Сөйлеу дағдыларын дамыту үшін электрондық
оқу материалдарын пайдалану
Темірхан Жаңыл Еркінәліқызы
temirhanzanyl@gmail.com
4 курс студенті, 6В01701 Шет тілі:екі шет тілі(ағылшын,неміс/қытай) білім беру
бағдарламасы, Ш.Уалиханов атындағы Көкшетау университеті, Көкшетау, Қазақстан.
Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Шетел филология
кафедрасы,Филология ғылымының кандидаты, профессор Жуманбекова Н.З
nurkesh2018@gmail.com

Қашықтықтан оқытуды білім беру жүйесіне біріктіру үлкен маңызға ие, өйткені
ақпараттық технологияларды қолдану оқытушылар мен студенттер үшін жаңа
мүмкіндіктер ашады. Шынында да, қашықтықтан оқыту кезінде курстан сәтті өту
студенттердің бірқатар қасиеттері мен қабілеттерін шыңдайды. Олар мұғалім мен
құрдастарының тікелей физикалық қатысуынсыз материалды түсіну үшін бар күштерін
салады сондай-ақ белгілі бір мақсат қоя алуы керек. Шоқан Уалиханов университеті
бүгінде электрондық оқу материалдарының екі негізгі түрін пайдаланады:
1) қашықтықтан оқыту кезінде студенттер платформада өз бетінше жұмыс істегеу үшін
https://platonus.kgu.kz/ сайты қолданылады;
2) жеке дағдыларды қосымша дамыту үшін күндізгі оқу процесінің бөлігі ретінде
электрондық оқыту технологияларын пайдалану .
Электрондық оқытудың білім беру ортасы келесі функцияларды орындайды:
ұйымдастырушылық, ақпараттық, оқыту, дамытушылық, тәрбиелік, мотивациялық,
бағалау, коммуникативтілік. Ерекшеліктеріне тоқталсақ :
1) жеке көзқарас (студент өз қарқынымен оқиды, мұғалім белгілі бір оқушының білім
деңгейіне сәйкес оқуға қосымша элементтерді таңдай алады);
2) оқу курсы бірнеше блоктардан (модульдерден) тұрады, бұл оқу үшін белгілі бір
модульді таңдау ғана емес, сонымен қатар оларды белгілі бір ретпен біріктіруге мүмкіндік
береді;
3) студенттің өзіндік жұмысының рөлін күшейту, өйткені көптеген міндеттер on-line
ресурстармен өзіндік жұмысты қамтиды;

4) оқушының, сондай-ақ мұғалімнің өзін-өзі тәрбиелеуі және мотивациясы сияқты
қасиеттерді дамыту; оқушылар өз уақыттарын жоспарға сәйкес тапсырмаларды орындай
алатындай етіп ұйымдастыруы керек, ал мұғалім тапсырмаларды уақытында тексеріп
отыруы керек;
5) электрондық технологиялар оқу жоспарының бір бөлігі ретінде жүйелі түрде
ұсынылатын on-line ресурстарға (бағдарламаларға, платформаларға және т.б.)
сілтемелердің едәуір санының арқасында оқу процесінің тиімділігін арттыруға әкеледі.
Электрондық материалдарды қолдану арқылы сөйлеу дағдыларын үйрету e-learning
бағдарламасының ең қиын аспектілерінің бірі болып табылады. Мәселе мынада, еркін
сөйлеу тілдің өзін жақсы меңгеруімен анықталады: грамматика, синтаксис, лексика
ережелері. Сонымен қатар, түпнұсқалық мәтіндерді (монологтық және диалогтық сөйлеу
үлгілері) ана тілінде сөйлейтін адам болуы керек екенін есте ұстаған жөн, өйткені олар
ұлттық мәдениеттің ерекшеліктері мен фактілерін көрсететін бірден бір құрал. Шет тілін
меңгерудің негізгі мақсаты - оны нақты жағдайда қолдана білу, сондықтан
коммуникативті әдістің негізгі принциптері тілді меңгеру кезінде сөйлеу әрекетінің
уақытын барынша арттыру және сөйлеу дағдыларын дамытуға көңіл бөлу болып
табылады.
Сөйлеу дағдыларын дамытудағы кейбір қиындықтар.
Зерттеушілер көптеген оқушылардың ағылшын тілінде сөйлеу кезінде түсініспеушілік
және сенімсіздік сияқты қиындықтарға тап болғанын, өйткені мектепте олармен сөйлеу
дағдыларын дамытуда жұмыс жасалмағанынан хабарлады. Олар тиімді сөйлеуге
машықтануды немесе оны қарым-қатынаста қолдануды білмейді. Сонымен қатар,
оқушылардың сөздік қоры болар-болмас ғана. Қазақ сыныптарында оқушылардың
көптігіне байланысты, мұғалімдер де, оқушылар да ағылшын тілінде сөйлесуден гөрі тек
оқу дағдылары мен грамматикалық сабақтарға баса назар аударады. Сонымен қатар,
студенттер ағылшын тілінде сөйлесуден қорқақтайды. Hosni зерттеулері бойынша,
студенттердің сөздерді айтуда немесе олардың айтылуына сенімді болмауы қалыпты
жағдаят болып кеткен. Сондықтан, Нахла ағылшын тілін жетік меңгеруді жақсарту үшін
оқушыларды ағылшын тілінде еркін сөйлеуге үйрету және ынталандыру үшін жағдай
жасауды ұсынады. Бірақ бұл зерттеуде зерттеушілер оқушылардың сөйлеу қабілетіне
қатты әсер ететін бес факторға ғана назар аударады.
1. Айтылуы
2. Сөздік қоры
3. Стресс
4. Интонация
5. Анықталмаған: грамматика, құрылым, түсінбеушілік
E-Learning бағдарламасының ағылшын тілін меңгеру дағдыларына әсері
Мохаммади, Горбани және Хамиди тіл үйренуде e-Learning тиімділігін дәлелдеді. ELearning-тің кейбір артықшылықтарының арқасында олар бұл тілдерді үйренудің
коммуникативті әдісіне ұқсас екенін анықтады, және өз кезегінде студенттерге басқа

оқушылармен бейбіт қарым-қатынас жасауға мүмкіндік беретінін дәлілдеді. Олар
электронды құрылғыларды еркін қолдана алады және қалағанын зерттей алады. Осы
зерттеуге сәйкес, мұғалімдер оқушылардың назарын аудару үшін теледидарлардағы
дыбыстарды, суреттерді және видео материалдарды пайдалана алады. Кейде онлайн
ойындарды да тілді үйрету құралы ретінде пайдаланса болады. Бұл әдісті қолдана отырып,
студенттер сөздік қорын оңай жетілдіреді және айтылымды жақсарта алады. Сонымен
қатар, студенттер ағылшын тілін үйрену үшін Интернет пен мультимедиялық
технологияны қолданып онлайн сөздік веб-сайттарындағы жаңа лексикамен таныса алады,
YouTube бейне материалдарын қолдану арқылы сөйлесуге машықтана алады немесе
тыңдау, оқу және эссе жазу дағдыларын жетілдіре алады. Қорытындылай келе,
электронды оқыту сөйлеу дағдысын дамытуда пайдалы әдісі болып саналады.
E-learning білім беру ортасында сөйлеу дағдыларын үйрету - e-learning бағдарламасының
ең қиын аспектілерінің бірі болып табылады. Мәселе мынада,белгілі бір тілде еркін сөйлеу
тілдің өзін жақсы меңгерумен анықтай аламыз: грамматика, синтаксис, лексика ережелері
осыған кіреді. Сонымен қатар, түпнұсқалық мәтіндерді (монологтық және диалогтық
сөйлеу үлгілері) ана тілінде сөйлейтіндер құрастыру керек екенін есте ұстаған жөн,
өйткені олар ұлттық мәдениеттің ерекшеліктері мен фактілерін өзге ұлт өкілінен гөрі
шынайы көрсете алады. Шет тілін меңгерудің негізгі мақсаты-оны нақты жағдайда
қолдана білу, сондықтан коммуникативті әдістің негізгі принциптері тілді меңгеру кезінде
сөйлеу әрекетінің уақытын барынша арттыру және сөйлеу дағдыларын дамытуға көңіл
бөлу болып табылады..
«Электрондық материалдар сөйлеу дағдысын дамытуда қаншалықты пайда әкеледі?», «
Сөйлеу дағдысын дамыту қалай жүзеге асады?» деген сұрақтарға жауап беру үшін
эксперимент жүргізілді. Эксперимент барысында оқушыларға арнайы тақырыптар берілді
және оларға Whatsapp желісі арқылы аудио жазба дайындау тапсырылды. Зерттеуші аудио
материалдармен жұмыс жасағаннан кейін сынып ішінде оқушыларды кезекті сынақ
алумен қайта бір тексереді, мұғалімнен алынған тақырыптар бойынша оқушылардан
ауызша сұхбат алу арқылы бағалау процесін бастайды. Бөлінген уақыт-90 минут. Әр
критерийде 25 балл бар және бағаланатын 4 санат болады,атап айтқанда: сөздік, айтылу,
дәлдік және еркін сөйлеу. Т
Кесте 2. Бағалау критериясы
Percentage
Өте жақсы
Жақсы
Қанағаттанарлық

Predicate
75-100
69-74
59-68

Кесте 3. Сөйлеу дағдысын анықтайтын көрсеткіш
1-оқушы
2-оқушы
3-оқушы
4-оқушы
5-оқушы
6-оқушы

75
72
73
80
72
72

өте жақсы
жақсы
жақсы
өте жақсы
жақсы
жақсы

7-оқушы
8-оқушы
9-оқушы
10-оқушы
11-оқушы
12-оқушы

75
76
80
74
75
71

өте жақсы
өте жақсы
өте жақсы
жақсы
өте жақсы
жақсы

Қорытынды
Жоғарыда айтылғандардың барлығынан мынадай қорытынды шығаруға болады:
электрондық оқу материалдарын пайдалану студенттердің сөйлеу дағдыларын жақсартуда
тиімді екенін дәлелдеді. Әртүрлі электрондық оқу материалдарын қолдану оқушылар
арасында қызығушылықты арттырып қана қоймай, оқушылар араасында ұсынылған
электрондық материалдарды белсенді қолдану қарқынды жүзеге асты.

Қолданылған әдебиеттер:
1. Росмита “Палоподағы жасөспірімдерге арналған зерттеу және ынталандыру
стратегиясын қолдану арқылы сөйлеу дағдысын жақсарту” ИАИН ПАЛОПО, 2020
2. Вентола, Е және Гунтер Нарр Верлаг “Рефераттар лингвистикалық зерттеу
объектісі ретінде. Жазу және сөйлеу тілінде: тіл, мәтін, коммуникация” 1994
3. Куо, Ю.С., Уокер, А.Е., Шродер, К.Э.Е., Белланд, Б.Р. “Өзара әрекеттесу,
Интернеттің өзіндік тиімділігі және өзін-өзі реттейтін оқыту онлайн білім беру
курстарында студенттердің қанағаттануының болжаушылары ретінде. Интернет
және жоғары білім” , 2014
4. Әл-Айдах, Әл-Соб, М.А., Әл-Зоуби С.М., және Әл-Касавнех, Ф. Аджлун ұлттық
университеті студенттерінің ағылшын тілінде сөйлеу дағдыларын жетілдіру.
International Journal of English and Education, 5(3), 181-195, 2016, шілде
5. Дж. Уотсон “Аралас оқыту: онлайн және бетпе-бет білім берудің
конвергенциясы”. Онлайн оқыту бойынша Солтүстік Америка кеңесі,2008