Сабақтың тақырыбы: Сөйлем  мүшелері

Сабақтың мақсаты: Оқушыларға сөйлем  мүшелері туралы топтастырылған ұғым қалыптастыруға мүмкіндік туғызу. Оқушылардың өз бетімен жұмыс істеу арқылы теориялық ойлауын жетілдіру, ауызша сөйлеу тілін,сөздік қорын , есте сақтауын дамыту.Әдемі, қатесіз жазуға баулу,адамгершілікке тәрбиелеу.

Негізгі ұғым: сөйлем мүшелері жайлы түсінік беру

Сабақтың әдіс-тәсілдері: сұрақ-жауап,  талдау, түсіндіру, жаттығулар жазу, жинақтау.

Сабақтың көрнекіліктері: слайд ,тақта, таратпа қағаздар, талдау үлгісі

Техникалық құралдар: интерактивті тақта

Пәнаралық байланыс: ана тілі

Сабақтың барысы: 1. Ұйымдастыру кезеңі:

Психологиялық дайындық

Қуанамын мен де,

Қуанасың сен де

Қуанайық, достарым!

Арайлап атқан күнге.

— Балалар бүгінгі сабағымызға қонақтар келіп отыр. «Қонақ аз отырып көп сынайды» — деген қазақтың мақалы бар. Сондықтан сабақта білімімізді көрсетеміз.

Олай болса мына сұрақтарға жауап бере қояйық.

2. Үй тапсырмасын тексеру: Өткен сабақты қайталау.

Ой қозғау сұрақтары. Ойын: «Қалт етпей қағып ал, жауабын тауып ал» «Мен бастаймын, сен жалғастыр»

1.Сөйлем аяқталған ……………
2. Сөйлем сөзден …………
3. Сөйлемдегі сөздер ………
4. Сөйлемнің бірінші ………
5. Сөйлемнің соңына ............
6. Хабарлы сөйлемнен кейін ………).

Ертегі

Баяғыда бір Сөйлем мүшелері деген ел болыпты.   Ол ел екі ауылға бөлінеді екен. Бірінші ауылдың аты Тұрлаулы мүшелер екен.  Сол Тұрлаулы мүшелердің екі батыры  болыпты. Екеуі  өте бауырмал, бір-біріне қамқор болыпты.  Екеуіне ел сүйсінеді екен. Біреуінің аты Бастауыш, екіншісінің аты  Баяндауыш екен.

Бір күні Бастауыш жол жүріп,  кешігіпті. Баяндауыш жалғызсырап, Бастауыштың жолын күтеді екен. Бастауыштың тез оралуын қалайсыңдар ма?

 Жаңа сабақ. Сөйлем мүшелері

Қазір мына тақтадағы тапсырмаларды орындаймыз.

Ақмарал кеше кітапханаға барды.

1.Сөйлемнің тұрлаулы мүшелерін тап.

2.Қалған сөздер не үшін керек деп ойлайсың?

Ереже. Сөйлем құрамындағы нақты сұраққа жауап беріп тұрған мағыналы сөздерді сөйлем мүшелері дейміз.
Сөйлем мүшелері.
Бастауыш, баяндауыш.
Қимыл, іс - әрекет иесін білдіретін сөзді бастауыш дейді. Бастауыштарға кім? кімдер? не? нелер? кімі? несі? деген сұрақтарға жауап береді: Жәния дайындалды. Боран соқты.
Бастауыштың ісін, қимылын білдіретін сөздерді баяндауыш дейді.
Баяндауышқа не істеді? не ғылды? қайтті? деген сұрақтар қойылады. Мысалы: Әсем биледі. Найзағай жарқылдады.
Тұрлаулы мүше. Тұрлаулы мүшеге бастауыш, баяндауыш жатады. Тұрлаулы мүшелер сөйлемдегі негізгі ойды білдіреді. Бірінші сөйлем тек тұрлаулы мүшелерден тұрса, екінші сөйлемде бастауышпен баяндауыштан басқа да сөздер қолданылған.
Мысалы: Бүгін жапалақтап қар жауды.
Тұрлаусыз мүше. Сөйлемдегі бастауыш, баяндауыштардан басқа сөйлем мүшелерін тұрлаусыз мүше деп айтады? Оларға: қандай? Кімге? неге? нені? қашан? қайда? т. б
сұрақтар қойылады.

 Дәптермен жұмыс

Дәптерімізді ашайық,

Қолға қалам алайық.

Салақтықтан қашайық,

Әдемі етіп жазайық.

Көркем жазу. Оқушылар серуенге шықты.

Оқулықпен жұмыс. 12-жаттығу

• Сөйлем мүшесіне талдау.

• Футбол алаңда ойналады. Планеталар үнемі күнді айналып қозғалады.

Мақалды жалғастыр:

Байлықтың атасы – еңбек, анасы- жер.

Өнер көкке жеткізер, ақыл көпке жеткізер.

Тұлпар биеден туады, алып анадан туады,

Сергіту сәті

«Бір әріптің ізімен» әдісі

«Детектив стратегиясы» Шығармашылық тапсырма

Ешкі малын сипаттап жаз.

Ешкі төрт түліктің бірі.

«Жеке ойлау уақыты» (Әр қатарға жеке тапсырмалар беріледі.)

Мақалдардың орны ауысқан сөздерден сөйлем мүшелерін тап.

Еңбек өмірді қорқады

Жалқаулық аздырады

Оздырады

Қорқақ көлеңкесінен ажарлайды

Семантикалық карта

Тест тапсырмалары

Сабақты қорыту. «Иә», «Жоқ» стратегиясы.

Тіл-қатынас құралы
Бастауыш тұрлаусыз мүше
Баяндауыш кім?,кімдер? Не?нелер?сұрақтарына жауап береді.
Бастауыш пен баяндауышты сөйлемнің тұрлаулы мүшелері дейміз.
Сөйлемдегі сөздер бір-бірімен байланысты болады.
Сұраулы сөйлемнің соңына леп белгісі қойылады.

Венн диаграммасы Тұрлаулы мүше Тұрлаусыз мүше Ортақ қасиеті

Үйге тапсырма

Күнделікті ашайық,
Үй тапсырмасын жазайық.
Бүгінгі алған білімді,
Ұмытпай есте сақтайық. 

Оқушыларды бағалау.

45 бет, 14–жаттығу.

Сөздер	Бастауыш	Баяндауыш	Тұрлаусыз мүшелер
ЖАЗДЫ
ДӘРІГЕР
ЕРТЕҢ
ҰШЫП КЕЛЕДІ
БАЛЫҚ
ЖҮЙРІК
ОҚУШЫ

Сөздер	Бастауыш	Баяндауыш	Тұрлаусыз мүшелер
ЖАЗДЫ
ДӘРІГЕР
ЕРТЕҢ
ҰШЫП КЕЛЕДІ
БАЛЫҚ
ЖҮЙРІК
ОҚУШЫ

Сөйлем мүшелері

І деңгей тапсырмалары: 1. Сөйлемдерді көшіріп жазып, сөйлем мүшелеріне талда, тиісті сызықтармен сыз. Балапан ауладан дән тауып алды. 2. Дулат пен Индира мектепке қарай асығып барады. 3. Нұрила апасына тез бауыр басты. 4. Самал қуыршаққа көйлек тікті. 5. Серік доп ойнады. 6. Бағдат досына хат жазды. 2.Өлеңді оқып, тұрлаулы мүшелердің астын сыз. Құмырсқа Шидей болып құмырсқа, Шаршамайды жұмысқа. Ала жаздай дән тасып, Демалады ол қыста. Жұмбақтарды көшіріп жазып, шешуін тап. Сөйлем мүшелеріне талда. Түс кезінде қысқарса, Кешке қарай сорайған. Күннің көзін бұлт шалса, Қас қаққанша жоғалған. / Көлеңке/ Екі езуі құлағына жетеді, Тамақ жесе, ызың- ызың етеді. / Ара / Түгел айтсақ не барын: Төрт құлақ та, бір қарын. / Жастық /

І деңгей тапсырмалары: 1. Сөйлемдерді көшіріп жазып, сөйлем мүшелеріне талда, тиісті сызықтармен сыз. Балапан ауладан дән тауып алды. 2. Дулат пен Индира мектепке қарай асығып барады. 3. Нұрила апасына тез бауыр басты. 4. Самал қуыршаққа көйлек тікті. 5. Серік доп ойнады. 6. Бағдат досына хат жазды. 2.Өлеңді оқып, тұрлаулы мүшелердің астын сыз. Құмырсқа Шидей болып құмырсқа, Шаршамайды жұмысқа. Ала жаздай дән тасып, Демалады ол қыста. Жұмбақтарды көшіріп жазып, шешуін тап. Сөйлем мүшелеріне талда. Түс кезінде қысқарса, Кешке қарай сорайған. Күннің көзін бұлт шалса, Қас қаққанша жоғалған. / Көлеңке/ Екі езуі құлағына жетеді, Тамақ жесе, ызың- ызың етеді. / Ара / Түгел айтсақ не барын: Төрт құлақ та, бір қарын. / Жастық /

ІІ деңгей тапсырмалары: Мақалдарды жатқа жазып, сөйлем мүшелеріне талда. 1. Бұрын шыққан құлақтан кейін шыққан мүйіз озады. 2. Ақыл көпке жеткізер, Өнер көкке жеткізер. 3. Ақылды мақтанса, іс тындырар, Ақымақ мақтанса, тіс сындырар. Көп нүктенің орнына баяндауыш болатын сөздерді қойып жазу. Сөйлемнен тек қана тұрлаулы мүшелерді табу. 1. Сәкен табиғат көрінісі бейнеленген үлкен суретті ... . 2. Мая теледидардан қызық кино ... . 3. Шоқанның аты бәйгеден бірінші болып ... . 4. Даяна апасына бақшаның шөбін ... . 5. Дидар мен Думан көлеңкеде ... . Орны ауыстырылып берілген сөздерді өз орындарына қойып, сөйлем мүшелеріне талда. Сөйлемдегі сөздердің байланысын тап. Самал, бармақшы, Сырым, тауға, мен. Ажар, бара жатып, мектепке, Мадиярдя, жолықтырды. Шыршалар, аулаға, біз, әкелеміз, үшін, отырғызу. Махмет, отыр екен, інілерімен, ойнап. Мәтінді түсініп оқы. Көп нүктенің орнына тиісті сөздерді қойып, көшіріп жаз. Тұрлаусыз мүшелердің астын қажетті сызықпен сыз. Бәйге ... бір тойда бәйге болды. Сабыр ... атқа мініп шапты. Басын ақ шыт ... байлап алды. Төреші бәрін қатар тұрғызып, қолындағы ... сілкіп қалды. ... дүбірлеп кетті. ... сатыр –сұтыр шаба жөнелді. Көк ала шаң ... көтерілді. Жүйріктер суырылып .. шыға бастады. Керекті сөздер: Торы, орамалмен, үлкен, жалаушасын, сәйгүліктер, дала, алға, аспанға.

ІІІ деңгей тапсырмалары: 1. Суретке қарап әңгіме құра. Құраған сөйлемдеріңнен тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелерді тап. 2. «Нан» тақырыбына мына сөздерді пайдаланып, өлең құрастыр. Нан. ... таңнан, ... ақ нан. ... әлі Таңдайымнан ... . 3. «Туғам өлкем» тақырыбына шағын шығарма жаз. Құраған сөйлемдердегі тұрлаусыз мүшелерді сөз таптарына тала. 4. Шешуі бұлақ, тауық, балық болатын жұмбақтар құрастыр. Сөйлемдегі сөздердің байланысын тап. Ұршық, қайық, ғарыш, терек, қыран сөздерінің әрқайсысына сөйлем құрап жаз. Тұрлаулы мүшелердің астын сыз.

ІІІ деңгей тапсырмалары: 1. Суретке қарап әңгіме құра. Құраған сөйлемдеріңнен тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелерді тап. 2. «Нан» тақырыбына мына сөздерді пайдаланып, өлең құрастыр. Нан. ... таңнан, ... ақ нан. ... әлі Таңдайымнан ... . 3. «Туғам өлкем» тақырыбына шағын шығарма жаз. Құраған сөйлемдердегі тұрлаусыз мүшелерді сөз таптарына тала. 4. Шешуі бұлақ, тауық, балық болатын жұмбақтар құрастыр. Сөйлемдегі сөздердің байланысын тап. Ұршық, қайық, ғарыш, терек, қыран сөздерінің әрқайсысына сөйлем құрап жаз. Тұрлаулы мүшелердің астын сыз.

Сөйлемнің бірыңғай мүшелері. І деңгей тапсырмалары: Жұмбақтардың шешуін тап. Бірыңғай мүшелердің астын сыз. Тау, қыр, жазық, өзен, көл- Қабырғада биік тұр. Нансаң, кел же, өзің көр – Бір қағазға сыйып тұр. / Карта/ 2. Гүл секілді Қызарады, көктейді. Күн секілді, Бірақ нұрын төкпейді. Сөйлемдерді оқы. Бірыңғай мүшелерін тап. Олардың қандай сөйлем мүшесі екенін анықта. Түйе сүтінен құрт, май, ірімшік алынады. Гүлжанардың салған суреті әдемі, мазмұнды, көлемді болып шықты. Қанат демалысын Астанда , Қарағандыды, Өскеменде, Атырауда өткізді. Қала да егілген ақ, қызыл, сары, көк гүлдер мен мұндалап тұр. Хайуанаттар бағынан маймылды, пілді, қасқырды, жыланды көрдік. 3. Сөйлемдегі бірыңғай мүшелерге тиісті жалғауларды жалғап жаз. Қар астында өсімдік дәндерін құс..., тышқан... тауып жейді. Біздің еліміз алтын... , күміс..., мұнай..., мыс... бай өлке. Нанда жер..., гүл..., күн... иісі бар. Жылқы..., түйе..., қой..., сиыр..., сүт..., ет..., жүн..., теріс... адамға көп пайда келтіреді. 4. Мәтінді түсінік оқы. Бірыңғай мүшелерді көшіріп жаз. Қазақстан таулары. Қазақстанда Алтай, Тарбағатай, Қаратау, Ұлытау, Қазығұрт, Іле, Алатауы бар. Тау биіктеген сайын ауа райы салқындайды, ауаның қысымы кемиді. Ауа таза, мөлдір, салқын болады.Таулардың теріскей жағы салқындау, дымқыл болады, ал күнгей жағы жылырақ, құрғақтау болады.

ІІ деңгей тапсырмалары: Көп нүктенің орнына керекті сөздер қойып жаз. Бірыңғай мүшелерді тап. Зат есім, ... , ... , ... – сөз таптары. Бастауыш, ... – тұрлаулы мүшелер. Тыныс белгілеріне нүкте, ... , ... , жатады. Ек, егін, ... – түбірлес сөздер. Өлеңді жатқа жаз. Сөйлемнің бірыңғай мүшелерді тап. Сөйлем мүшелеріне талда. Өсек, өтірік, мақтаншақ, Еріншек, бекер мал шашпақ Бес дұшпаның білсеңіз. Талап, еңбек, терең ой, Қанағат, рақым – ойлап қой- Бес асыл іс, көнсеңіз. / Абай / Сөйлемдерді көшіріп жазып, тиісті тыныс белгілерін қой. Сөйлемде қандай мүшелер кездесті? 1. Ана тіліміз ғылым білім қаржы қаражат саласында да кең қолдануға болатын қуатты құрал екенін көрсетеді. 2. Осы тайпаның адамдары шетінен алғыр өжет батыл айлакер екен. 3. Біздің еліміз тәуелсіз егеменді іргелі ел. 4. Сәбиттің бөлмесі кең таза жарық екен. Көп нүктенің орнына қажетті бірыңғай мүше болатын сөздерді жаз.Сөйлем мүшесіне талда. Біздің сыныптың оқушылары шетінен өнерлі, ... , ... екен. Алмаз мәтінді мәнерлеп, ... , ... оқыды. Бақшада сәбіз, ..., ... , ..., ...., ... өседі. Әр адам табиғатты қорғап, ... , ... керек. Ыбырай Алтынсарин – педагог, ... , ... . 5. Төмендегі сөз тіркестерін пайдаланып, бірыңғай мүшелері бар сөйлемдер құрап жаз. Сөз тіркестері: 1) Үш қыз, бес ұл 2) шаңғы, теуіп, коньки теуіп 3) асқар тау, айдын көл 4) ән айтты, би биледі Өлеңді жатқа жаз. Бірыңғай мүшелерді тап. Тиісті тыныс белгісін қой. Үй салайық сәнді кең Топырақ үй алдымен Құмды еле де тас тасы Дайын тұрсын қақпасы. ІІІ деңгей тапсырмалары: Бірыңғай мүшелерді қатыстыра отырып, сұрақтарға жауап жаз. Еңбек сабағына қандай құралдарды пайдаланасың? Сынып кезекшісінің міндетіне не кіреді? Сен қандай ақын, жазушылардың кітаптарын оқыдың? Берілген суреттерге қарап, бірыңғай мүшелерді қатыстырып сөйлем құра. Қандай сөз табы екенін айт. Құрамында бірыңғай мүшелері зат есім, сын есім, етістік болатын сөйлемдер құра. Қай сөзбен байланысқанын тап.

ІІІ деңгей тапсырмалары: 1. Бірыңғай мүшелерді қатыстыра отырып, сұрақтарға жауап жаз. Еңбек сабағына қандай құралдарды пайдаланасың? Сынып кезекшісінің міндетіне не кіреді? Сен қандай ақын, жазушылардың кітаптарын оқыдың? 2. Берілген суреттерге қарап, бірыңғай мүшелерді қатыстырып сөйлем құра. Қандай сөз табы екенін айт. 3. Құрамында бірыңғай мүшелері зат есім, сын есім, етістік болатын сөйлемдер құра. Қай сөзбен байланысқанын тап.

Тақырыбы: Сөз таптары І деңгей тапсырмалары: Сөздерді оқып, оларға сұрақ қой. Сөздерді сөз таптарына талда. Құмыра, алтау, әсем, қуыршақ, келе жатыр, қауіпсіз, гүлзар, жиырма үш, бейнеленген, қамшы, елгезек, Қаскелең, асау, сарбаз, жүз он бір. Жұмбақтарды оқып, шешуін тап. Жұмбақты сөз таптарына талда. Ақтылы қой шұбырып, Жайыла алмай келеді. Қойшы қуып, жүгіріп, Қайыра алмай келеді. / Бұлт, жел / Өтірік өлеңді сөз таптарына талда. Сан есім қай сөзбен байланысып тұрғанын тап. Елу метр есіктен Еңкеюмен шақ кірдім. Жүз қасқырды өшіккен Бір қозыға бақтырдым. Күн көзі өте қоймайтын Үй қаладым қар – мұздан Футболшылар ойнайтын Доп жасадым қарбыздан.

І деңгей тапсырмалары: Сөздерді оқып, оларға сұрақ қой. Сөздерді сөз таптарына талда. Құмыра, алтау, әсем, қуыршақ, келе жатыр, қауіпсіз, гүлзар, жиырма үш, бейнеленген, қамшы, елгезек, Қаскелең, асау, сарбаз, жүз он бір. Жұмбақтарды оқып, шешуін тап. Жұмбақты сөз таптарына талда. Ақтылы қой шұбырып, Жайыла алмай келеді. Қойшы қуып, жүгіріп, Қайыра алмай келеді. / Бұлт, жел / Өтірік өлеңді сөз таптарына талда. Сан есім қай сөзбен байланысып тұрғанын тап. Елу метр есіктен Еңкеюмен шақ кірдім. Жүз қасқырды өшіккен Бір қозыға бақтырдым. Күн көзі өте қоймайтын Үй қаладым қар – мұздан Футболшылар ойнайтын Доп жасадым қарбыздан.

ІІ деңгей тапсырмалары: Жаңылтпашты жатқа жаз. Сөз таптарына талда. Ақ шар ұшты, Көк шар ұшты Көп шар ұшты Бес шар ұшты. Берілген зат есімдерге тиісті сын есімдерді қосып, мағынасына қарай етістік ойлап жаз. Әңгіме , көбелек, бұлт, асқабақ, бұрым, халық, бойжеткен, орман, жазу. Керекті сын есімдер: Ұзын, ақша, әсерлі, алып, өнерлі, ұзын, ну, көркем, сұлу. Үлгі: Әсерлі әңгіме айтылды. «Сыңарын тап» ойынын ойнап көр. Араласқан сөздердің ішінен сын есім мен зат есімнен тұратын сөз тіркестерін тап. Орман, үлкен, тәтті, жасыл, сай, қалың, жидек, бұлақ, шырша, мөлдір, терең, машина. Көп нүктенің орнына тиісті сөздерді қойып, сөйлемдерді сөз таптарына талда. Самал қуыршаққа көйлек ... . 2. Бағдат ... хат жазды. 3. ... мақтанса, іс тындырар, ақымақ мақтанса ... сындырар. «Сыңарым қайда?» ойынын ойнап көр. Ол үшін бағанның сол жағындағы сөздерді оң жағындағы сөздермен біріктір. Қырық , ақ, қызыл, түстік, кәсіп, гүні, қысты, еш, оң, жол, өнер, бел аяқ, беу, бір, қу, құм, барыс Жалпы есімдерді бірінші бағанға, жалқы есімдерді екінші бағанға бөліп жаз. Құстар, Ертіс, ғалым, Сарыарқа, әнші, тасбақа, шекара, Жаяу Мұса, итмұрын, Құтжол, көкөніс, Өзбекстан, Тұрар, оқулық, көл, Каспий, гүлдер. Сұңқар, көрші сөздерін жекеше түрде, көрермендер, ғарышкер сөздерін көпше түрде тәуелдеп жаз.

ІІІ деңгей тапсырмалары: 1. Құрамында зат есім, етістік, сын есім, сан есім бар 3 сөйлем ойлап жаз. 2. Суретке қарап әңгіме құрап жаз. Сөйлемдерді сөз таптарына талда. 3. «Ана тілім» тақырыбына төрт жол өлең құрастырып жаз. Құраған өлеңіңдегі сөздерді сөз таптарына талда. Мақалдардың, жалғасын тауып жаз. Тапқан сөздерді сөз таптарына талда, қай сөзбен байланысқанын анықта. Ақыл көпке жеткізер, Өнер ... ... . Берекені көктен тілеме, Еткен ... Жауға жалынба, Досқа ... 4. Ердің құны- жүз жылқы Ары - ... 5. Атадан жақсы ұл туса... .... Елінің малын жейді.

Тақырыбы: Қыстырма сөз І деңгей тапсырмалары: Екі бағанды оқып салыстыр. Құрамындағы сөйлем мүшесі болмайтын сөздерді тап. Адамның ойлағаны үнемі бола берсе, 1. Әрине, адамның ойлағаны өмірде мән де қалмас еді. үнемі бола берсе, өмірде мән де қалмас еді. 2. Естігенде қуанып едік, ол бізді 2. Естігенде қуанып едік, түсінбепті. амал не, ол бізді түсінбепті 3. Көшеде жүру тәртібіне ендігі жерде 3. Кешіріңіз, көшеде жүру мұқият болармын. тәртібіне ендігі жерде мұқият болармын. 4. Бүгін жаңбыр жауа қоймас. 4. Бүгін, сірә, жаңбыр жауа қоймас. Сөйлемді оқы. Қыстырма сөзді тап. Қыстырма сөздер сөйлемнің қай жерінде келіп тұрғанын анықта. Ғафу етіңіз, балалар да осында қалсын. 2. Жаңбыр қатты жауды, өкінішке орай, жоспарланған істің жартысын ғана өткізуге тура келді. 3. Осылардың бәрі де, неге екенін қайдам, қалаға үйір болып алды. 4. Айып болмаса, кітабыңызды оқи тұруға бола ма? Берілген сөйлемдегі қыстырма сөздерді алып тастап жазып көр. Жазған сөйлемдердегі сөздердің байланысын тап. Жалпы, автор жазып отырған шығармасын жақсы біледі 2. Шынымды айтсам, өзің бір қызық жан екенсің. 3. Ғұмыры егін егіп, нанға жарымаған кедей-кепшік, қайтсін, аядай жерін қызғышша қориды. 4. Шақырғанда келмедің, ұмытып- кеттің –ау, сірә.

ІІ деңгей тапсырмалары: Көп нүктенің орнына тиісті қыстырма сөздерді қойып, сөйлемдерді көшіріп жаз. Киіктің лағы ... табынға ілесе алмады. 2. ... , бүгін де күн бұлтты болатын түрі бар. 3. Аңсап –ақ келіп едік, ... сахнаға ол шықпай қалды. 4. Мен ерекше толқыдым, ... бәрі де ойдағыдай аяқталды. Керекті сөздер: амал не, бақытыма қарай, өкінішке орай, меніңше. 2. Сөйлемдерді түсінік оқы. Осы сөйлемдегі қыстырма сөздерді алып тастап жазып көр. Сөйлем мүшелеріне талда. Мен де осылай боларын сезіп едім, өкінішке орай, сөзіме құлақ асты? 2. Жақсы адам көмегін ешқашан аямағанмен, көп жағдайда, сірә да оның қадірін біле бермейміз ғой. 3. Адамға ата-анадан дақын да жанашыр ешкім болмас, сірә. 4. Дегенмен, жүргізушінің епті қолы рульды оңды-солды бағдарлап, зулап келеді. 3. Тиісті тыныс белгілерін қойып, сөйлемдерді көшіріп жаз. Қыстырма \ сөздердің астын сыз. Меніңше әзірге ешкімге жария етпеу қажет шығар. Түптеп келгенде тезірек білім жинақтап, оны жүзеге асыру тиімді болары сөзсіз. Асқардың осы уақытқа дейін келмегеніне қарағанда, сірә, жиналыс туралы естімеген ғой. Қыс аяғы созылып кете ме кім біледі. 4. Сөйлемдердегі төмендегі қыстырма сөздерді мағынасы үйлесетін сөйлемдерге қосып көшіріп жаз. Бұл қайда жүр десем, атасымен бірге мал қайыруға кеткен ғой. Асылзат жарысқа қатысып келсін. Сен кеше қайда болғаныңды айтпадың ғой. Уақытша екі күнге жайлауға екі шопанның көші қатарласа қонуына тура келеді. Бүгінгі бір ғана кештің өзінде Аяжан көп нәрсені білді. Керекті қыстырма сөздер: айтпақшы, бәсе, өкінішке орай, міне, ендеше.

ІІІ деңгей тапсырмалары: Берілген қыстырма сөздерді қатыстырып сөйлем құра. Біріншіден, бәлкім, сеніңше, мүмкін болса, қорыта айтқанда, түптеп келгенде. Қыстырма сөздері бар бес сөйлем ойлап жаз. Қыстырма сөздер құрастырған сөйлемдеріңнің басында, ортасында, соңында келетін болсын. Қыстырма сөздің ережесін жаз.

ІІІ деңгей тапсырмалары: Берілген қыстырма сөздерді қатыстырып сөйлем құра. Біріншіден, бәлкім, сеніңше, мүмкін болса, қорыта айтқанда, түптеп келгенде. Қыстырма сөздері бар бес сөйлем ойлап жаз. Қыстырма сөздер құрастырған сөйлемдеріңнің басында, ортасында, соңында келетін болсын. Қыстырма сөздің ережесін жаз.

ІІІ деңгей тапсырмалары: Берілген қыстырма сөздерді қатыстырып сөйлем құра. Біріншіден, бәлкім, сеніңше, мүмкін болса, қорыта айтқанда, түптеп келгенде. Қыстырма сөздері бар бес сөйлем ойлап жаз. Қыстырма сөздер құрастырған сөйлемдеріңнің басында, ортасында, соңында келетін болсын. Қыстырма сөздің ережесін жаз.

ІІІ деңгей тапсырмалары: Берілген қыстырма сөздерді қатыстырып сөйлем құра. Біріншіден, бәлкім, сеніңше, мүмкін болса, қорыта айтқанда, түптеп келгенде. Қыстырма сөздері бар бес сөйлем ойлап жаз. Қыстырма сөздер құрастырған сөйлемдеріңнің басында, ортасында, соңында келетін болсын. Қыстырма сөздің ережесін жаз.

Тақырыбы: Зат есімнің септелуі. Септіктер. І деңгей тапсырмалары: 1. Бесік, көлік сөздерін септеп жаз. 2. Мәтінді түсініп оқы. Қарамен жазылған зат есімдердің қай септікте тұрғанын сұрақ қою арқылы анықта. Қайық. Ертеде адамдар алғашқы қайықты да жасап шықты. Олар салға қарағанда мықты, сенімді болды. Қайықмініп, ашық теңізге шығу енді қатерлі көрінбейтін. Жуан бөрененің өзегін балтамен шауып ойық жасаса болды, қайық та дайын болады. 3. Өтірік өлеңді оқып, зат есімдерді тап. Оларға қай септіктің жалғауы жалғанғанын анықта. Міндім де тасбақаға аяңдадым. Қудым да құмдауыттан қоян алдым. Қояны сол араның семіз екен, Көтеріп тасбақаға қоя алмадым. / Халық аузынан/

Тақырыбы: Зат есімнің септелуі. Септіктер. І деңгей тапсырмалары: 1. Бесік, көлік сөздерін септеп жаз. 2. Мәтінді түсініп оқы. Қарамен жазылған зат есімдердің қай септікте тұрғанын сұрақ қою арқылы анықта. Қайық. Ертеде адамдар алғашқы қайықты да жасап шықты. Олар салға қарағанда мықты, сенімді болды. Қайықмініп, ашық теңізге шығу енді қатерлі көрінбейтін. Жуан бөрененің өзегін балтамен шауып ойық жасаса болды, қайық та дайын болады. 3. Өтірік өлеңді оқып, зат есімдерді тап. Оларға қай септіктің жалғауы жалғанғанын анықта. Міндім де тасбақаға аяңдадым. Қудым да құмдауыттан қоян алдым. Қояны сол араның семіз екен, Көтеріп тасбақаға қоя алмадым. / Халық аузынан/ ІІ деңгей тапсырмалары: Көп нүктенің орнына Ненің? Деген сұраққа жауап беретін сөзді қойып, екі сөзді бір-бірімен байланыстыр. ... даусы, ... аяғы ... , жері ..., күйі ... , ... жапырағы. Сөйлемдерден ілік және барыс септіктегі сөздерді тауып, қай сөзбен байланысып тұрғанын сұрақ қойып анықта. Дина тоғыз жасының өзінде- ақ атақты күйшілердің күйін нақышына келтіріп тартқан. 2. Тайганың қойнауы алмас пен алтынға, мұнай мен газға, бағалы минералдар мен кендерге бай. 3. Игі іске қуанбайтын адам жоқ. Әрбір жақсылықтың жарыққа шығуы тиіс. Көп нүктенің орнына табыс септік жалғауларын жаз. Тиісті белгімен белгіле. Ақылды аңдап сөйлер, Әр сөзі ... таңдап сөйлер. Сүрінбеген – дос қадірі ... білмейді, Ашықпаған – ас қадірі ... білмейді. Жалау... көтерген жол бастар, Танау .. көтергенді сор бастар. Өлеңнен жатыс және шығыс септіктеріндегі сөздерді теріп жаз. Сылдырады күмістей, Таудан аққан тас бұлақ. Алтын таңмен аралас Табиғаттан сыр сұрат. Дүниеге таң атқызған Күннен өткір жанары. Жасыл орман гүлінде Бұлбұл әнге салады. / З.Қалауова / Құрамында көмектес септігі бар сөздерді теріп жаз. Қолыңмен істегенді мойныңмен көтер. 2. Той бүкіл сәнімен, салтанатымен өте қызықты өтті. 3. Көппен көрген ұлы той. 4. Ер етігімен су кешкен соғыс күндері еді. 5. Не істесең де, оймен, ақылмен істе. ІІІ деңгей тапсырмалары: Ереже сөзін табыс септігіне, бұлақ сөзін шығыс септігіне, көңіл сөзін ілік септігіне, дария сөзін жатыс септігіне қойып, әрқайсысына жеке-жеке сөйлемдер құра. Құрамындағы сөздерге септік жалғаулары жалғанған үш мақал-мәтел ойлап жаз. Қай септікте тұрғанын айт. Өз сыныбың жайында шағын шығарма жаз. Сөйлемдеріңде септік жалғауы жалғанған сөздер болсын. Септік жалғауларын белгіле. Берілген сурет бойынша әңгіме құрастыр. Зат есімдерді сөз құрамына талда. Әр септікте тұрған сөздер ойлап жазып, әрқайсысына құрап жаз.

ІІІ деңгей тапсырмалары: Ереже сөзін табыс септігіне, бұлақ сөзін шығыс септігіне, көңіл сөзін ілік септігіне, дария сөзін жатыс септігіне қойып, әрқайсысына жеке-жеке сөйлемдер құра. Құрамындағы сөздерге септік жалғаулары жалғанған үш мақал-мәтел ойлап жаз. Қай септікте тұрғанын айт. Өз сыныбың жайында шағын шығарма жаз. Сөйлемдеріңде септік жалғауы жалғанған сөздер болсын. Септік жалғауларын белгіле. Берілген сурет бойынша әңгіме құрастыр. Зат есімдерді сөз құрамына талда. Әр септікте тұрған сөздер ойлап жазып, әрқайсысына құрап жаз.

Тақырыбы: Жай сөйлем мен құрмалас сөйлем. І деңгей тапсырмалары: Екі бағандағы сөйлемдерді салыстыр. Олардың айтылуына, құрамында, тыныс белгілерінде қандай айырмашылықтар бар екенін анықта. Еркін мен Ерлан атқа мінді. Олар қырдан Еркін мен Ерлан атқа мінді де, қозыларды айдап әкелді. қырдан қозыларды айдап әкелді. Көктем келді. Жер-дүние жаңарып Көктем келді де, жер-дүние сала берді. жаңарып сала берді. Алматының ауа райы өзгермелі. Алматының ауа райы өзгермелі Онда жаңбыр да лезде жауа салады. болғандықтан, онда жаңбыр да лезде жауа салады. Өз ұлтыңның тарихын білу үлкен Өз ұлтыңның тарихын білу- парыз. Мұрат қосымша әдебиеттерді үлкен парыз дегендіктен, Мұрат көп қарайды. қосымша әдебиеттерді көп қа- райды. 2. Өлеңнен құрмалас сөйлемдерді тап. Әр құрмалас сөйлем неше жай сөйлемнен тұратынын анықтау. Күрестің жырын жырлаған, Халықтың мұңын мұңдаған. Елі ұйып әнін тыңдаған Жаяу Мұса - бір бабаң. 3. Жұмбақты оқып, шешуін тап. Жұмбақта сөйлемнің қандай түрлері кездеседі? Құрмалас сөйлем неше жай сөйлемнен құралған? Тас тасқа шағылды, Одан от жағылды. ( Шақпақ тас) Жаңылтпашты көшіріп жазып, сөйлем түрлерін анықта. Кесе, кесе талды, Қолым әбден талды. Кесе-кесе су ішіп, Шөлім әзер қанды. ( Ө. Ақыпбеков).

ІІ деңгей тапсырмасы: Мәтіндегі жай сөйлемді құрмалас сөйлемге айналдырып жаз. Баяндауыштың жасалуына назар аудар. Даланың қаңбағы мен топырағын аспанға көтерді. Алыстан үйіріліп бір құйын келе жатты.Айжан оны елең қылмады. Қойын бағып жүре берді.Құйынның күшті діңі Айжан тұрған жерге дөп келді. Баланы шөпшек құрлы көрмеді. Қол – аяғын ербеңдетті. Диірменнің тасындай шыр айналдырды. Жай сөйлемді құрмалас сөйлемге, құрмалас сөйлемді жай сөйлемге айналдырып жаз. Құрмалас сөйлемдердің бірінші жай сөйлемінің баяндауышын тап. Сәбіз қызыл түске еніп, оның тамыр-жемісі де мейлінше үлкейді. Алабұғалар тереңдегі бір қуысқа жиналды. Ұйқыға жатты. Қиярды төртке бөл. Ыдысқа рет-ретімен сал. Егер бөкендер құмға қарай беттесе, онда боран болады дей бер. Қорқыт – тоқсан бес жыл жасаған адам. Тарихта аттары сақталған үш ханның тұсында ол бас уәзір қызметін атқарған. Құрмалас сөйлемдерге тиісті тыныс белгілерін қойып, көшіріп жаз. Торғай отыр томпиып Құйрықтары шолтиып Сауысқаның сақ отыр Жапалағың тағы отыр Алтайға қарап асқақтыққа құмарттым Сауырға қарап сұлулыққа құмарттым Ертіске қарап тереңдікке құмарттым Мен жасымнан арманға көп жүк арттым 4. Құрмалас сөйлемдерге тиісті тыныс белгісін қойып, келесі сөйлемді бас әріптен бастап жаз. Оқушылар жұмыстарын бітіріп үйлеріне қайтты Ермек далаға шығып жан-жағына қарады түс ортасы ауа жұмысшылар демалып тамақ ішіп тынықты Дидар шыбықты тамырымен қоса жұлып алып ат қып мініп алды да көшемен жүгіре жөнелді аю жыртқыш болғанымен аңды сирек аулайды таңертеңнен кешке дейін орманды кезіп жүріп өзіне қорек іздейді. Өлеңді жатқа жаз. Тиісті тыныс белгілерін қойып, баяндауыштардың астын сыз. Көктем. Келсе көктем сырнайлы Бұлақ күліп тынбайды Шуақ төгіп күміс күн Бұлбұл бақта жырлайды Қыр құлпырып гүлдейді Бал арасы гүлейді Асық ойнап топ бала Жуырда үйге кірмейді Логогрифті шеш. Тиісті тыныс белгілерін қой. Сөйлемдегі сөздердің байланысын көрсет. Мені жұтсаң қуанып Тыныс алып тұрасың Қоссаң алдан бір әріп Маған суды құясың Малдарыңды суарып ( Ауа – науа)

Зат есімнің жіктелуі. І деңгей тапсырмалары: Берілген сөздерді жекеше және көпше түрде жіктеп жаз. Оқушы, әнші, ұлан. Сөздерді көшіріп, қай жақта тұрғанын анықта. Елім, қарлығашы, өмірің. Ормандары, бөлмелерің, бишілерміз. Әкімі, қарыңдастарың, дәрігермін. Сөйлемдерді көшіріп жазып, сөйлем мүшелеріне талда. Баяндауыштардың қандай сөз табынан болып тұрғанын анықта. Сен шәкіртсің. Ол жұмысшы. Айзат – ұста. Жанар –кезекші. Алатау – биік тау. Біз өнерді сүйетін халықпыз. Қайрат – талантты әнші.

Зат есімнің жіктелуі. І деңгей тапсырмалары: Берілген сөздерді жекеше және көпше түрде жіктеп жаз. Оқушы, әнші, ұлан. Сөздерді көшіріп, қай жақта тұрғанын анықта. Елім, қарлығашы, өмірің. Ормандары, бөлмелерің, бишілерміз. Әкімі, қарыңдастарың, дәрігермін. Сөйлемдерді көшіріп жазып, сөйлем мүшелеріне талда. Баяндауыштардың қандай сөз табынан болып тұрғанын анықта. Сен шәкіртсің. Ол жұмысшы. Айзат – ұста. Жанар –кезекші. Алатау – биік тау. Біз өнерді сүйетін халықпыз. Қайрат – талантты әнші.

Зат есімнің жіктелуі. І деңгей тапсырмалары: Берілген сөздерді жекеше және көпше түрде жіктеп жаз. Оқушы, әнші, ұлан. Сөздерді көшіріп, қай жақта тұрғанын анықта. Елім, қарлығашы, өмірің. Ормандары, бөлмелерің, бишілерміз. Әкімі, қарыңдастарың, дәрігермін. Сөйлемдерді көшіріп жазып, сөйлем мүшелеріне талда. Баяндауыштардың қандай сөз табынан болып тұрғанын анықта. Сен шәкіртсің. Ол жұмысшы. Айзат – ұста. Жанар –кезекші. Алатау – биік тау. Біз өнерді сүйетін халықпыз. Қайрат – талантты әнші.

ІІ деңгей тапсырмалары: Көп нүктенің орнына тиісті жіктік жалғауын қойып, сөйлемдерді көшіріп жаз. Жіктік жалғауларының астын сыз. Мен –қазақ ..., мың өліп, мың тірілген. Біз еліміздің ертеңіне жауапты келешегі... . О. Туған жер, сенде өскен балаң ... . Сен менің қиял- ғажап ертегім... , ертеңім... . Жас бүлдіршіндер, сендер – аға ұрпақтың сенімін ақтайтын жалын... . Ғалымдар – ұлттың ақыл – ойының сақтаушы. Анаграмманы оқып, шешуін тап. Жіктелген зат есімді үш жақта көпше түрде жіктеп жаз. Қажет сондай құралмын, Қолыңа жылда мың алдың. Соңғы екі әріп алмасса, Баспана болып шығармын. / Күрек- күрке/ Өлеңді жатқа жаз. Жіктелген зат есімдерді тауып, 2-ші жақта көпше түрде жікте. Қаһарман сөзінің мағынасын түсіндір. Армиямыз қаһарман. Ұлан – байтақ жерімді, Ұлан – байтақ елімді Қорғап тұрған сенімді – Армиямыз қаһарман! / Н. Айтов / Мәтінді түсінік оқы. Жіктелген зат есімдерді теріп жаз. Қай шақта тұрғанын анықта. Мен – осы өмірімде қуанып та, қайғырып та көрген адаммын. Ал сендер – біздің ізімізді басып келе жатқан жас толқын інісіңдер. Сендер – ертеңгі елдің болашағысыңдар, балалар! Ешқашан да болдым, толдым деп тоқырап қалуға хақыларың жоқ. Біз – көшбастаушымыз., жастар – жалғастырушы. Сол жауапкерщіліктің жүгін көтерердей нарға лайық күш қажет. Өмір –теңіз, адам сол теңізден өз бағытын анық көре алуы тиіс. Сонда ғана ол өз бақытының да бағдаршысы бола алады.

Қазақ тілі
Сабақтың тақырыбы: Сөйлем  мүшелері
Сабақтың мақсаты: 
 1.Оқушылардың  сөйлем,сөйлем  мүшелері,  олардың  байланыстары  туралы  білімдерін     нығайта  отырып, оларды  сөйлем ішінен  жалаң  және  жайылма  сөйлемді  табу  арқылы  сұрақ  қоюға  үйрету.
 2. Сөйлем  мүшелерін  ажырата  білуін,  сөйлемнің  мәнін  терең  ұғып, мағынасын  аша  білуге  үйрету, оқушылардың ойлау  қабілетін,  тілін  дамыту.
 3.Әдемі  жазуға,  мәнерлі  сөйлеуге  тәрбиелеу.
Сабақтың түрі:  Жаңа  сабақ
Сабақтың әдісі:  венн диаграммасы,  топтастыру,  сұрақ-жауап,  тірек- сызба
Сабақтың көрнекілігі:  суреттер, мақал- мәтелдер, венн  диаграмасы. тірек- сызбасы,   интерактивті  тақта.
Пәнаралық байланыс: Ана тілі, дүниетану, ән- күй, орыс  тілі
 Сабақтың барысы:
І.Ұйымдастыру кезеңі.Түгелдеу.Оқушы зейінін сабаққа аудару.  Психологиялық  дайындық
                       Қазақ тілім,  өз  тілім,  ана тілім
                       Абай, Мұхтар  сөйлеген  дана тілім
                       Қастерлейді  ұл  қызың  мәңгі  сені
                       Болашағым,  бақытым  дара  тілім.
Балалар  бүгінгі  сабағымызға  қонақтар  келіп  отыр. «Қонақ  аз  отырып  көп  сынайды» - деген қазақтың  мақалы  бар.  Бүгінгі  сабақта  білімізді көрсетеміз.
 Бүгінгі  сабағымыздың  жоспары  тақтада  жазылып  тұр.
 Мына  жоспармен  жұмыс  істейміз.
   1. «Қына  тасқа  бітеді,  білім  басқа бітеді»
   2. «Жұмыла көтерген  жүк жеңіл»
   3. «Бойы  сергектің сергектіңде  сергегі»
   4. «Еңбек  түбі  береке»
   5. «кімнің  ойы  жүрік?»
   6. «Білгенге  маржан, білмегенге  арзан»
   7. «Венн  диаграммасы»
   8. «Аймақ құру»
Бірінші  жоспар  «Қына  тасқа  бітеді, білім  басқа  бітеді»  дегендей  тірек-  сызба  арқылы өткен  тақырыпты  қайталаймыз.
Өткен  сабақта  қандай  тақырыптармен  танысып  едік?
Сөйлем  мүшелері.
Сөйлем  мүшелері  дегеніміз  не?
Сөйлемнің  қандай  мүшелерін  білерсің?
Тұрлаулы,  тұрлаусыз  сөйлем  мүшелері  дегеніміз  не?
Бастауыш дегеніміз  не?
Баяандауыш  дегеніміз не?
Жақсы  өткен  тақырыптарды  қайталадық.

 

ТҰРЛАУСЫЗ

ТҰРЛАУЛЫ

           

 

 

 

 

БАСТАУЫШ

БАЯНДАУЫШ

Келесі  жоспар:
«Жұмыла  көтерген  жүк  жеңіл»                                                                                           

 

                                    Жаңа  сабақ.
Жұмбақ  жасыру.
  Мамықтай  ақ,
  Қанттай  аппақ, Қыста  жер  бетін  басады,
  Жазда  сайға  қашады. (Қар)
Балалар  қазір  қандай  жыл  мезгілі?
Қар  қай  мезгілде  болады?
Қыста.
Қыстың  жағымды, жағымсыз  жақтарын  айтыңдаршы?
Слайдпен  көрсету.

ҚЫС
ЖАҒЫМДЫ	ЖАҒЫМСЫЗ

Суретпен  жұмыс. Қыс  туралы  сурет.
Балалар  суретке  қарап  әңгіме  құраңдар.
Осы  сөйлемді  сөйлем  мүшелеріне  талдау.
Қыс  келді.Балалар  шаңғымен  сырғанады.
Тұрлаулы, тұрлаусыз  мүшелері  бар  сөйлемдерді  айта  қойыңдар?
Бастауыш  пен  баяндауыштан  тұратын  сөйлемді  жалаң дейміз
Бастауыш  пен  баяндауыш және  тұрлаусыз  мүшелері  бар  сөйлемді  жайылма  сөйлем  дейміз.
Сабақтың  мақсаты. Сөйлем  мүшелерін  қайталай  отыра,  жалаң және  жайылма  сөйлемдерді табуға  үйренеміз.Жақсы тапсырманы  орындадық.
Дәптермен  жұмыс.

Бүгінгі  күнді дәптерлеріңе  жазыңдар.
Тақтада  жазылған  сөйлемдерді  дәптерімізге  жазамыз.Барлығымыз жұмылып  бірге  жаңа  тақырыпты  аш.
Еңбек  түбі  береке.
Өз  беттеріңмен  еңбектеніп  жаттығу   орындайсыңдар. 198- жаттығу. Жалаң  және  жайылма  сөйлемдерді  табу. «Бойы сергектің  ойы да  сергек»

Сергіту  сәті:
Келесі  жоспар: «Кімнің  ойы  жүйрік?» жеке  жоспар
Слад  көрсету
Суретпен  жұмыс
Малмен  хайуанаттардың  қалай  дыбыстайтынын  жаз.
Ешкі,  мысық, ит  суреті.

Дарынды  оқушыға  тапсырма                      Нашар  оқитын  оқушымен жұмыс  
кітапхана  суреті                                             аққу  суреті
Осы  сурет  бойынша  әңгіме  құрау             Жалаң  сөйлем  құрау.
Сөйлемді  сөйлем  мүшесіне                         Осы  сөйлемді  сөйлем  мүшесіне
талдау                                                               талдау.

       Ойларын  жүйрік  екенін  көрдік.
       Келесі  жоспар  Білгенге  марзан, білмегенге  арзан
       Жаттығу
       Ұстаздан  шәкірт  озар
       Күш білімде.
       Таланттыға  нұр жауар.
       Жалаң  және жайылма  сөйлемнен  тұратын  мақалдарды  көшіру.
       Сөйлем  мүшелеріне  талдау.
       Білім  туралы  мақалдар  айту.
       Дарынды  оқушымен  жұмыс.
      Берілген  сызба  бойынша  тиісті  сөйлем  мүшелерін  жазу.

Венн диаграмасы:         ЖАЛАҢ                     ЖАЙЫЛМА

 

Жақсы  бүгінгі  біздің  жаңа  өткен  тақырыбымызды  қайталадық. Ендеше  балалар  өткенді  қайталай  отыра  жұмбақ  шешеміз. Жұмбақ шешу.
Өзім  сөзден  тұрамын
Біткен  ойды  құрамын
                                      СӨЙЛЕМ
Қол  салсаң  бір  тары
Жаңалықты жеткіземін
                                     ХАБАРЛЫ  СӨЙЛЕМ
Ойды  аяқтап  орақ тұрады
Жауап  сөз  қалып  тұрады
                                      СҰРАУЛЫ  СӨЙЛЕМ
Ұранды, шаттықты,
Өкініш, аптықты
Білдіріп  ойын  талайдың
Шарға  ине  қадаймын
                                             ЛЕПТІ  СӨЙЛЕМ
Балалар  сендер  қандай  сөйлемдер  білесіңдер?  Аймақ  құру

СӨЙЛЕМ

                                      ЖАЛАҢ                                           ЖАЙЫЛМА

 

 

                             ХАБАРЛЫ                                                          ЛЕПТІ                           
                                                                   СҰРАУЛЫ
Сөйлем  түрлері:
Көрініс:
Нүкте:
Ең  кішкентай ғана  нүкте
Сенің  осы  керегің  жоқ  ау  түкке.
Керек  болсаң, айта  қойшы
сырыңды  менен  бүкпе.
Нүкте.
Мен  сөйлемнің  соңында  тұрам.
Сөйлемдердің  жігін  ажыратып,
Кідіріс  белгісі  орында тұрам.
Тиянақты  ойдың  біткенін  білдірем.
Сөйлем  соңына  таман,
Даусыңды  бәсеңдетіп  үлгерем.
Мен  емеспе  бөліп  тұрған ой  арасын?
Сұраған.
Аузыңды  ашып  сұрайсың да  тұрасың,
Осы  саған  не  керек?
Сұрақ  белгісі.
Киноға  барасың  ба?
Газет  аласың  ба?
Деген  сөйлемдерді
Кейде  оқушы  сен  секілді
Тыныс  белгі  қоймай  кетеді
Өзің  айтшы  білесің,
Осылардың  соңында,
Қандай  белгі  келеді?
Ілебай.
Осы  сен  неге  айғайлай  бересің
Сөйлемде  қандай  мағына  бересің?
Жөн- жосыңды  түсіндірші, 
Жазуға  қандай  жерге  келесің
Леп  белгісі.
Мен  ылғи айғайлай  бермеймін,
Қуана да  күледе  білемін.
Кейде  өкініп,  ренжісем  де,
Көбінесе  көтеріңкі,  көңілді  жүрем.
Үй  тапсырмасы: 200- жаттығу. Ереже  жаттау.
Бағалау:  Оқушылардың  сабаққа  қатысқандарына  байланысты  бағалау.
Қорытынды:
                   Ана  тілің  арың бұл,
                   Ұятың  боп  тұр  бетте.
                   Өзге  тілдің  бәрін  біл.
                   Өз  тіліңді құрметте.

«Қонағыңнан  алтын  алма,  алғыс  ал»  дегендей  бүгінгі  сабағымызды  аяқталады.

Олимпиадалық тапсырмалар 3-4 сыныптарға арналған

4-ші сынып.

1. Мына мақалдардың сол жақтағы бөлігіне оң жақ бағаннан жалғасын тауып 8 мақал жаз:
1. Білімдіге дүние жарық Ынтымақ ұйымнан
2. Жеті жұрттың тілін біл Ине ілікпейді
3. Туған жердің қадірін Кең жерде келіседі
4. Ынтымақ болмай Жеті түрлі білім біл
5. Еңбексіз іс бітпейді Тірлік болмас
6. Саусақ бірікпей Білімсіздің күні кәріп
7. Теңге тиыннан Шетте жүрсең білерсің
8. Тар жерде табысқан Еріншектің қолы жетпейді

2. Мына сөздерден түбір мен қосымшаларды тап:
Аңшылардың, жастарымыз, мұрагерлік.

3. Жай сөйлемдерден құрмалас сөйлем жаса:
Көктем келді. Күн әлі жылынбай тұр.
Ауылда балабақша ашылды. Балалар бақшаға барды.
Күз келді. Күн суытты. Жапырақтар сарғайды.

4. Мына зат есімді тәуелде: мектеп.

5. Сөздерді жұптап, сөз тіркестерін құр:
ашық түлкі адал киім
дені сау қоян тәтті адам
айлакер тағам жаңа табиғат
қорқақ күн ала ағаш
сұлу бұлт биік дос

6. Бес антонимді теріп жаз. Бұл сөздер қай сөз табына жатады?
Түзу сұлу жаңа кең басы жауын
Алыс суық ыстық жас тар ескі
Қатты аяғы әдемі жұмсақ ірі қара

7. Сандар арқылы жасырынған сөздерді жаз.
10дық, 40тық, 7ген, 60бай, 5аспап, 6най, 1жан, 3кір, 5ік, 1лік, к2лбай

8. Фонетикалық талдау жаса: өнерпаз.

9. Қателерін түзетіп жаз: бопе, қыдық, ылгіш, бйдай, қойан, аншы, күрпе, ойнаватыр, қыстар, көпірдер.

10. Өтірік өлең ойлап шығар.

Бағалау: дұрыс орындалған тапсырмаға – 3 ұпай.

 

4 сынып

1. Қарсы  мәндес бар сөздерді ойлап жаз

Батыр –
Ерте –
Пайда –
Жалқау –
Оңға –
Жоғарғы –
Ренжу –
Қызару –

2. Бірдей әріптен басталып және аяқталатын екі сөзді ойлап жаз.  Сөздердегі әріптер саны әртүрлі болуы мүмкін.

а...........................................а
е...........................................е
к...........................................к
у...........................................у
қ............................................қ
т............................................т
і..............................................і

3. Берілген сөз тіркестерін мағынасымен сәйкестендір.

1. Қас-қағым сәтте.               А) бедірейді, тесірейді, көз алмады.
2. Қас қақпады.                    Ә) кеш батты, ымырт жабылды.
3. Қас қарайды.                    Б) кербезденді, маңғазданды.
4. Қасын керді.                     В) мүлде қарсы, жек көрді.
5. Жаны қас.                         Г) дұшпан санады, қас деп білді.
6. Қас көрді.                         Ғ) лезде, тез, жылдам.

4. «Жаңа сөз жаса». Берілген сөздердегі әріптерден жаңа сөз құрап жаз.

 

Үлгі: орақ – қора

 

Өрнек – .....................................................................................
Мақал – .....................................................................................
Ноқта – ......................................................................................
Қыран – .....................................................................................
Жылан – .....................................................................................
Тарақ – .......................................................................................
Күрек – ......................................................................................

5. «Әр жолдан қайталанып келмейтін әріптерді тап және жаз. Қандай сөйлем пайда болды? Оқы.

ғ в л ө ш д л в щ з қ а ө н ғ л л в ғ ө з к д

м у р ц м ә л щ ц и х а щ н р м о щ р в ц

-у ғ ф і е ф р а л і ы у е м і ф к у е, р і к

с ө о з а ж д ө я ә х ю ң з д ң ә ж ю о д ә

г а ю м т ч ш г м ю ы ч . г ю м д г ю м д

.....................................................................................................

6. Шеңберден неше сөз оқисың? Оқыған сөздеріңді жаз.

    Үлгі: ал, алмұрт, мұрт...................

 

Тест тапсырмалары қазақ тілі

 

4 сынып

Тест тапсырмалары №1

1.Төмендегі сөздердің қайсысы буынға дұрыс бөлінген?

А) өз-ен           В) ө-зен            С) ө-зе-н

2. Қазақ  алфавитінде неше әріп бар?

А) 22                  В) 42             С) 30

3.Дауыссыз дыбыс түрлерін ата:

А)  жуан, ұяң, қысаң           В) қатаң, ашық, үнді                 С) қатаң, ұяң, үнді

4. «Қ»  дыбысына аяқталған сөзден кейін дауысты дыбыс келсе, «қ» дыбысы қандай дыбысқа айналады?  

А) «Р»           В)  «Х»            С)  «Ғ»

5. Мәтін дегеніміз не?

А) Екі не одан көп өзара байланысқан сөйлемді мәтін дейміз

В) Ұзақ бір сөйлемді мәтін дейміз 

С) Бір сөйлемге жинақталған сөз тізбегін мәтін дейміз

6. Берілген сөйлемнің қайсысы хабарлы сөйлем?

А) Көшеге  кім шықты      

В) Ертең  демалыс

С) Мерекелеріңізбен достар

7. Қосымша нешеге бөлінеді?

А) 3           В) 2        С) Қосымша бөлінбейді

8. Заттың атын білдіретін сөздерді не деп атайды? 

А) Етістік           В) Есімдік               С) Зат есім

 9. Етістік қандай сұрақтарға жауап береді?

А) Не істеді? неғылды? қайтті?                  

В) қандай?                     

С)  қашан?

10. Бастауыш пен баяндауыш сөйлемнің қандай мүшелері?

А) тұрлаусыз                   

В) тұрлаулы                        

С) анықтауыш  

11. Сөйлемдегі толықтауышты көрсет: Құстар тоғайға қонды.

А) Құстар        

В) қонды           

С) тоғайға

12. Көп нүктенің орнына тәуелдік жалғаулы сөздерді қой.

Менің------------      Сенің----------       Оның-------------

А) дәптер, дәптерің, дәптері

В) дәптерім, дәптерің, дәптері

С) дәптерім, дәптерің, дәптерлері

13. Етістікті көрсет:

А) Ораза, айт        

В) Сөз, тіл        

С) Айт, сөйле

14. Есімдікті көрсет:

А) біз, біздер        

В) біз, ине      

С) жүр, тұр

15.Туынды сын есімді көрсет

А) білгіш, айтқыш, байқағыш   

В) өнерлі, таза, әдемі   

С) үлкендеу, ақыл, айн

 

Тест тапсырмалары №2

1. Қате жазылған сөзді тап.

а) аспазшы              в) аспашшы                    с) теңізші                 д) үйірме

2. Бір сөзбен қалай аталады?  "Төбе шашы тік тұрды"

а) Береген                    в) Ұялу                    с) ұрланды                   д) қорқу

3. "Ағамыз" деген сөздің қайсысы етістік?

а) Ескек ескен ағамыз               

в) Ескелді айдынында ағамыз

с) Асау ертіс айдынында ағамыз      

д) Ескелді ағамыз

4. Мына қатардың ішінен сөйлемді тап.

а) Әсел билейді    

в) жылады     

с) жануарлардың        

д) Түн

5. Бірінші сыңары сын есім, екінші сыңары зат есімнен болған сөз тіркесін тап

 а) Екі бала                в) Тұнық су               с) сегіз жыл             д) тез оқу

6. Қарсы мәндес сөздерді табыңыз

а) ағаш, бұта   

в) терең-таяз, күн-түн     

с) жол-жол     

д) ажарлы, әдемі

7. Мына тұрақты сөз тіркесінің мағынасын табыңыз? 

"Қуанышы қойнына сыймады"

а) армандады      

в) қатты қуанды        

с) жылады      

д) ойлады

8. Қай сөзде "Ң" әрпі жазылады?

а) Досжа...                в) жа...бады                     с) са...а                д) жа...ғақ

9. "Өжет" сөзіне мағынасы жуық сөзді тап.

а) Батыл           в) Өнерлі             с) Әлсіз          д) қорқақ

10. Бірыңғай жуан дауыстан тұратын сөзді табыңыз?

а) көңілді                   в) зеңгібаба                  с) қызғалдақ                д) жияды  

11. Қысқарған сөздерге қосымшалар қалай жалғанады?

а) үтір арқылы               

в) бөлек жазылады  

с) бірге жазылады            

д) сызықша арқылы

12. Жіктік жалғауы жалғанған зат есімді табыңыз?

а) Бөлмем             в) Дәрігермін                  с) Ұшаққа              д) Бейбітшілікті

13. Есептік сан есімді табыңыз?

а) Төртінші      

в) Екі мың бірінші    

с) Алты         

д) Бесеу

14. Жалаң сөйлемді тап.

а) Өзеннің суы тұйық             

в) Мысық иттен қашты

с) күн күркіреді                  

д) Сәуле сурет салды

15. Ілік септігіндегі сөзді белгіле.

а) Айгүл, итке     

в) гүлдің, гүлде    

с) күнге, күннен    

д) гүлдің, айды

 

Тест тапсырмалары №3

1. «Альпинист» сөздегі әріп пен дыбыстың санын анықта:

а) 9 әріп, 8 дыбыс            в) 9 әріп, 9 дыбыс   

с) 8 дыбыс, 8 әріп             д) 9 дыбыс, 8әріп

2. Дауыссыз дыбыстар нешеге бөлінеді?

а) 5                в) 4                с) 3               д) 2

3. Ұяң дауыссыз дыбыстар қатарын тап:

а) к,қ,п,т,с,ф               в) б,в,л,м,н,ң,      

с) л,м,н,ң,р,п              д) б,в,г,ғ,д,ж,з

4. Жіктік жалғауының II жағында тұрған сөздер қатарын тап:

а) ғалыммын                в) тарағың         

с) дәрігерсің                д) ұшқышпын

5. Сөйлем айтылуына қарай нешеге бөлінеді?

а) 3           в) 4              с) 5              д) 2

6. Тұрлаусыз мүшелердің сұрағын белгіле:

а) кім? кімдер?               в) не істеді? қайтті?   

с) не? нелер?                  д) қандай? нені?

7. Тұрлаулы мүше нешеге бөлінеді?

а) 3               в) 2                 с) 4               д)5

8. Сөйлемдегі баяндауышты тап: Тек мектептің терезесінде ғана шам жанып тұр.

а) терезесінде ғана                  в) шам жанып тұр   

с) жанып тұр                           д) тек

9. Мағынасы қарама-қарсы сөздерді тап:

а) сирек-сирек                в) төбе-төбе      

с) сымбатты                   д) жолдас-дұшпан

10. Туынды түбір сөзді анықта:

а) күріш                       в) күрек              

с) кезекші                   д)көйлек

11. Жалқы есімді тап

а) партизандар               

в) панфиловшылар    

с) Жаяу Мұса                

д) солтүстік

12. III жақтағы тәуелдеулі сөзді тап:

а) қағазың        

в) қағазым            

с) қағазыңыз           

д) қағазы

13. Болымсыз етістікті тап:

а) ойлан        

в) шалынба        

с) сындыр         

д) көтеріп алды

14. Бір түбірдегі бірнеше туынды сөз жасалатын сөздер қалай аталады?

а) түбір сөз                      

в) негізгі түбір сөз     

с) түбірлес сөз                   

д) туынды сөз

15. Буын үндестігіне бағынбай тұрған сөзді анықта:

а) көзқарас       

в) бұлақ             

с) күміс            

д) әдісқой

 

Тест тапсырмалары №4

1. Рет-ретімен, белгілі тәртіппен орналасқан әріптер жиынтығы

А) сөз                     

В) сөйлем     

С) сөз тіркесі              

Д) әліпби немесе алфавит

2. Алфавитте 3-ші орналасқан әріп

А) ә                  В) б               С) в          Д) я

3. Қатаң дауыссыз дыбыстары бар сөз

А) бор                     В) құлақ           С) қасық                   Д) шаң

4. Қатты сөзінің антонимін (қарсы мәндес сөз)  табыңыз

А) қатаң                  

В) жеңіл         

С) жұмсақ                 

Д) жұқа

5. Сөздің одан әрі өзгертуге келмейтін мағынасы бар бөлігі

А) қосымша               В) жалғау             С) түбір                 Д) жұрнақ

6. Қазақ тілінде неше септік бар?

А) 9             В) 5                С) 6                Д) 7

7. Шығыс сетігінде тұрған сөзді табыңыз

А) аспан                    В) матамен      

С) топырақтан            Д) Әйгерімді

8. ІІ жақта тәуелденген сөзді тап

А) кітабы              В) дәптерім       

С) қобызың          Д) гүлдер

9. Көптік жалғауын табыңыз

А) ды,ді                В) лар,лер       

С) ым,ім               Д) дан,ден

10. Біріккен сөзді табыңыз

А) тасбақа        

В) тап-таза      

С) кг        

Д) қызыл ала

11. Күрделі сөздің қайсысына жататынын анықта: Марат Омаров

А) қос сөз                 

В) біріккен сөз    

С) қысқарған сөз           

Д) сөз тіркесі

12. Жалаң сөйлемді табыңыз

А) Бала сабақ оқыды.              

В) Балалар жүгіріп жүр.       

С) Балапан жем теріп жүр.         

Д) Бала далаға шықты.

13. Жалқы есімді табыңыз

А) қала             

В) Астана          

С) астана           

Д) жер

14. Негізгі зат есімді табыңыз

А) терезе           

В) көлшік          

С) тазалық         

Д) бірлік

15. Туынды  сын есімді  табыңыз

А) әдемі            В) көрікті           

С) таза              Д) а

 

Тест тапсырмалары №5

1. Құлаққа естілмейтін, көзге көрінетін, дыбыстардың таңбасы

А) сөз           

В) әріп           

С) сөйлем          

Д) дыбыс

2. Алфавиттегі 41-ші әріп

А) я           В) ю           С) э            Д) а

3. Үнді дауыссыз дыбыстары бар сөз

А) мұрын                В) балық          

С) тас                      Д) сорпа

4. Үндестік заңына бағынбай тұрған сөзді табыңыз

А) өнерлі        

В) өнерпаз       

С) Саматқа        

Д) гүлдер

5. Қорқақ сөзінің синонимін (мәндес сөзді) табыңыз

А) ержүрек                   В) сужүрек       

С) батыр                       Д) қоян

6. Түбірге жалғанған бөлік

А) түбір                 В) қосымша                   С) сөз тіркесі              Д) сөйлем

7. Қазақ тілінде жалғаудың неше түрі бар?

А) 2             В) 3                С) 4              Д) 1

8. Жатыс септігінде тұрған сөзді табыңыз

А) балапанды         

В) сауда        

С) қоңырауда        

Д) гүлден

9.  ІІІ жақта тәуелденген сөзді табыңыз

А) сызғышта      

В) сызғыштар     

С) сызғышымыз      

Д) сызғышы

10. Жіктік жалғауын табыңыз

А) ым, ім, м               В) дар, дер                  С) қа, ке, ға                   Д) сың, сің

11. Қос сөзді табыңыз

А) бүлдірген               В) ТМД                   С) алабота               Д) тарс-тұрс

12. ТМД қысқарған сөзінің толық жазылуын көрсет

А) Тәуелсіз Мекендер Достығы 

В) Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы

13. Сөз тіркесін табыңыз

А) Күн ашылды.   

В) бау-бақша   

С) Абай Құнанбаев    

Д) Талдықорған

14. Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері

А) бастауыш                      

В) баяндауыш    

С) толықтауыш, анықтауыш         

Д) бастауыш, баяндауыш

15. Жайылма сөйлемді табыңыз

А) Қыс келді.                     

В) Күн салқындады.   

С) Қыс келгесін қар жауды.        

Д) Қар жауды.

Жауаптары

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15    

1 В В С С А В В С А В С В С А А    

2 В Д С А В В В Д А С Д В С С Д    

3 А С Д С А Д В С Д С С Д В С Д    

4 Д В С С С Д С С В А Д В В А В    

5 В В А В В В С С Д Д Д В С Д С

1. Шебер күніне 5 шаңырақ дайындайды. Олар 3 күнде неше

 шаңырақ дайындайды?

               А)8             Ә)15              Б)5           В)20

2. Олимпиадаға келген 27 оқушы 9 бөлмеге тең бөлініп орналасты.

Әр бөлмеге неше оқушы  орналасты?

               А)4            Ә)3             Б)5           В)7

3. Теңдеуді шеш: Х *3=9

                А)5           Ә)3              Б) 6         В)2

4. Асханаға әрқайсысында 5 кг-нан 4 жәшік алма және 15 кг

 алмұрт әкелді. Барлығы неше килограмм жеміс әкелінді?

             А)40         Ә)35              Б)25           В)20

5. 17:5=? жауабын тап:

             А)3 (3қ)            Ә)   3 (2қ)            Б)    3 (1қ)          В)3 (4қ)  

6. Бір аптада шебер 4 жиһаз жасайды. 3 аптада неше жиһаз жасайды?

           А)14            Ә)13             Б)15           В)12

7. 30 см лентаның үштен бір (1/3 )бөлігі қанша?

               А)5         Ә)10            Б)15           В)30

8. 40см жіптің  бестен бір (1/5) бөлігі қанша?

                А)4            Ә)8             Б)5           В)9

9. Өрнектің мәнін тап:(15+35):5=?

          А)10         Ә)15             Б)5           В)20

10.Өрнектің мәнін тап:(29-14):5=?

          А)2         Ә)3            Б)5           В)10

1. Шебер күніне 5 шаңырақ дайындайды. Олар 3 күнде неше

 шаңырақ дайындайды?

               А)8             Ә)15              Б)5           В)20

2. Олимпиадаға келген 27 оқушы 9 бөлмеге тең бөлініп орналасты.

Әр бөлмеге неше оқушы  орналасты?

               А)4            Ә)3             Б)5           В)7

3. Теңдеуді шеш: Х *3=9

                А)5           Ә)3              Б) 6         В)2

4. Асханаға әрқайсысында 5 кг-нан 4 жәшік алма және 15 кг

 алмұрт әкелді. Барлығы неше килограмм жеміс әкелінді?

             А)40         Ә)35              Б)25           В)20

5. 17:5=? жауабын тап:

             А)3 (3қ)            Ә)   3 (2қ)            Б)    3 (1қ)          В)3 (4қ)  

6. Бір аптада шебер 4 жиһаз жасайды. 3 аптада неше жиһаз жасайды?

           А)14            Ә)13             Б)15           В)12

7. 30 см лентаның үштен бір (1/3 )бөлігі қанша?

               А)5         Ә)10            Б)15           В)30

8. 40см жіптің  бестен бір (1/5) бөлігі қанша?

                А)4            Ә)8             Б)5           В)9

9. Өрнектің мәнін тап:(15+35):5=?

          А)10         Ә)15             Б)5           В)20

10.Өрнектің мәнін тап:(29-14):5=?

          А)2         Ә)3            Б)5           В)10