Түркістан облысы,Төлеби ауданы, «Мәдени жалпы білім беретін мектеп» КММ Тленчиев Меирбек Қондыбайулы

Сталкинг және некеге мәжбүрлеу: жасөспірімдер нені білуі керек?

Қазіргі қоғамда жасөспірімдердің қауіпсіздігі мен құқықтарын қорғау өте маңызды. Соңғы жылдары жастар арасында сталкинг (қудалау) және некеге мәжбүрлеу сияқты мәселелер туралы көбірек айтылып жүр. Бұл тақырыптарды түсіну жасөспірімдерге өз құқықтарын қорғауға және қауіпті жағдайларда дұрыс әрекет етуге көмектеседі.

Сталкинг деген не?

Сталкинг – бір адамның басқа адамды жүйелі түрде қудалауы, бақылауы немесе мазалауы. Бұл әрекеттер жәбірленушіге қорқыныш, мазасыздық және психологиялық қысым тудырады.

Сталкингтің түрлері:

• әлеуметтік желілерде немесе телефон арқылы үнемі жазу, қоңырау шалу;

• адамның қайда жүргенін бақылау;

• рұқсатсыз суретке түсіру немесе жеке мәліметтерін тарату;

• үйінің, мектебінің жанында күтіп тұру;

• қорқыту немесе қысым көрсету.

Жасөспірімдер көбінесе мұндай әрекеттерді «жай қызығушылық» немесе «қатты ұнату» деп ойлауы мүмкін. Бірақ егер адам өзіне ыңғайсыздық сезінсе және тоқтатуды сұраса, бірақ ол жалғаса берсе – бұл сталкинг болып есептеледі.

Некеге мәжбүрлеу деген не?

Некеге мәжбүрлеу – адамның өз еркінен тыс, қысым арқылы үйленуге немесе тұрмысқа шығуға мәжбүр болуы. Мұндай қысым кейде отбасы мүшелерінен, таныстардан немесе қоғам тарапынан болуы мүмкін.

Некеге мәжбүрлеу келесі жағдайларда байқалады:

• ата-ананың немесе туыстардың қысымы;

• «отбасының абыройы» деген себеппен мәжбүрлеу;

• қорқыту, бопсалау немесе эмоционалдық қысым;

• адамның келісімінсіз некеге тұрғызу.

Әр адамның кіммен және қашан үйленетінін өзі таңдауға құқығы бар. Бұл – негізгі адам құқықтарының бірі.

Жасөспірімдер нені білуі керек?

1. Жеке шекара маңызды. Әр адам өз өмірі мен жеке кеңістігін қорғауға құқылы.

2. «Жоқ» деп айту – қалыпты нәрсе. Егер біреудің әрекеті ұнамаса, оны тоқтатуды талап етуге болады.

3. Қауіпті жағдайды жасыруға болмайды. Сенімді адамға айту маңызды.

4. Құқықтық қорғау бар. Сталкинг пен мәжбүрлеу көптеген елдерде заңмен жазаланады.

5. Қолдау сұрау – әлсіздік емес. Мұғалімдер, мектеп психологы, ата-аналар және құқық қорғау органдары көмектесе алады.

Егер осындай жағдай болса не істеу керек?

• сенімді ересек адамға (ата-ана, мұғалім, мектеп психологы) айту;

• барлық хабарламаларды немесе дәлелдерді сақтап қою;

• қажет болса құқық қорғау органдарына жүгіну;

• өз қауіпсіздігіңді бірінші орынға қою.

Қорытынды

Сталкинг пен некеге мәжбүрлеу – адамның еркіндігі мен қауіпсіздігіне қарсы әрекеттер. Жасөспірімдер өз құқықтарын біліп, жеке шекарасын қорғауды үйренуі керек. Қауіпті жағдайлар туралы үнсіз қалмай, сенімді адамдардан көмек сұрау – дұрыс әрі маңызды қадам.