Спирттердің және фенолдардың реакциялық қасиеті

«Семей» медициналық колледжі мекемесі

Учреждение Медицинский колледж «Семей»

Оқу-әдістемелік кешен

Учебно-методический комплекс

Пән: Химия

Предмет:

Мамандық: 0301000 «Емдеу ісі»

Специальность:

Біліктілік: 0301013 «Фельдшер»

Квалификация:

Тақырып: Спирттердің және фенолдардың реакциялық қасиеті

Тема:

Оқытушы: Демеуханова А.С.

Преподаватель:

ӘБК мәжілісінде қаралды

Хаттама №________________

«____»____________ 20__ ж.

ӘБК төрайымы __________

Рассмотрено за заседании ПЦК

Протокол №________________

«____»____________ 20__ ж.

Председатель ПЦК __________

Оқу-әдістемелік кешеннің мазмұны

Содержание УМК

1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартынан көшірме.

ҚР МЖМБС 4.05.145-201

Выписка из ГОСО РК

2. Типтік оқу бағдарламасынан көшірме

Выписка из типовой учебной программы

3. Жұмыс бағдарламасынан көшірме

Выписка из рабочей программы

4. Сабақтың әдістемелік әзірлемесі

Методическая разработка занятия

Қазақстан Республикасының мемлекеттік

стандартынан көшірме

Выписка из государственного стандарта РК

ҚР МЖМБС 4.05.146-2010

ГОСО РК 4.05.146-2010

Химия:

• Негізгі заңдылықтарды, түсініктерді, маңызды деректерді, теорияларды оқып-үйрену;

• Жаратылыстанудың негізгі бағыттарымен танысу, органикалық қосылыстардың өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында, тұрмыста қолданылуы және әлеуметтік, экологиялық проблемаларды шешуде химияның рөлі;

• Ептілікті қалыптастыру: химиялық қосылыстармен қарапайым приборлармен, құрал-жабдықтармен танысу; химиялық тәжірибелер жүргізу барысында техникалық қауіпсіздікті сақтау, тәжірибе нәтижелерін есептеу, соған байланысты қортынды шығару;

• Білім алушыларда ғылыми көзқарас, адамгершілік және экологиялық мәдениетті қалыптастыру;

• Химиялық оқу материалдарымен салыстыру, қортынды шығару, оқу материалдарын бір-бірімен байланыстырып, дәлелдеу арқылы баяндап беру ептіліктерін қалыптасыру.

Білуі керек:

Знать:

• адамның күнделікті іс-әрекетіне пайдаланатын қажетті химиялық заттарды;

• техника қауіпсіздігі ережелерін сақтай отырып, тәжірибелер жасау;

• органикалық қосылыстардың негізгі кластарын жалпы формулуларын және маңызды функционалдық топтарын;

• химиялық формула бойынша зат массасын, массасы (зат мөлшері) белгілі болған жағдайда зат мөлшерін (массасын);

• біреуі артық берілген жағдайда әрекеттесуші заттардың берілген мөлшері бойынша түзілген заттардың массасын, көлемін және зат мөлшерін;

Істей білуі керек:

Уметь:

• салыстырмалы тығыздығы бойынша газ тәрізді заттардың молекулалық формуласын есептеу;

• көмірсутектердің жануы бойынша реакция өнімдерін анықтау;

• қарапайым зертханалық ыдыстарды жән құралдарды анықтау;

• бейорганикалық заттардағы катиондар және аниондарды анықтай білуге тәжірибелер жасау;

• химиядан алған білім мен білікті іс-әрекетіне пайдаланылатын химиялық заттармен жұмысістегенде қолдана білу;

Мамандық бойынша білім беретін оқу бағдарламасын меңгеру нәтижесінде білім алушы:

6.4 0302000- «Емдеу ісі» біліктілігі бойынша бүтіндей оку-тәрбие процессі барысында қалыптасатын маманның біліктілік деңгейіне сәйкес келетін базалық құзыретке ие болуы тиіс.

БҚ -5 ауруды алдын ала ескертуге, денсаулықты күшейтуге және салауатты өмір салтын қалыптастыруға бағытталған гигиеналық шараларды білу.

Типтік оқу бағдарламасынан көшірме

Выписка из типового учебного плана

Мамандық: 0301000 «Емдеу ісі»

Специальность:

Біліктілік: 0302033 «Фельдшер»

Квалификация:

Тақырыптық жоспар: химия пәнінен типтік оқу жоспары бойынша

Тематический план:

Пән бойынша барлық сағат: 90

Всего часов по предмету:

Теория: 60

Тәжірибе: 30

Практика:

Типтік оқу бағдарламасы: химия пәні бойынша

Типовая учебная программа:

Пәннің мазмұны:

Содержание дисциплины: Бұл бағдарлама «Емдеу ісі» мамандығына арналған.Химия пәні тірі ағзадағы процестерді зерттеу құралы болып табылады.Сондықтан медицина мамандығы бойынша оқитын студенттер негізгі заңдылықтарды, заңдарды және осы ғылымның әдісін жақсы меңгеруі қажет.Химия пәні арқылы биохимия, физиология, гигиена пәндеріне жол табуға болады.Адам ағзасындағы әр түрлі процестерді ұғыну үшін физикалық-химия пәнінің маңызы зор.Сондықтан студенттерді физикалық химия пәні бойынша жақсылап қаруландыру қажет.Жоспарланған бағдарлама бойынша студент термодинамиканың негізгі заңдарын, органикалық қосылыстардың құрылысын және қасиеттерін, техникалық қауіпсіздік ережелерін сонымен қатар медициналық практикада физико-химиялық қолданылуын, химиялық ыдыстармен жұмыс істей алуды меңгеруі қажет. Осы жұмыс жоспары тақырыптық жоспар бойынша ҚР 2010 жылға сәйкес құрылған. Пәнді оқыту кезінде теория: 60, тәжірибе: 30 сағат. Пән емтиханмен ІV семестрде аяқталады

Теориялық сабақ: 2

Теоретическое занятие:

Тәжірибелік сабақ:

Практическое занятие:

Жұмыс бағдарламасынан көшірме

Выписка из рабочей программы

Мамандық: 0301000 «Емдеу ісі»

Специальность:

Біліктілік: 0302033 «Фельдшер»

Квалификация:

Пән: Химия

Предмет:

Курс: ІІ семестр: ІІІ

Осы тақырыпқа берілген барлық сағат саны:2

Общее количество часов на данную тему:

Теория: 2 сағат

Тәжірибе:

№ 23 сабақ

Тақырып: Спирттердің және фенолдардың реакциялық қасиеті.

Тема:

Сабақтың түрі: Теория

Вид урока:

Сабақтың типі: Дағды мен шеберлікті қалыптастыру сабағы.

Тип урока:

Сағат саны: 2

Количество часов:

Сабақтың өтетін орны: 410 аудитория

Место проведения урока:

Білім алушы білу керек: Спирттер мен фенолдардың қасиеттері жайлы мәлімет беру.

Обучающийся должен знать:

Білім алушы игере білу керек: Спирттер мен фенолдардың физикалық және химиялық қасиеттеріне анықтама беру.

Обучающийся должен уметь:

Оқытушыға арналған әдебиеттер: А.С. Балезин "Основы физической и коллоидной химий", издательство "Просвещение" 1975 г.

Литература для преподавателя:

Білім алушыға арналған әдебиеттер: Н.А.Тюкавин; С.Э.Зарубин – Биохимия -1995г.-398 стр

Литература для обучающихся:

Теориялық сабақтың әдістемелік әзірлемесі

Методическая разработка теоретического занятия

Мамандық: 0301000 «Емдеу ісі»

Специальность:

Сабақтың типі:

Тип занятия:

Өткізу әдісі: БЛУМ таксономиясы негізінде құрылған сұрақтар «Цицерион алгоритимі», «Сиқырлы гүл», «Алтын кілт», «Сыйымды себет», «Де Бононың қалпақтары».

Методика проведения:

Сағат саны: 2

Количество часов:

Сабақтың өтетін орны:

Место проведения занятия:

Сабақтың тақырыбы: Спирттердің жәнк фенолдардың реакциялық қасиеттері.

Тема урока:

Сабақтың мақсаты: Спирттер мен фенолдардың қасиеттері жайлы түсініктеме беру.

Цель занятия:

Сабақтың міндеттері: жаңа тақырыпты беру барысында студенттерге спирттер жайлы алған білімдерін толықтыру.

Задачи занятия:

Білімділік: Білім алушыларға спирттер мен фенолдардың және олардың жіктелуі жөнінде түсінік беру, олардың атауы, изомериясы, алыну әдістері, химиялық қасиеттері және қолданылуымен таныстыру.

Образовательная:

Дамытушылық: Студенттерді өз бетімен,топпен жұмыс істеу дағдысын қалыптастыру, олардың есте сақтау қабілетін, ой-өрісін дамыту және химия тілімен сөйлей білуге баулу

Развивающая:

Тәрбиелік: Оқып білгенін әр жағынан үздік және тәжірибеде қолдана білуге тәрбиелеу

Воспитательная:

Сабақтың жабдықтары: презентация №6, карточка №7.

Оснащение занятия:

Пәнаралық байланыс: жалпы химия

Межпредметная связь:

Пәнішілік байланыс: физика

Внутрипредметная связь:

Теориялық сабақ барысының технологиялық картасы

Технологическая карта конструирования этапов теоретического занятия

Теориялық сабақтың барысы

Ход теоретического занятия

1. Ұйымдастыру кезеңі.

Организационная часть.

Сәлеметсіздерме! Отырыңыздар.Бүгін топта кім кезекші? Бүгін сабақта кім жоқ?

Оқытушының кіріспе сөзі. Сабақтың мақсаты: студенттерге спирттер мен фенолдардың қасиеті туралы мәлімет беру. (сабақтың тақырыбы мен мақсатына шолу)

• Топқа бөлу;

• Қызығушылықты ояту.

• Өткен сабақпен байланыстыру;

• Спирттер мен фенолдардың реакциялық қасиеті;

• Ой қозғау;

• Мағынаны түсіндіру;

Целевая установка занятия. (обзор темы и цели занятия)

2. Білімнің негізін өзектілеу (негіздеу). Үй тапсырмасын тексеру.

«Блум таксономиясы», «Цицерион алгоритімі» негізінде құрастырылған сұрақтар

1. Органикалық қосылыстардың жіктелуі?

Көмірсутектер қалай жіктеледі?

2.Изомерия дененіміз не?

Құрамы бірдей, құрылысы әр түрлі заттарды изомерия дейміз.

2. Гибридтену және оның түрлері?

Пішіндері әр түрлі энергиялары шамалас орбитальдар араласып, нәтижесінде пішіні, энергиясы шамалас жаңа орбитальдардың түзілуін айтамыз.

sp³ sp² sp

3. «Сиқырлы гүл ойыны». Гүлдердің бөліктерінен көмірсутектерді жіктеңіздер.

4. «Алтын кілт». Сейфтің аузын берілген қосылыстарды анықтай отырып, сейфті ашыңыздар.

5. «Кедергілермен көтерілу». “Химиялық сатымен” көтеріле отырып, органикалық қосылыстардың қасиеттерін зерттеген ғалымдарды атаңыздар. (Ш. А. Вюрц, В.В. Морковников, А. Шәріпқанов, Н.Д.Зелинский, М.Г. Кучеров)

6. «Жолаушылар кемесі». Органикалық химиялық құрылыс теориясының негізгі

4 қағидалары.

1. Органикалық зат молекуласындағы атомдар ретсіз орналаспайды, олпр өздерінің валенттіліктеріне сай белгілі біл ретпен байланысады.

2. Заттың қасиеті оның молекуласының құрамына қандай атомдардың қанша мөлшерде кіретіндіктеріне тәуелді болуымен қатар молекуласындағы атомдардың өзара байланысу ретіне де тәуелді болады.

3. Молекула құрамындағы атомдар мен атом топтары бір- бірінің химиялық қасиеттеріне әсер етеді.

4. Заттың қасиеті арқылы оның молекуласының құрылысын анықтауға және керісінше оның молекуласының химиялық құрлысы бойынша заттың қасиетін болжауға болады.

5. Актуализация опорных знаний, над которыми обучающиеся работали дома по теме

Жаңа тақырыпты түсіндіру.

 Қызығушылықты ояту.

«Шараптың шығуы жайында хикаят»

Ертеде бір патшаның есігінің алдына лашын  құсы дән тастап кетеді. Оны уәзірлеріне  беріп  ескертеді. Ол өсімдік болып жайқалып өседі. Келесі жылы одан да әдемі болып өседі. Келесі жылы одан да әдемі болып өседі. Келесі жылы одан да әдемі болып өседі. Үш – төрт жылдан кейін жеміс береді, таң қалады, күтеді.

Күзге таман әдемі мөлдір жемісті  жеп  көруге жүрексінеді. Содан соң патшаның әмірі бойынша шыны ыдысқа салып қойып, біраз күнен кейін көріп, одан да мөлдір сұйық пайда болғанын көрген уәзірлер патшаға көрсетеді. Патша тұтқында жатқан бір сорлыны әкеліп, соған ішкізеді. Бір кесе ішеді, екіншісін береді. Үшіншісін сұрап ішеді. Соңында ән салады. Бейжай күйге түседі. Ең соңында патшаның тағын сұрайды. Шаршап қалжырап ұйықтап кетеді.

  Ертеңіне  әлгіні шақырып сұрағанда, рахатқа батқандығын айтады. Сона патша ішіп, ең алғаш «Патша шарабы» шыққан екен деседі. Студенттер ол сұйықтың не екенін, оның ағзаға әсерін айтып өтеді.

Жаңа сабақты түсіндіру үшін миға шабуыл сұрауларын қоя отырып, студенттерге мәліметтер беру. Оларға спирттердің жалпы формуласын айта отырып, мысалдар келтіру. Қасиеттері,алыну жолдары туралы қысқаша түсіндіріп өту. Тірек-сызбалар бойынша бағыт-бағдар беру.

Өткен сабақпен байланыстыру;

Студенттер жаңа тақырыпты толық түсіну үшін оларға оқулықпен жұмыс жасау. тапсырмалары беріледі. Әр топқа 1-2 студентке бір  қалпақтан беріліп, түсіндіріледі.

1. «Ақ қалпақ» киген студент оқулық бойынша  спирттер туралы білетін ақпаратын айтады.Ол спиртердің формуласын,қасиеттерін айтады.

2. «Қара қалпақ» киген студент спирттердің барлық жағымсыз әсерлерін,яғни зиянын түсіндіріп береді. Жасөспірімдерге алкогольдің әсерлерін түсіндіреді.

3. «Сары қалпақ» киген студент спирттердің пайдасы туралы айтады. Этил спиртінің қолданылуын түсіндіреді.

4. «Қызыл қалпақ» киген студент спирттердің адам ағзасына зиянын,әсерін рольдік ойын арқылы көрсетеді,яғни эмоцияны көрсетеді. Ролге кіре отырып, мас адамның образын көрсетеді.

5. «Жасыл қалпақ» киген студент спирттер туралы қандай қосымша мәліметтер білетінін айтады. Оқушылар желі мәліметтеріне сүйенуге болады.

6. «Көк қалпақ» киген студент барлық айтылған ойларды қорытындылайды, яғни барлық қалпақтарды кие алды ма деген сауалға жауап береді.Әр қалпақтың айтқан пікірлерін сараптап,өз ойын айтады,қалдырып кеткен жерін айтады.

Спирттердің және фенолдардың реакциялық қабілеті

«Жанбайтын орамал» студенттерге спирттердің қасиеті жайлы қауіпсіздік ережені сақтай отырып, тәжірибе көрсету.

1. Гидроксил тобындағы сутек арқылы жүретін реакциялар

Спирттің гидроксил тобындағы сутек атомының орнын белсенді металдар баса алады:

2R- OH + 2 Na          2R – ONa + H₂

2C₂ H₅ OH+2Na         2C₂  H₅ONa +H₂

                                          Натрий этилаты

Металл туындыларын алкоголяттар деп атайды.

C₂H₅ONa + H – OH   C₂H₅ОН + NaОH

Алкоголяттар қатты заттар, гидролизге оңай ұшырайды:

2. Күрделі эфирлер түзілуі (этиерификация реакция)

C₂H₅OH – HООС – СН₃    C₂H₅О – ОС – СН₃ +  H₂ О

    зтил                      сірке                 сірке қышқылының

   спирті                 қышықылы         этил эфирі (этилацетат)

3. Спирттер галогенсутектермен әрекеттеседі.

                       H₂SO₄

R – OH + HBr     R – Br + H₂ O

4. Дегидратация реакциялары

                                        H₂SO₄

C₂H₅ –  ОH + HО – C₂H₅     C₂H₅  -  О  -  C₂H₅ + H₂ О

                                                                 диэтил эфирі

5. Тотығу реакциялары

                      [О]

СН₃ СН₂ ОН    СН₃ – С = О

    этил спирті       H сірке альдегиді

6. Мыс (ІІ) оксидімен тотығып, альдегид түзуі.

                                          t                   O

СН₃  - СН₂ ОН + СuО     СН₃ – С =        + Н₂ О + Сu

                                                         H

7. Спирттер жанғанда энергия бөлінеді.

С₂ Н₅ ОН + 3О₂    2СО₂  + 3Н₂ О + Q

Изложение нового материала

Изложение нового материала.

6.Жаңа тақырыпты бекіту.

Ой қозғау.

Сабақты бекітуге әр топқа бір – бір есептен беріледі.

1 – топ: : Массасы 4,6 натрийді 9,5 этил спиртімен әрекеттестіргенде бөлінетін сутегінің ( қ. ж. ) көлемін есептеңіздер

2 - топ: Төмендегі айналымдарды орындауға мүмкіндік беретін реакция теңдеуін жаз:

Бензол-хлорбензол-фенол

3- топ: қосылыстардың ішінен спирттердің формуласын анықта.

(Метанол, этанол, пропанол, этиленгликоль).

Жаңа сабақтан алған білімін тексеру үшін сәйкестік тестісін береді.

Тест жауабын тақтаға шығарады.

1.Метан , 2.Бензол , 3.Мұнай , 4.Пропилен, 5.Метил спирті , 6.Спирт , 7.Алкен , 8.Ацетилен, 9.Көпатомды 10.Органикалық химия

а.Көміртек қосылыстарын , ә. Үш еселі байланыс, б. С_nH_2n , в. СН₄ , г. Мазут , ғ. C₂H₄(OH)₂ , д. СН₂=CH - CH₃ , е. С_nH_2n+1OH, ж. С₆Н₆ , з. CH₃OH

Жаңа сабақтан алған білімдерін сәйкестік тестілері арқылы жекелей орындап, жұппен ауыстырып жауабымен тексереді. Топ басшысы бағалап отырады.

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10
В	Ж	Г	Д	З	е	б	ә	ғ	а

Мағынаны түсіндіру.

Сабақты пысықтау үшін «Өз жұбыңды тап» ойыны жүргізіледі. Әр топқа қорапша таратылады. Қорапшаның ішінде сұрақтар мен жауаптар бірге таратылады. Әр сұрақты оқыған кезде келесі оның жауабы табылып, қоса оқылуы тиіс.

1.Дәмі тәтті қоймалжың, түссіз суды жақсы сіңіретін зат-глицерин

2. Фенолдар- гидроксил тобымен бензол сақинасымен тікелей байланысқан органикалық қосылыс.

3. Түссіз улы сұйықтық, жұмыс істеген кезде, оның оте улы екенин умытпау керек- метил спирті

4. Спирттердің белсенді металдармен әрекеттесуі нәтижесінде не түзіледі- ацетаттар

5. Суды бөле жүретін реакция қалай аталады- Дегидратация

6. Екі атомды спирт-этиленгликоль

Бағалау парағымен тағы да бір таныстырып өтеді. Сабақтан алған әсерлері бойынша рефлекция беру үшін «сыйымды себет» тапсырмасын орындайды. Себеттің ішіне жаңа тақырып бойынша спиттердің және фенолдардың реакциялық қасиеттерін жазып қорытындылап, топ басшыларына сөз беріледі.

Закрепление новой темы.

7.Баға қою Сабақты қорытындылау. Өзара бағалау. Топтар бір-біріне өз пікірлерін айтады(5 минут). Мұғалім өз бағасын үй тапсырмасы бойынша жазбаша тапсырмаларды және жаңа сабақты бекіту тапсырмасын қорытынды жасай отырып,бағалайды.

Выставление оценок

8.Үй тапсырмасы.

Тақырып: Спирттердің және фенолдардың реакциялық қасиеттері.

Пайдаланатын оқулықтар: Н.А.Тюкавин; С.Э.Зарубян. 132-161бет дәрісті оқу

Домашнее задание.

Тема: Литература