Серуен картотекасы жыл мезгілдеріне

№ 1

Жаңбырды бақылау

Мақсаты: Жаңбыр туралы түсініктерін қалыптастыру.

Далада жаңбырдан кейін шалшықтар пайда болады, жаңбыр жауғанда адамдар үстеріне судырлақтар киіп, қолдарына қолшатыр ұстап жүреді. Жер беті су болады, су сайларға, жыраларға ағады.

Тақпақ: Тамшылар - ай, тамшылар.

Жердің бетін су қылар.

Балаларға батпақты, шалшықты басуға болмайтындығын айтып түсіндіру. Ұқыптылыққа, тазалыққа баулу.

Қимылды ойын: «Балық» ойынын ойнау. Балаларды шапшаңдыққа үйрету.

№ 2

Гүлбақты бақылау

Мақсаты: Балалармен бірге гүлбақты бақылау. Өсіп тұрған гүл шоғының сабағын, жапырағын, гүлін ажырата білуге үйрету.

Көркем сөз: Гүлдер, гүлдер көп гүлдер,

Қызыл гүлдер, көк гүлдер.

Еңбек: Жердегі жапырақтарды жинату. Балаларды еңбек етуге үйрету.

Қимылды ойын: «Тышқан мен мысық» ойынын ойнату. Балаларды байқағыштыққа тәрбиелеу.

№ 3

Жапырақтардың түсуін бақылау

Мақсаты: Балаларға ағаш жапырақтарының түсуі туралы түсінік беру.

Ағаштарды бақылаудан бастаймыз: Жапырақтар қайда өсіп жатыр?

Олардың түстері қандай?

Тәрбиеші ағашты сілкіп, жапырақтарды жерге түсіреді. Одан кейін:

• Жапырақтар қайдан түсіп жатыр? Жапырақтар неден ұшып жерге түсті?

Көркем сөз: Алтын, сары, қызыл, көк

Алуан, алуан жапырақ.

Күзгі бақта күлімде,

Көз тартады атырап.

Еңбекке баулу: Ауланы сыпыру, жерге түскен жапырақтарды жинау. Үлкендерге көмектесуге үйрету.

№ 4

Қыркүйек айындағы ауа райын бақылау

Мақсаты: Балаларға күннің қысқарып келе жатқанын, күн көзінің жерге жылуын аз шашуын бақылату.

Таңертеңгілік ауа райы қоңыржай, салқын болатынын айту. Күндіз ауа райы жылы, кешкілік салқындайды, түн суық болатынын түсіндіріп айту.

Жұмбақ: Ақ сандығым ашылды,

Ішінен жібек шашылды. (Күн)

Қимылды ойын: «Мысық пен тышқан».

№ 5

Ағаштарды бақылау

Мақсаты: Балалардың ағаш туралы түсініктерін кеңейту.

Серуен кезінде тәрбиеші балаларға жасыл, сары, қызыл жапырақтары бар ағаштарды таңдап алып: «Балалар, қараңдаршы, қандай тамаша сәнді ағаштар. Бұл ағаштың жапырағы жасыл, ал мына ағаштардікі сары, қызғылт екен» – деп балалардың назарын ағаштарға аудартады.

Көркем сөз: Көк майсалы көрікті

Алқаптағы көп егін,

Бұл күндері киіпті

Сары жібек көйлегін

Дидактикалық ойын: Ағаш жапырағының түстерін айыруға үйрету.

Ағаш жапырақтарын жинап алып, жапырақтардың түстерін атату.

№ 6

Желді бақылау

Мақсаты: Балаларға ағаштардың тербелуін, бұтақтардың майысуын, ағаштардан жапырақтардың ұшуын бақылату. Желдің түрлерімен таныстыру. (қатты, ақырын, ал күзде суық жел)

Көркем сөз: Жел еседі бетімізге,

Тербеледі ағаштар

Кіп,кішкене ағаштар

Біп-биік боп өседі.

• Егер далада жел соқса, онда ауа райы желді. Желмен ойнауға да болады. (Қағаздан зырылдауық жасап айналдыру)

• Ол неліктен айналады? - Себебі оларды жел айдайды.

Ойын: Зырылдауықпен ойнау.

№ 7

Қыркүйек айындағы бұлттарды бақылау

Мақсаты: Бұлттың қалай пайда болатынын түсіндіру.

• Бұлттар судан, будан пайда болады. Жел соққанда бұлттар бір орыннан бір орынға көшеді. Көшкенде пішіндерін тез өзгертіп отырады.

Көркем сөз: Бұта басы боз қырау,

Бұлттан суық жас тамды.

Қимылды ойын: «Күн мен жаңбыр»

Балалар «күн жарқырап тұрғанда» ойнап жүреді, ал «Жаңбыр» дегенде өз «үйлеріне» тығылады.

№ 8

Қазан айындағы ауа райын бақылау

Мақсаты: Балаларға күз суытып келе жатқанын, ызғарлы қыстың жақындап келе жатқанын айтып түсіндіру.

• Күзде күн көзі жаздағыдай жарқырамайды. Күн кеш шығады, ерте батады. Күн қысқарады, суытады. Жаңбыр жиі жауады, жер дымқыл болады.

Көркем сөз: Күн мұңайып тұр бүгін,

Қыс ызғары келеді

Қимылды ойын: «Өз жұбыңды тап»

Еңбекке баулу: Жердегі жапырақтарды жинау

№ 9

Ауа райын бақылау

Мақсаты: Балаларға күзде ауа райы өзгеретіні жайлы түсіндіру. Сол күнгі ауа райына бақылау жасату.

• Аспан сұрғылт, күннің көзі жоқ, күңгірт;

• Күннің көзі жарқырап тұр, аспан бұлт, (жаңбыр жауып тұр) қатты жел соғып тұр, күн жел

Көркем сөз: Өрік, алма,шие, алша,

Жидек, жүзім піседі.

Бөбектерім, айтыңдаршы,

Бұл қай кезде болады?

Еңбекке баулу: Жерге түскен жапырақтарды жинау. Үлкендерге көмектесуге үйрету.

Қимылды ойын: «Ұшты-ұшты». Балаларды шапшаңдыққа, тез ойлауға үйрету.

№ 10

Қараша айындағы ауа райын бақылау

Мақсаты: Балаларға қараша айындағы табиғаттағы өзгерістерді бақылату.

• Күннің көзі жаздағыға қарағанда шуағын аз төгеді. Күн кеш шығады, ерте батады. Күн суытады. Қар аралас жаңбыр, қар жауады. Қыс қаһары сезіледі.

Көркем сөз: Мұрнымыз қызарып,

Құлақтарды үсітті.

Қысқа түндер ұзарып

Кидік тон мен ішікті.

Қимылды ойын: «Өз жұбыңды тап».

№ 11

Күз мезгілінің кеш басталуын бақылау

Мақсаты: Балаларға күз мезгілінің кеш басталуын түсіндіру. Тілдік қорларын дамыту.

Көркем сөз: Күткен күзім, келдің бе,

Сыңсып бағың мәуелеп

Қимылды ойын: «Ұшты-ұшты»

Балаларды шапшаңдыққа баулу.

Еңбекке баулу: Түсіп қалған жапырақтарды жинау. Үлкендерге көмектесуге дағдыландыру.

№ 12

Жауған қарды бақылау

Мақсаты: Сенсорлық тәрбие арқылы қардың ерекшелігін бақылау.

-Балалар, қараңдаршы алғашқы қар жауыпты. Қардың түсі қандай? (ақ) Қарды ұстап көрейікші. Неліктен қар алақанымызда еріп кетеді?

Көркем сөз: Аппақ, аппақ, ақша қар

Жапты біздің ауланы

Қимылды ойын: «Аяз бен балалар»

Автобус аялдамасына серуен

Мақсаты: Автобус аялдамасы не үшін керек екенін түсіндіру.

Балалар, біз қайда келдік? Қараңдаршы, мынау не? Балалар, бұл аялдамада автобустар тоқтайды. Адамдар өздеріне қажетті көліктерге (автобустарға) мінеді, көліктер оларды қажетті жерлеріне жеткізеді.

Жұмбақ: Арқасында ауыл жүр,

Ала тайым шауып жүр. (Автобус)

Қимылды ойын: «Автомобильдер мен автобустар»

№ 14

Желтоқсан айындағы ауа райын бақылау

Мақсаты: Қыс басындағы ауа райын күзгі ауа райымен салыстыру: күн суытты, аспанда бұлттар көп, өзен-көлдердің мұздары су болып қатты.

Көркем сөз: Дала аппақ, жапалақтап

Қар жауып тұр тынбастан

Қалың орман қар жамылған

Маужырайды түнгі аспан

Еңбек: Учаскедегі қарды сыпыру.

Қимылды ойын: Шанамен сырғанау

№ 15

Аспанды бақылау

Мақсаты: Балалардың назарын желтоқсандағы аспанға аударту (төмен, бұлтты). Қандай бұлттар барын сұрау (бұйра-бұйра)

Жұмбақ: Аппақ қаттай тап - таза (аспан)

Қимылды ойын: «Екі аяз»

Мақсаты: Балаларды шапшаңдыққа үйрету.

№ 16

Балабақша ауласындағы ағаштарды бақылау

Мақсаты: Балаларға қыстағы ағаштың жаздағы ағаштан айырмашылықтарын бақылату. (айырмашылықтарды атату)

• Балалар, жаздыгүні ағаштар қандай болады? (ағаштарда жапырақтар болады)

• Қыста ше? (ағаштардың жапырақтары болмайды, қар жамылып тұрады)

Еңбекке баулу: Ағаш тамырларын тоңдырмау үшін ағаш түбіне қар жинату.

Қимылды ойын: «Біз көңілді баламыз» (шана тебу, қар лақтырып ойнау)

№ 17

Құстарды бақылау

Мақсаты: Қыстап қалатын құстар жайлы түсініктерін қалыптастыру. Қыстайтын құстар жайлы білімдерін кеңейту.

• Қазір біз далада қандай құстарды жиі көреміз? (торғай, сауысқан, қарға)

Көркем сөз: Торғай, торғай, торғайсың

Жақын келіп қонғайсың

Жем шашайын, тойып ал,

Сонда аязға тоңбайсың

Еңбек: Жолды қардан тазалау.

Қимылды ойын: «Қарындаштармен» қар үстінде сурет салып үйрену.

№ 18

Қарды бақылау

Мақсаты: Жел жоқ күні қардың жер бетіне қалай жауатынын бақылату. Қар көп жауса, аққала жасауға болатындығын түсіндіру. Күн жылынса, қардың тез еріп кететінін айту.

Жұмбақ: Қыста ғана болады,

Ұстасаң қолың тоңады. (Қар)

Еңбек : Қардан әртүрлі геометриялық пішіндерді жасауға үйрету.

Қимылды ойын: «Мысық пен тышқан» Шапшаңдылыққа үйрету.

№ 19

Қыс мезгіліндегі күннің көзін бақылау

Мақсаты: Қыстағы күннің көзі мен жаздағы күннің көзін салыстыру.

Қыстағы күннің көзі жарқырайды, бірақ жерді жылытпайды.

Көркем сөз: Аяз қысып, өрнек сызып

Тереземді торлайды.

Еңбек: Аулада шашылып қалған бұталарды жинау. Тазалыққа баулу.

Қимылды ойын: «Күннің көзі мен бұлт»

Балаларды ауа райының өзгеруіне байланысты, күн мен жаңбырды айыра білуге үйрету.

№ 20

Желді бақылау

Мақсаты: Балалармен жел бағытын анықтау. Әсіресе қаңтар айында қатты жел жиі болатынын айту.

• Қатты желді қалай атаймыз? (Дауыл)

Жұмбақ: Гу-гу етеді,

Тұлабайдан өтеді. (Жел)

Еңбек: Учаскені қардан тазалау.

Қимылды ойын: «Ақ серек, көк серек»

Балаларды шапшаңдылыққа, байқағыштыққа үйрету.

№ 21

Қаңтар айындағы ауа райын бақылау

Мақсаты: Қыс мезгілінде күн аязды, суық болатынын айтып, күннің көзі биіктеп, жылуын аз шашатынын балаларға түсіндіру.

Жұмбақ: Зулап түсіп төменге,

Шықпас менсіз төбеге. (шана)

Қимылды ойын: «Аяз бен балалар»

Қар лақтырып ойнау.

№ 22

Ақпан айындағы ауа райын бақылау

Мақсаты: Қыстың соңғы айы ақпан айы екенін естеріне салу.

• Ақпан айында жел қатты болады, жиі боран соғады.

Көркем сөз: Ақпан айы аппақ қарда,

Аққала салып ойнаймыз

Еңбек: Учаскені қардан тазарту. Балаларды еңбексүйгңштікке, тазалыққа тәрбиелеу.

Қимылды ойын: «Ақ серек пен көксерек»

№ 23

Наурыз айындағы ауа райын бақылау

Мақсаты: Наурыз көктемнің бірінші айы екенін, шығыс күнтізбесі бойынша осы айда жаңа жыл келетінін айту.

• Наурыз басталғалы күн жылынып, ақырындап қар ери бастады.

• Күннің көзі жарқырап, күн ақырындап ұзара бастады.

• Жан-жануарлар түлеп, табиғат тіріле бастады

Тақпақ: Келді көктем далаға,

Келді сұлу шағала

Аспандағы ақ құстар

Айдын көлді арала

Ойындар: Балалар өз еріктері бойынша ойындар. («Қуаласпақ», «Пойыз» т.б.)

№ 24

Наурыз айындағы күннің көзін бақылау

Мақсаты: Балалар назарын күннің қатты қызатынына аудару,оларға күнге күюге болатынын түсіндіру.

• Наурыз айы басталғаннан күннің көзі жарқырап нұрын шаша бастады.

• Күн ұзарып, түн қысқара бастады

Көркем сөздер: Биіктен алтын алманы

Ешкім ала алмады. (Күн )

«Шатты күн»

Келе жатты шатты үн – аналардың шаттығы,

Қандай сыйлық тартасың, есіңе ал нақ бүгін.

Қимылды ойын: «Қояндар»

№ 25

Сәуір айындағы ауа райын бақылау

Мақсаты: Балаларға көктемгі ауа райын бақылату арқылы табиғат әсемдігін сезінту.

• Балалар назарын күннің ұзарғанына, түннің қысқарғанына, аспанның биіктегеніне, алыстағанына аударту. Аспанның көгілдір екеніне назар салдыру. Жаңбыр жауатынына назар аудару.

Көркем сөз: Қар, мұз еріп,

Су көбейіп,

Сай-салаға ағады.

Еңбек: Алаңды қоқыстан тазарту.

Балаларды еңбекке баулу.

Қимылды ойын: «Қояндар мен Түлкі»

Балаларды шапшаңдыққа тәрбиелеу.

№ 26

Жаңбырды бақылау

Мақсаты: Жаңбырды бақылау, оның пайдалы екенін, оның ірі және жылы болатынын түсіндіру.

Көркем сөз: Ал, қара бұлт, торланған,

Нөсеріңді төк енді!

Жел хабаршы, орманға

Жеткізуге жөнелді.

Қимылды ойын: «Күн мен бұлт»

Балаларды байқағыштыққа үйрету.

№ 27

Кемпірқосақты бақылау

Мақсаты: Жаңбырдан кейін балалармен серуенге шығып кемпірқосақты бақылату, олардың қандай түстерден тұратынын таныстыру. (қызғылт, сары, жасыл, көкшіл, т.б.)

Көркем сөз: Жаңбыр жауып басылды,

Күлімдейді көкте күн

Кемпірқосақ асылды,

Өрмегіндей көктемнің.

Еңбек: Учаскедегі қоқыстарды жинастыру.

Қимылды ойын: «Жаңбыр мен кемпірқосақ»

№ 28

Ағаштарды, бұтақтарды бақылау

Мақсаты: Көктемгі ағаштарды бақылау.

• Көктем келісімен ағаштар, бұтақтар, жалпы табиғат жандана бастады.

Көркем сөз: Бүрлеп, өсіп көк шыбық,

Жұтып жатыр шуақты.

Енді аз уақыт ішінде ағаштар бүршіктер шашып, жапырақтар пайда бола бастайды

Қимылды ойын: «Мысық-пысық»

№ 29

Жасыл шөптерді бақылау

Мақсаты: Балаларға жаңа қылтиып шығып келе жатқан шөптерді бақылату.

Көркем сөз: Қар еріді, су ақты,

Күндер туды шуақты.

Байтақ дала келбеті

Түкті кілем сияқты.

Еңбек: Гүл егетін жерлерді қопсытып дайындау.

Қимылды ойын: «Біз көңілді баламыз»

Балаларды татулыққа тәрбиелеу.

№ 30

Мамыр айындағы ауа райын бақылау

Мақсаты: Балаларға мамырдағы ауа райы туралы түсінік беру.

• Күн ұзарды, жылынды. Адамдар жеңіл киіне бастады.

Көркем сөз: Көкке бояп өңірді,

Көктем келді көңілді.

Еңбек: Құмда ойнайтын жерді үлкендердің көмегімен қопсыту, тазалау.

Қимылды ойын: «Үшінші артық»

№ 31

Аспанды бақылау

Мақсаты: Мамыр айында аспан қандай болатынын анықтау.

• Мамыр айында аспан таза, ашық, көгілдір болады. Жел соқса, аспандағы бұйра-бұйра бұлттар көшіп кетеді.

Көркем сөз: Жаңбыр жауып басылды,

Күлімдейді көкте күн

Кемпірқосақ асылды,

Өрмегіндей көктемнің.

Қимылды ойын: «Кім кетті?»

№ 32

Жаңбырдан кейінгі ылғалдылықты бақылау

Мақсаты: Жаңбырдан кейінгі өзгерістер жайлы түсініктер беру.

Балалардың назарын жаңбырдан кейінгі буға аудару. Бу аспанға көтеріліп, кішкентай тамшыларға айналып, жаңбыр болып жауады. Табиғатта алмасу процесі осылай жүретіндігін түсіндіру. Сук бу буға айналады.

Көркем сөз: Су – тіршілік нәрі

Еңбек: Есік алдын сыпыру.

Қимылды ойын: «Түлкі мен қояндар».

№ 33

Желге бақылау

Мақсаты: Жел бағытын анықтау.

Зырылдауық арқылы желдің бағытын анықтау.

Көркем сөз: Көре алмайсың өзін сен,

Ол ысқырса өзінше

Орманды жайпайды

Теңізді шайқайды. (Дауыл)

Қимылды ойын: «Жел айналдырғышпен ойнау»

Балалардың көңіл-күйін көтеру, жүгіруге үйрету.

№ 34

Құмды бақылау

Мақсаты: Құмның күн ыстықта ол да ыситынын түсіндіру. Құмнан пішіндер жасату.

Көркем сөз: Бір алаша төселген

Екі ауылды жалғайды

Өмірінде еш адам

Оны жинай алмайды (Құм)

Еңбек: Құмшаның ішін қоқыстан тазалау.

Балаларды еңбексүйгіштікке баулу.

Ойын: Құммен ойнауды ұйымдастыру.

Дымқыл құмнан ойыншықтарды жасау.