Ш Уәлихан атындағы жалпы білім беру орта мектебі

Сөйлеу мәдениеті

Құрастырушы:

бастауыш сынып мұғалімі Шарипова Ж.Ж., Железин ауданының

Ш. Уәлихан атындағы жалпы білім беру орта мектебі.

Түсінік хат

Сөйлеу өнері бұл еркін ой өнері мен философиялық сөзге қатынас болып табылады. Бастауышта дыбысталған сөзге сүйіспеншілік тудыру мәселе болады. Сондықтан бастауышта бүкіл әдіс күшті дұрыс бағытпен бала бойында сөйлеу мәдениетіне қызығушылық тудыру қажет. Егер бала тілің дамытса, онда сапалы оқу мен тәрбиелеу жүзеге асады.

Көздеген мақсатқа жету үшін сөйлеу мәдениеті сабақтарың қызықтыру әдістерімен тартымды, әдістемелік тұрғыда жан-жақты, ойынмен ұйымдастырған абзал болады. Сабақта шығармашылық танымдылық белсенділік туғызу үшін түрлі әдістемелік әдіс-тәсілдер қолдану қажет.

Бұл диалог,ойын, шығармашылық, жағдайды талдау ойнату,мәселелерді шешу, эксперимент жүргізу сияқты тұрғыда өткізуді талап етеді.

Сөйлеу мәдениеті сабақтарында негізгі ролды әңгімелесу,пікірлесу, көрнекілік әдіс- тәсілдердің қолданудың маңызы зор. Өмір жағдайындағы ойындар, жатттығулар мен тапсырмалар орындауды сөйлеу мәдениеті сабағыңда кең қолдану қажет.Мәселелік жағдай туғызу арқылы оқушыға сұрақ немесе мәселені шешу ұсынылады, ал оқушылар ұстазбен бірге бұл жағдайдың шешімін табу керек. Сөйлеу мәдениеті сабақтарында топтық жұмыс шығармашылығы ұйымдастырып өткізу де тиімді.Оқушылардың игерген ілімі қорытынды бақылау жұмысы арқылы анықталады. Жаңа ілімді оқушы өзі қабылдап, өз тілің бақылау үрдісінде,оқушының бойында талдау салыстыру, қорытындылау, ойлау қабілетін дамытылып қалыптастырылады.

1

«Сөйлеу мәдениетінің» мақсаты: Оқушылар бойында тіл байлығының сөздік қоры молайту, мәдениетті сөйлеу,мәтін құруға үйретіп білімің қалыптастыру.

1. Сөздік қорын молайту және грамматикалық тұрғыда қалыптастыру.

2. Тұлғалық тілдің дамуы, коммуникативті білімнің қалыптастыру.

3. Мәнерлеп сөйлеуге, артистикалық қабілетін дамыту.

4. Оқушылардың шығармашылық қабілетің, ойлау, сөйлеу есте сақтау зейінділігің дамыту.

5. Оқушының белсенді шығармашылық сөйлеу мәдениетін ұйымдастырып, оны түсініп тілдік практикада қолданысын дамыту.

Негізгі оқыту әдіс-тәсілдер:

1.Түсіндірмелі-иллюстративтік

2. Мәселелік ( оқу мәселелесінің шешіміне қатысу.).

3. Іздену ( үлкендердің басшылығымен шешім қабылдау).

4. Зерттеушілік( Мәселелені шешу және өздігінен үкім шығару).

Ұсынылып отырған бағдарлама 1 сағатқа жалпы 34 сағатқа жүктеліп бөлінген 2сынып оқушыларына арналып құрастырылған.

Бұл бағдарлама келесі мақсаттарды көздейді;

● оқушылардың сөйлеу мадениетінің дамуы;

● ауызша және жазбаша сөйлеу тіліне тәрбиелеп, зейінділігінарттыру;

●мәтінмен танысу;

● стилмен танысу және тілін дамыту;

● мәдениетті сөйлеу ережесімен таныстыру;

● ұнамдылық түсініктерін қалыптастыру.

Ұсынылып отырған бағдарлама 1 сағатқа жалпы 34 сағатқа жүктеліп бөлінген 2сынып оқушыларына арналып құрастырылып

4 тарауға бөлінген:

Сөйлеу қарым-қатынас құралы-10сағат

Тыйым сөздер-5 сағат

Мәтін оның сапасы- 12сағат.

Сөйлеу-мәдениеттіліктің көрсеткіші-7 сағат.

2

Оқытудың әдіс-тәсілдері:

Баланы оқытуда ойын үлкен мағына береді, сондықтан бүкіл бағдарлама ойын сюжеттерін қолдану,эвристикалық әңгімелесу элементтері қолдану, соның ішінде мәселелік оқытып колдану негізінде құрастырылған.

- оқыту қатынасындағы жағдаятты талдау;

- ұсынылған шарттағы тілдік қатынасты моделдеу;

- мәтінде сөйлеу мәдениетін дұрыс қолданып, ұйымдастыруын бақылау, түрлі деңгейде сапалы сөйлеуге үйрету;

- оқушылардың тақырыпты игеруі және құрастырылған монологиялық қойылымға дайындалуы;

- қиындық туғызатын сөздік бастап қолдану;

- диспут, эвристикалық әңгімелесуге қатысу;

- оқушылардың өздігінен мәтін, пікірін құрастыра білуі.

Күтетін нәтижелер:

Бағдарламаның соңғы игеру кезінде оқушылардың дұрыс, мәнерлі сөйлеу тілі қалыптасып, «Сөйлеу мәдениеті»пән бойынша теорикалық тілді игеріп, жаза білуі қалыптасып,практикалық тұрғыдағы ілімі түрлі сөйлеуде мәтін құрастыра білу біліктілігі қалыптасады. Сипаттау, пайымдау, әңгімелеу мәтіндерін құрастыру,риторика заңдарын, сөздік қорын молайтып,түрлі көркем әдебиеттер оқуы тиіс.

Кең мағынада, бағдарлама нәтижесінде баланың коммуникативті қабілеті дамып, пікірлесіне түсінікпен қарау, қатынасуды білу, әңгімелесуде сыпайы, мейірімділік танытып сөйлейді, балалардың рухани денсаулығын нығайтылады.

.

3

5

« Сөйлеу мәдениеті» бағдарламасының мазмұны.

І тарау: Сөйлеу адамдар арасындағы қатынас құралы-9 сағат

Бағдарламаның ең үлкен бөліктерінің бірі. Бұл бөліктің мақсаты : оқушылардың сөйлеу мәдениетінің тілің дамытып жоғарлату, және үлкендер, достары арасындағы дұрыс сөйлеу, тәртіп сақтап қарым -қатынасын тәрбиелеп үйрету

Оқушыларды бір-бірімен қатынасуға үйрету, ұрыс керіс болудан алдын ала ескерту. туыс, ұстаздарының, достарынан үлгі алып, зейінділікке тәрбиелеу. Оқушылар бойында көркем және ауызша сөйлеу , монолог пен диалог тілі, оның ерекшелігімен, мәнерлі сөйлуге үйрете отыра түсініктерін қалыптастыру.

ІІ-тарау: Мәтін оның түрлері-7 сағат

Бұл тараудың негізгі мақсаты: Мәтін туралы түсінік беру; оның түрлерін ажырату; мәтіндегі негізгі идеяны аша білу білікті қалыптастыру;жоспар құрастыра білуге; сөйлемдер арасындағы байланысты таба білу;тақырып бойынша мәтін құру;мәтінді мәнерлі оқып білу,оқығанды түсіне оқу; мәтіннің көркем әсемділік пен махаббат тудыру қабылдауына тәрбиелеу;

Сөйлеу мәдениетінің стилі--7сағат

мақсаты: стилистика туралы түсінік бере отырып, стилді зерттейтін ғылыммен және ондағы тілдік құбылыстың қолдануымен танысу; мәтіндегі стиликалық қателерді түзету және хат пен сөйлеуде қателер жібермеу;
ғылыми стил туралы түсінік беру; оқушыларды газет және журналдармен таныстыра отырып оның мәліметтің түсінуге үйрету; оқушыларды қызықты әңгімелермен таныстыру.

Сөйлеу мәдениетінің типтері-7сағат

Мақсаты:Сөйлеу мәдениетінің типтері туралы түсінік беру, мәтіннің типтерін ажырату білімін қалыптастыру;соның ішінен ең басты айырмашылықты таба білуі; мәтін құрастыра білу;тақырып бойынша әңгіме құрастра алу; құттықтау құрастыра алу; сыпайы шақыру құрастыру;аннтация құратыруға үйрету; түсіндіру ,әңгімелеп дәлелдеу білімін қалыптастыру;

цитата туралы түсінік беру; салыстыру сипатын құрастыру білімін қалыптастыру.

Сөйлеу мәдениетәнің көрсеткіші- сағат

Мақсаты: шығармашылықпен дұрыс жазып сөйлеу білімін қалыптастыру;риторика туралы түсінікті қалыптастыру;

6

риторика заңдарымен таныстыру; қазақтың ұлттық ерекше риторикасымен таныстыру; өз ұрпағы туралы, туысы туралы әңгімелеу білімін қалыптастыру; патриоттық сезімге тәрбиелеу; өзі туралы әңгімелеуге үйрету.

7

Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Серёменко Н.П. Кокшетау.2010. Русский язык. Организация коллективных учебных занятий по индивидуальным образовательным программам. Учебно-методическое пособие для начальной школы (1-4 классы).

2. Мендекинова Р.Т., Никитина С.А.Алматы. Атамура. Учебник русского языка для 4 класса общеобразовательной школы.

3. Павленко В.К., Клыпа Г.В. Алматыкитап. 2011. Русский язык. Учебник для 4 класса.

4. Павленко В.К., Клыпа Г.В. Алматыкитап. 2010. Русский язык. Учебник для 3 класса.

5. Глазырина Л.Л. Кокшетау. 2010. Карточки для учащихся по урокам развития речи. 3 класс.

6. Шклярова Т.В. Домодедово.Грамотей. 2007. Справочник для начальных классов.

7. Узорова О.В., Нефёдова Е.А.Москва. Астрель.2010. Самый полный справочник для младших школьников по написанию сочинений и изложений, а также по подготовке устных выступлений на уроках литературного чтения и русского языка 1-4 классы.

8. Узорова О.В., Нефёдова Е.А.Москва. Астрель. 2007. Справочное пособие по русскому языку 2-3 классы.

9. Сукач Л.М. Москва. 1985. Дидактический материал для исправления недостатков произношения, чтения и письма у младших школьников.

10. Львов М.Р. Москва. Просвещение. 1965 г.Методика развития речи младших школьников: пособие для учителя.

11. Бушелева Б.В. Поговорим о воспитанности. - М: Просвещение, 1988.

12. Васильева-Гангнус Л. Азбука вежливости.-М.: Педагогика, 1990.

13. Васильева Т., Руденко О. Сколько праздников в году? - М.: Рус. язык, 1989.

14. Журжина Ш.В., Костромина Н.В. Москва. Просвещение. 1989. Дидактический материал по русскому языку 4 класса. Пособие для учащихся 4-летней школы.

15. Воротынова М.И. Азбука поведения .- Алма-Ата: Кайнар, 1990.

16. Политова Н.И. Москва. Просвещение.1984. Развитие речи учащихся начальных классов на уроках русского языка. Пособие для учителя.

8

17. Грибчикова Е.С. Минск. ООО Юнипрес.2001. Таблицы и тесты по развитию речи для учащихся начальных классов.

18. Алматы. Атамура. 1999. Занимательная грамматика. Пособие для учащихся начальной школы.

9