Қазақ тілі пәнінде тапсырмалар мен жаттығулар арқылы құндылықтарды кіріктіру

Серикбаева Айзада Темирбаевна

Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Ақбай-Қызылбай ауылы

«Ақбай-Қызылбай ауылының №24 негізгі орта мектебі» КММ

Бастауыш сынып мұғалімі

Бүгінгі білім беру жүйесінің басты мақсаты – тек сапалы білім беру емес, сонымен қатар ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды бойына сіңірген, саналы, жауапты тұлға тәрбиелеу. Осы тұрғыда қазақ тілі пәнінің мүмкіндігі ерекше. Өйткені тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол – тәрбие мен руханияттың өзегі.

Ұлы ақын Абай Құнанбайұлы «Адамның адамшылығы – жақсы ұстаздан» десе, қазақ тіл білімінің негізін салушы Ахмет Байтұрсынұлы «Тілі жоғалған жұрттың өзі де жоғалады» деп, тіл мен құндылықтың ажырамас байланысын атап көрсеткен.

Құндылықтарды кіріктірудің маңызы

Қазақ тілі сабағында құндылықтарды кіріктіру арқылы біз:

• Оқушылардың тілдік дағдысын дамытамыз;

Тілдік дағды – оқушының тұлғалық және академиялық дамуының негізі. Қазақ тілі сабағында түрлі тапсырмалар мен жаттығуларды тиімді ұйымдастыру арқылы біз оқушының коммуникативтік құзыреттілігін қалыптастырамыз, өз ойын еркін жеткізе алатын, сауатты тұлға тәрбиелейміз.

• Сөйлеу мәдениетін қалыптастырамыз;

Сөйлеу мәдениеті – тұлғаның рухани деңгейінің айнасы. Қазақ тілі сабағында жүйелі жұмыс жүргізу арқылы біз тек сауатты сөйлеуді ғана емес, әдепті, мәдениетті қарым-қатынас жасауды да қалыптастырамыз. Бұл – білім мен тәрбиенің бірлігін қамтамасыз ететін маңызды бағыт.

• Азаматтық ұстанымын тәрбиелейміз;

Қазақ тілі сабағы – оқушыны тек сауатты жазуға емес, саналы азамат болуға тәрбиелейтін пән. Тапсырмалар мен жаттығулар арқылы азаматтық ұстанымды жүйелі қалыптастыру – қазіргі білім берудің маңызды бағыты.

• Ұлттық болмысын нығайтамыз.

Қазақ тілі сабағы – ұлттық болмысты нығайтатын рухани алаң. Тілдік тапсырмалар мен жаттығуларды ұлттық мазмұнда ұйымдастыру арқылы біз жас ұрпақтың ұлттық санасын, тарихи жадысын және мәдени жауапкершілігін қалыптастырамыз. Бұл – болашақтың берік іргетасы.

Құндылықтарды кіріктіру дегеніміз – тәрбиелік мазмұнды тілдік тапсырмалар арқылы жүйелі түрде сабаққа енгізу.

Қандай құндылықтарды кіріктіруге болады?

Қазақ тілі сабағында келесі құндылықтарды дамытуға мүмкіндік бар:

Кіріктіру жолдары

1. Оқылым тапсырмалары арқылы

Мәтіндерді таңдауда тәрбиелік мәніне назар аудару қажет. Мысалы, достық, адалдық, үлкенді сыйлау тақырыбындағы мәтіндер.

Тапсырма үлгісі:

• Мәтіндегі кейіпкердің жақсы қасиеттерін анықта.

• Оның іс-әрекетін бағала.

• Сен оның орнында не істер едің?

Бұл тапсырмалар сыни ойлауды дамыта отырып, құндылықты саналы түсінуге мүмкіндік береді.

2. Жазылым тапсырмалары арқылы

Эссе, шағын әңгіме, пікір жазу арқылы оқушы өз көзқарасын білдіреді.

Мысалы:

• «Менің отбасымдағы сыйластық»

• «Нағыз дос қандай болуы керек?»

• «Еңбек бәрін жеңбек»

Мұндай жұмыстар оқушының өзіндік ойлауын және өмірлік ұстанымын қалыптастырады.

3. Айтылым әрекеті арқылы

Рөлдік ойындар мен жағдаяттық тапсырмалар құндылықтарды тәжірибе арқылы меңгеруге көмектеседі.

Мысалы:

• Үлкен кісіге көмек көрсету

• Досыңмен келіспеушілікті шешу

• Қоғамдық орында өзін ұстау

Бұл әдіс коммуникативтік дағдыны дамытады және мінез-құлық мәдениетін қалыптастырады.

4. Грамматикалық жаттығулар арқылы

Құндылық тек мәтінде ғана емес, қарапайым грамматикалық тапсырмаларда да көрініс табуы мүмкін.

Мысалы:

• Берілген сөздермен сөйлем құра: еңбек, құрмет, достық.

• Мақал-мәтелдің жалғасын тап.

• Тыйым сөздердің мағынасын түсіндір.

Осы арқылы оқушы тіл нормасын меңгере отырып, тәрбиелік мазмұнды да қабылдайды.

Сабақ құрылымында кіріктіру

Нәтижесі

Құндылықтарды кіріктіре оқыту нәтижесінде:

• Оқушының сөйлеу мәдениеті артады;

• Әлеуметтік жауапкершілігі қалыптасады;

• Өз пікірін дәлелдей алады;

• Қоғамдық ортада өзін дұрыс ұстай біледі.

Қорытынды

Қазақ тілі сабағы – тек грамматика мен ереже үйрететін пән емес. Ол – тәрбие мен руханияттың алтын көпірі. Әрбір тапсырма тәрбиелік мазмұнмен толыққанда ғана біз жан-жақты дамыған тұлға қалыптастыра аламыз.

📚 Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақ тілі: 3-сыныпқа арналған оқулық – тілдік дағдыларды дамытуға арналған әдістемелік нұсқаулық.

2. Ахмет Байтұрсынұлы. Тіл тазалығы мен сөз өнері – сөйлеу мәдениеті мен тіл мәдениетін қалыптастыру.

3. Ыбырай Алтынсарин. Әдістемелік еңбектер – бастауыш сынып оқушыларын тәрбиелеу мен оқыту.

4. Қазақ тілін оқытудағы құндылықтар интеграциясы – сабақта құндылықтарды кіріктіру әдістері.

5. Ұлттық тәрбиені дамыту жолдары – мәдени және ұлттық құндылықтарды қалыптастыруға арналған материал.

6. Бастауыш сыныптарда шығармашылық тапсырмаларды ұйымдастыру – жазылым және айтылым дағдыларын дамыту.

7. Қазақ тіліндегі рөлдік ойындар мен жаттығулар – сөйлеу мәдениеті мен коммуникативтік дағдыларды дамыту.