Синтаксистік сатылай кешенді талдау.

Берілгені. Сөйлем

І .Айтылу мақсатына хабарлы, сұраулы, бұйрықты.

қарай:

Тыныс белгісі: нүкте- . сұрау белгісі-? леп белгісі-!

К өңіл күйге лепті, лепсіз.

қатысты:

Б олымсыздыққа болымды, болымсыз.

қатысты:

І І. Құрылысына 1) жай сөйлем;

қарай: а) жалаң/жайылма (тұрлаусыз мүшелер қатысына қарай)

ә) толымды/ толымсыз (хабардың толықтығына қарай)

б) жақты/жақсыз (бастауышы бар /жоқтығына қатысты/

2)құрмалас сөйлем

а) салалас құрмалас сөйлем

ә) сабақтас құрмалас сөйлем

б) көп бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем

в) аралас құрмалас сөйлем

Сөйлем мүшелері: Бастауыш, баяндауыш, анықтауыш, пысықтауыш, толықтауыш

Берілгені:_________________________________________________________________________________

І .Айтылу мақсатына _____________________________________________________________

қарай:

Тыныс белгісі: ___________________

Б олымсыздыққа __________________

қатысты:

І І. Құрылысына 1)____________________________________________

қарай: а) _____________________________________________________________

ә) _____________________________________________________________

б) _____________________________________________________________

С өйлем мүшелері: 1. ______________________________________________________________

2. ______________________________________________________________

3. ______________________________________________________________

4.___________________________________________________________________

5.____________________________________________________________________

6. __________________________________________________________________

Сөйлем мүшесіне талдау тәртібі

1. Сөйлем мүшесіне талдағанда, алдымен баяндауышты табамыз.

Баяндауыш сөйлемнің соңында орналасады.

2.Баяндауыш арқылы бастауышты табамыз: бастауыштың сұрауын баяндауышпен байланыстыра айтамыз.

3.Баяндауышқа қатысты толықтауышты табамыз.

4. Баяндауышқа қатысты пысықтауышты не анықтауышты табамыз. Сұрағын баяндауышпен қоса айтамыз.

Мысалы: Биік ағаштардың үзіліп түскен сары жапырақтары ауада қалқып жүр.

• Жапырақтар қайтіп жүр?- Жапырақтар қалқып жүр (баянд)

• Не (нелері) қалқып жүр? – жапырақтары (баст) қалқып жүр.

• Қайда қалқып жүр?- ауада (пыс) қалқып жүр.

• Ненің жапырақтары?- ағаштардың (анықт.) жапырақтары

• Қандай жапырақтар?- сары (анықт) жапырақтары

• Қай жапырақтары?- сары (анықт) жапырақтары

Қандай ағаштардың?- биік (анықт) ағаштардың

Берілгені. Әдетте, оруды ең құрметті кісі бастауға тиіс, сондықтан көпшілік бұл құрметін Сырбайға көрсетпек болды.

І .Айтылу мақсатына хабарлы сөйлем

қарай:

Тыныс белгісі: нүкте-.

Б олымсыздыққа болымды

қатысты:

І І. Құрылысына 2) құрмалас сөйлем;

қарай: а) салалас құрмалас сөйлем: жалғаулықты себеп мәнді

(Сөйлемнің екінші жай сөйлемдегі сөздерді сөйлем мүшелеріне талдаймыз.)

С өйлем мүшелері: 1. қайтті?-көрсетпек болды- күрделі, етістікті, жедел.ө.шақ тұлғалы

2. Көрсетпек болған кім?- көпшілік-дара, зат есімді, атау тұлғалы

3. Кімге көрсетпек болды?-Сырбайға- Б.с. тұлғ жанама, дара, зат есімді

4. Несін?-құрметін- Т.с тұлғ тура , дара,

5. Қай құрметін?-бұл-қатыстық, күрделі, құранды есімше тұлғ

(Сөйлемнің бірінші жай сөйлемдегі сөздерді сөйлем мүшелеріне талдаймыз.)

1. Не істеуге тиіс?-бастауға тиіс- күрделі, етістікті, барыс тұлғалы

2. Кім?- кім-дара, зат есімді, атау тұлғалы

3. Нені?-оруды- Т.с. тұлғ тура, дара, тұйық етістікті

4. Қандай кісі?—ең құрметті- қатыстық, күрделі, сын есімді

5. Әдетте және сондықтан сөздері сөйлем мүшесіне қарай талданбайды, себебі олар сөйлем

мүшесі қызметін атқармайды.

Берілгені. ______________________________________________________________________________________________

І .Айтылу мақсатына _________________________________________________________________________

қарай:

Тыныс белгісі: ____________________________

Б олымсыздыққа ____________________________

қатысты:

І І. Құрылысына 2) құрмалас сөйлем;

қарай: _) ______________________________________________________________________

(Сөйлемнің екінші жай сөйлемдегі сөздерді сөйлем мүшелеріне талдаймыз.)

С өйлем мүшелері: 1. ______________________________________________________________

2. ______________________________________________________________

3. ______________________________________________________________

4.___________________________________________________________________

5.____________________________________________________________________

6. __________________________________________________________________

(Сөйлемнің бірінші жай сөйлемдегі сөздерді сөйлем мүшелеріне талдаймыз.)

1. ______________________________________________________________

2. ______________________________________________________________

3. ______________________________________________________________

4.___________________________________________________________________

5.____________________________________________________________________

6. __________________________________________________________________

Cөз тіркесін сатылай кешенді талдау

Берілгені: Сөз тіркесі

Сөз тіркесі

Құрылысына қарай а) Еркін

ә) Тұрақты

Т ұлғасына қарай: Есімді /Етістікті басыңқы сыңарларының қай сөз табынан жасалуына қарай

Б айланысу түрлері қиысу, меңгеру, матасу, қабысу, жанасу

Б айланысу тәсілдері интонация, жалғаулар, септеулік шылаулар, орын тәртібі

Синтаксистік қатынас 1. Предикаттық /бастауыш пен баяндауыш арасында/

2. Анықтауыштық, толықтауыштық, пысықтауыштық

Берілгені:

Сен күтесің

Құрылысына қарай а) Еркін

Тұлғасына қарай: Етістікті сен күтесің= Жікт Ес Ет.к+Ж.ж

Байланысу түрлері қиысу

Байланысу тәсілдері жалғаулар /Ж.ж  ІІ жақ/

Синтаксистік қатынас 1. Предикаттық /бастауыш пен баяндауыш арасында/

Берілгені: ____________________________

Құрылысына қарай а) ______________________

Т ұлғасына қарай: _________________________________________________________________

Б айланысу түрлері _________________________________________,

Б айланысу тәсілдері _________________________________________

С интаксистік ____________________________________

Берілгені: ____________________________

Құрылысына қарай а) ______________________

Т ұлғасына қарай: _________________________________________________________________

Б айланысу түрлері _________________________________________,

Б айланысу тәсілдері _________________________________________

С интаксистік ____________________________________