруды тазалау».

3. Әскери тәртіпті сақтау бойынша жаттығулар:

- Командалық тәртіпке бағыну:

Оқушылардың пәрмендерге дұрыс жауап беру, белгіленген тәртіпте әрекет ету, өзара қарым-қатынасты басқару қабілеттері тексеріледі.

- Мысал: «Пәрменге жауап беру», «Әрекет жасау кезінде тәртіп сақтау» және «Ұжымдық іс-әрекет».

4. Өрт қауіпсіздігі және алғашқы көмек көрсету:

- Өрт сөндіру және алғашқы көмек көрсету:

Оқушыларға өрт сөндіру құралдарын қолдану, зардап шеккен адамға алғашқы көмек көрсету әдістері үйретіледі.

- Мысал: «Өрт сөндіргішпен жұмыс жасау», «Жарақат алған адамға алғашқы көмек көрсету», «Тыныс алу жолдарын ашу».

5. Тактикалық және жорықтық дайындық жаттығулары:

- Тактикалық әрекеттерді орындау:

Оқушылар тактикалық дайындық бойынша іс-қимылдарды орындау кезінде командаға қалай әрекет ету, жасырынып тұру, топ болып жұмыс істеу дағдыларын меңгереді.

- Мысал: «Жасырынып тұру», «Жорықтық жаттығулар», «Қорғаныс позициясын құру».

6. Шағын топтағы әрекеттестікті пысықтау:

- Топта жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру:

Әскери қызметшілер бірлескен жұмысты ұйымдастырып, арнайы тапсырмаларды орындау кезінде өзара әрекеттесуді үйренеді.

- Мысал: «Топпен қару-жарақпен жұмыс жасау», «Өзара көмек көрсету», «Міндеттерді бөлу және орындау».

7. Қауіпсіздік техникасы бойынша практикалық жұмыстар:

- Қауіпсіздік ережелерін сақтау:

Әскери техниканы қолдану кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау, жарылғыш заттармен жұмыс істеу кезінде сақтық шараларын орындау.

- Мысал: «Жарылғыш заттармен жұмыс жасау кезінде қауіпсіздік шаралары», «Қауіпсіздікті сақтау кезіндегі әрекеттер».

Практикалық жұмыстарды өткізу бойынша жалпы ережелер:

- Қауіпсіздік шаралары: Барлық практикалық жұмыстарды орындаған кезде қауіпсіздік ережелерін сақтау қажет. Оқушыларға жарақат алмау үшін барлық қажетті құралдар мен жабдықтарды дұрыс пайдалану ережелері түсіндіріледі.

- Командалық жұмысты дамыту: Әрбір практикалық жаттығу ұжымдық әрекеттерді дамытуға бағытталған, өйткені әскери тәртіп пен әрекетке байланысты жұмыс істеу дағдылары өте маңызды.

- Бағалау және кері байланыс: Әрбір практикалық жұмыс аяқталғаннан кейін оқушылардың әрекеттері бағаланып, дұрыс немесе бұрыс орындалған тұстарға қатысты кері байланыс беріледі.

- Тәжірибе жинақтау: Оқушылар практикалық жұмыстарды орындау арқылы нақты жағдайларда қалай әрекет ету керектігін үйреніп, дағдыларын жетілдіреді.

Практикалық жұмыстар — әскери және технологиялық дайындық пәнінің ең маңызды бөліктерінің бірі болып табылады. Олар оқушыларға теориялық білімдерін практикада қолдануға мүмкіндік беріп, олардың шынайы жағдайларда дұрыс әрекет ету дағдыларын қалыптастырады. Бұл жұмыстар әскери қызметшінің жеке және ұжымдық дайындықтарын арттырып, оларға жауынгерлік тапсырмаларды орындауда қажетті сенімділік береді.

Сабақта оқушыларға практикалық жаттығуларды орындау ұсынылады:

1. Сапқа тұрғызу – оқушылар өздеріне командаларды дұрыс орындауды үйренеді.

2. Саптағы қозғалыс – адымдар мен бұрылыстарды дұрыс орындау дағдыларын қалыптастыру.

3. Төзімділік және сабырлық тесті – әскери жағдайларда сабырлы болуды үйрету.

4. Әскери командалармен жұмыс – нақты командалармен жұмыс жасап, олардың орындалуын жаттықтыру.

Қорытынды

Алғашқы әскери және технологиялық дайындық пәні оқушыларға әскери тәртіпті, саптық дайындықты, қару-жарақпен жұмыс істеу дағдыларын, өзара әрекеттесуді және қауіпсіздік шараларын дұрыс орындауды үйрететін маңызды пән болып табылады. Пәннің негізгі мақсаты -оқушыларға әскери қызметке қажет болатын дағдыларды меңгерту, олардың дене және моральдық-психологиялық дайындығын қалыптастыру, қауіп-қатер жағдайларында дұрыс әрекет ету қабілетін дамыту.

Практикалық жұмыстар арқылы оқушылар тек теориялық білімдерін емес, сонымен қатар нақты жағдайларда дұрыс шешім қабылдай алу дағдыларын игереді. Саптық дайындық жаттығуларынан бастап, қару-жарақпен жұмыс істеу, алғашқы көмек көрсету сияқты түрлі әрекеттер оқушылардың шынайы өмірде туындауы мүмкін жағдайларда сақтық пен жауапкершілікпен әрекет етуіне көмектеседі.

Әскери тәртіпке бағыну, пәрмендерге жауап беру, топта жұмыс істеу дағдылары арқылы оқушылар жеке тұлға ретінде қалыптасып, ұжымдық іс-әрекеттерге дайын болуға үйренеді. Сондай-ақ, қауіпсіздік шараларын сақтау, өртке қарсы құралдармен жұмыс жасау сияқты тәжірибелік жаттығулар оқушылардың тек әскери қызметке ғана емес, жалпы өмірде де маңызды дағдыларды меңгеруіне мүмкіндік береді.

Осылайша, алғашқы әскери және технологиялық дайындық пәні оқушылардың жеке қасиеттерін, физикалық және моральдық тұрғыдан дайындықтарын жетілдіріп, оларға болашақта кез келген қиындықты еңсеруге қабілетті болуға мүмкіндік береді. Оқу үрдісі барысында алған білімдері мен дағдылары олардың болашақта өмір мен қызметте дұрыс шешім қабылдай алуына, ұжымдық жұмыс жасауына және қауіпті жағдайларда тез әрі дұрыс әрекет етуіне негіз болары сөзсіз.

Саптық дайындық пен әскери тәртіп – әскери қызметтің негізі болып табылады. Оқушылар осы пән арқылы тәртіптілік, жауапкершілік, ұжымдық жұмыс дағдыларын меңгереді. Әскери тәртіпті сақтау мен саптық дайындыққа баулу – болашақта еліміздің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және патриоттық сезімді нығайтуға ықпал етеді.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Қазақстан Республикасының «Әскери қызмет және әскери қызметшілердің мәртебесі туралы» Заңы. – Астана: 2015.

2. Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінің жалпы әскери жарғысы. – Алматы: 2014.

3. Әскери қызметшілердің моральдық-психологиялық дайындығы. – Алматы: 2016.

4. Мұхамедқалиұлы Н. Әскери дайындық негіздері. – Алматы: 2017.

5. Жоғары әскери оқу орындарындағы саптық дайындық мәселелері. – Алматы: 2019.

6. Әскери тәртіп және оның жүзеге асырылуы. – Астана: 2015.

7. Қ. Жанатбекұлы. Әскери қызметтің психологиялық аспектілері. – Алматы: 2017.

8. Әскери және техникалық дайындық бойынша оқулық. – Астана: 2020.

9. Қазақстан Республикасының алғашқы әскери және технологиялық дайындық оқулығы. – Алматы: 2020.

10. А. Қасымбеков. Әскери тәртіп және моральдық-психологиялық дайындық. – Алматы: 2016.

Бұл әдебиеттер әскери тәртіп, саптық дайындық, әскери қызметтің моральдық және психологиялық аспектілерін зерттеуге, сондай-ақ әскери дайындық саласында теориялық және практикалық білім алуға көмектеседі.

Бұл бағдарлама оқушыларды әскери тәртіпке, саптық дайындыққа және әскери қызметтің негізгі қағидаттарына үйретеді. Оқушыларды тәртіпті, жауапты және ұйымдасқан түрде жұмыс істеуге тәрбиелейді.

Пікір

"Саптық дайындық және әскери тәртіп"

Мұғалімдерге арналған әдістемелік нұсқаулық”

Пікір беруші: Солтан Шырын Ержанқызы "Алматы облысы білім басқармасының Еңбекшіқазақ ауданы бойынша білім бөлімі" мемлекеттік мекемесінің "М.Мақатаев атындағы орта мектеп" коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Тел: 87073756287

Күні 2025 жыл

«Алғашқы әскери және технологиялық дайындық» пәні — қазіргі заманғы білім беру жүйесінде оқушыларды физикалық және моральдық тұрғыдан шыңдайтын, еліміздің қауіпсіздігін қамтамасыз етуде маңызды рөл атқаратын пәндердің бірі болып табылады. Бұл пән оқушыларға әскери тәртіпті, саптық дайындықты және тактикалық, техникалық дағдыларды үйретумен қатар, олардың жауапкершілік сезімін, тәртіптілігін, бірлесіп жұмыс істеу қабілетін дамытады.

Жалпы әскери дайындықтың мақсаты — оқушыларды болашақта еліміздің қорғаныс саласында қызмет етуге дайындау, сондай-ақ оларды азаматтық өмірде де көшбасшылық қасиеттерге, тәртіпке бағыну мен ұжымдық жұмысқа бейімдеу. Бұл пән бойынша практикалық жұмыстарды орындау арқылы оқушылар нақты жағдайларда дұрыс шешім қабылдай алу дағдыларын, қауіп-қатер кезінде тиімді әрекет ету қабілетін меңгереді.

Әскери тәртіпке бағыну, саптық дайындықты орындау, қару-жарақпен жұмыс істеу сияқты тапсырмалар балалардың моральдық-психологиялық дайындығын арттырып, оларды әртүрлі қиындықтар мен төтенше жағдайларға төзімді етуге ықпал етеді. Сонымен қатар, бұл пәннің оқу процесі білім алушылардың өмірдегі маңызды дағдыларын, оның ішінде алғашқы көмек көрсету, қауіпсіздік шараларын сақтау және басқа да практикалық әрекеттерді үйретеді.

Оқушылардың саптық дайындық бойынша тапсырмаларды орындауы, командалық тәртіпті сақтауы және ұжымдық іс-әрекет жасауы олардың болашақта жоғары жауапкершілікті талап ететін қызметтерде жетістікке жетуіне септігін тигізеді.

Әскери дайындық пәні оқушылардың тәртібін қалыптастырып, олардың бірлігі мен ерік-жігерін арттырады, бұл болашақта Қазақстан Республикасының қорғаушы азаматтары болуға үлкен дайындықты қамтамасыз етеді.

Қорытындылай келе, «Алғашқы әскери және технологиялық дайындық» пәні өте маңызды және қажетті пән екені анық. Оқушылардың теориялық білімдер мен практикалық дағдыларды меңгеруі, өз Отанына деген сүйіспеншілігі мен жауапкершілігін арттырады. Мұндай пәндер оқушыларды шыңдайды, олардың бойындағы ерік-жігер мен күшті қасиеттерді ашады.

Қолы:

Мөрі: (егер бар болса)

Рецензия

Әдістемелік нұсқаулықтың атауы: «Саптық дайындық және әскери тәртіп» мұғалімдерге арналған әдістемелік нұсқаулық”

Автор(лар): Солтан Шырын Ержанқызы, "Алматы облысы білім басқармасының Еңбекшіқазақ ауданы бойынша білім бөлімі" мемлекеттік мекемесінің "М.Мақатаев атындағы орта мектеп" коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Рецензент: [Рецензенттің толық аты-жөні, ғылыми дәрежесі, ғылыми атағы, лауазымы, жұмыс орны, байланыс ақпараты]

Күні:  2024 жыл

«Саптық дайындық және әскери тәртіп» пәні бойынша оқу әдістемелік бағдарламасы әскери тәртіп пен саптық дайындықтың негіздерін оқушыларға түсінікті және жүйелі түрде ұсынуға бағытталған. Оқушыларды әскери қызметке даярлау үшін бұл бағдарлама олардың бойында жеке және ұжымдық жауапкершілік, тәртіптілік, өзара көмек көрсету, топта жұмыс істеу қабілеттерін қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Бағдарлама өз мақсатын айқын әрі нақты қояды: оқушыларды саптық дайындық бойынша қажетті дағдылармен қамтамасыз ету, әскери тәртіпті сақтау, пәрмендерге жауап беру дағдыларын дамыту. Бұл бағытта берілген тақырыптар мен тапсырмалар оқушыларды теориялық білімдермен қатар, нақты жағдайларда әрекет ету дағдыларын меңгеруге үйретеді.

Күшті жақтары:

1. Теориялық және практикалық бөлімдердің үйлесімі: Оқушылар тек теориялық білімдермен шектелмей, практикалық жаттығуларды орындау арқылы саптық командаларды игеріп, әскери тәртіпті сақтаудың маңыздылығын түсінеді.

2. Әскери тәртіптің маңыздылығы: Бағдарлама әскери тәртіптің жеке тұлғаның қалыптасуына, ұжымдық жұмыстардың нәтижелі болуына, сонымен қатар мемлекет қорғанысының деңгейін көтеруге тигізетін әсерін айқындайды.

3. Қауіпсіздік және тәртіп мәселелері: Бағдарламада оқушыларға қауіпсіздік шараларын сақтау мен тәртіпті орындаудың маңызы туралы жан-жақты түсінік беріледі. Әскери қызметтің әртүрлі аспектілері арқылы бұл мәселелер нақты мысалдармен бекітілген.

Кемшіліктері:

1. Қосымша материалдар мен жаттығулар: Бағдарламада саптық дайындықтың кейбір арнайы жаттығуларын, мысалы, ұжымдық жұмыс дағдыларын дамытуға арналған тапсырмаларды көбірек қосуға болады.

2. Теориялық бөлімнің көлемі: Кейбір тақырыптар тереңдетіліп, оқушылардың ұғымдары мен дағдыларын кеңейту үшін қосымша әдебиеттер мен практикалық тапсырмалар берілуі керек.

Қорытынды:

Жалпы, «Саптық дайындық және әскери тәртіп» пәні бойынша оқу әдістемелік бағдарламасы оқушыларды тәрбиелеуге, олардың тәртіпті болуын қамтамасыз етуге бағытталған. Бағдарлама сапалы, әрі тиімді құрылымда жазылған, ол оқушыларды болашақтағы әскери қызметке дайындауға көмектеседі. Мектептегі әскери дайындық пәні осы бағытта жұмыс істей отырып, оқушылардың тұлғалық дамуына үлкен ықпал етеді.

Ұсыныс: Әдістемелік нұсқаулықты білім беру ұйымдарында пайдалануға ұсынылады.

Рецензенттің қолы:

Рецензенттің мөрі: 

Аннотация

Тақырыбы: «Саптық дайындық және әскери тәртіп» мұғалімдерге арналған әдістемелік нұсқаулық

«Саптық дайындық және әскери тәртіп» пәні бойынша оқу әдістемелік бағдарлама мектеп оқушыларын әскери дайындықтың негізгі принциптерімен таныстыруға, саптық дайындық пен әскери тәртіпті сақтауға үйретуге бағытталған. Бұл бағдарлама оқу процесінде оқушылардың әскери тәртіпті меңгеруі, сапта тұру, бұрылу, қозғалу және пәрмендерге жауап беру дағдыларын дамытуға көмектеседі. Бағдарламада саптық командалар мен әскери тәртіптің принциптері, сондай-ақ, әскери қызметшіге қойылатын талаптар мен тәртіпті сақтау ережелері қарастырылған. Оқу әдістемелік бағдарлама оқушылардың әскери тәртіпке, ұжымдық іс-әрекетке және жауапкершілікке деген көзқарастарын қалыптастырып, олардың моральдық-психологиялық дайындықтарын арттыруға ықпал етеді.

Тема: «Строевая подготовка и военная дисциплина» методическое руководство для преподавателей.

Учебно-методическая программа по дисциплине «Сапрочная подготовка и военная дисциплина» направлена на ознакомление школьников с основными принципами военной подготовки, обучению соблюдению сапной подготовки и военной дисциплины. Программа помогает ученикам освоить навыки военной дисциплины, такие как стояние в строю, повороты, передвижение и реагирование на команды. В программе рассмотрены основные принципы сапных команд и военной дисциплины, а также требования, предъявляемые к военнослужащим, и правила соблюдения дисциплины. Учебная программа способствует формированию у школьников правильного отношения к военной дисциплине, коллективной работе и ответственности, а также повышению их морально-психологической подготовки.

Title: "Drill Training and Military Discipline" Methodological Guide for Teachers.

The educational and methodical program on "Drill Training and Military Discipline" is aimed at familiarizing school students with the basic principles of military training, teaching them to maintain drill readiness and military discipline. The program helps students acquire skills in military discipline, such as standing in formation, turning, moving, and responding to commands. It covers the principles of drill commands and military discipline, as well as the requirements for military personnel and the rules for maintaining discipline. The program contributes to the formation of students' proper attitude towards military discipline, collective work, and responsibility, as well as enhancing their moral and psychological readiness.

1-қосымша

Жанартылған білім беру мазмұны жағдайында оқу жоспарының вариативтік бөлігін, элективті курстардың оқу бағдарламаларын жане оларды әдістемелік тұрғыдан жабдыктауды сараптамадан өткізетін аудандык ұйымдастыру комитетіне

Ұсыныс

№	Әдістемелік оқу құралының тақырыбы	Сы- нып	Канша сағатқа арналған әдістемелік оқу құралы	Енгізуге ұсынық (аты-жөні қызметі және жұмыс орны ғылыми дәрежесі)	Мұғалімнің аты-жөні (толық)	Пед өтiлi	Байланыс телефоны e-mail
1	"Саптық дайындық және әскери тәртіп"	10-11	34	Химия биология пәні мұғалімі. Педагог- зерттеуші Магистр	Солтан Шырын Ержанқызы	7 жыл 11ай	8707375287

«Алматы облысының білім басқармасының Еңбекшіқазақ ауданы бойынша білім бөлімі» мемлекеттік мекемесінің «М.Мақатаев атындағы орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік

Мектептін әдістемелік кеңесі келесі әдістемелік оқу құралын сараптамаға ұсынады:

Мектептің әдістемелік кеңесі ұксас және бірегей бағдарламалардың жоқтығын растайды. Мектептің әдістемелік кеңесі білім берудегі жана технологиялардың ғылыми-әдістемелік орталығының аудандық әдістемелік сараптамалық кеңесіне осы аталган авторлық бағдарламаны зерделеуге ұсынады. Авторлық бағдарлама тақырыбының озектілігіне кепілдік береді.

Мектеп директоры: А.Б.Жаркынбекова

Әдістемелік кеңестің төрағасы мектеп директорының әдістеме ісі бойынша

орынбасары: Қ.Н.Мырзахметова

Хатшы: Т.М.Зайнавдинова

Орта білім беру саласындағы Аудандық

оқу әдістемелік кеңес жанындағы

Сараптамалық кеңес жанынағы

А.Тортаеваға

Мұғалімнің ТАӘ Солтан Шырын Ержанқызы

Мекенжай

Еңбекшіқазақ ауданы, Шелек ауылы,

Қағазбаева 10 кв.6

Байланыс телефоны\ электрондық пошта 87073756287

Life_is_beautiful_2013@list.ru

ӨТІНІШ

AӘО-тің сараптамалық кеңестің отырысында орта білім беру мекемесі бастауыш сынып және мұғалімдерге арналған "Саптық дайындық және әскери тәртіп" әдістемелік құрал мәселесі бойынша педагогикалық жұмыс тәжірибемді қарастыруыңызды сұраймын.

Тиісті құжаттар қоса беріледі. Беттердің жалпы саны 23

«_______» _____________ 2025 ж. Қолы