Сталкинг және некеге мәжбүрлеу: жасөспірімдер нені білуі керек?

Түркістан облысы, Төлеби ауданы, «Әл – Фараби атындағы жалпы білім беретін мектеп» КММ

Таңбай Аягөз Нұрланқызы, Зайтенова Баргида

Сталкинг және некеге мәжбүрлеу: жасөспірімдер нені білуі керек?

Сталкинг пен некеге мәжбүрлеу – адамның құқықтары мен қауіпсіздігіне нұқсан келтіретін әрекеттер. Жасөспірімдер өз құқықтарын біліп, жеке шекарасын қорғауды үйренуі тиіс. Қауіпті жағдай туындағанда үнсіз қалмай, сенімді адамдардан көмек сұрау – ең дұрыс шешім.Қазіргі қоғамда жасөспірімдердің қауіпсіздігі мен жеке шекарасын сақтау өте маңызды. Соңғы жылдары жиі айтылып жүрген мәселелердің бірі – сталкинг және некеге мәжбүрлеу. Бұл тақырыптар туралы білу әрбір оқушы үшін маңызды, себебі адам өз құқығын білгенде ғана өзін қорғай алады.

Сталкинг деген не?

Сталкинг – бір адамның екінші адамды үнемі аңдуы, мазалауы, бақылауы немесе тыныштық бермеуі. Бұл тек көшеде соңынан жүру ғана емес. Сталкингтің бірнеше түрі болуы мүмкін:

• үнемі хабарлама, қоңырау жіберу;

• әлеуметтік желі арқылы бақылау;

• рұқсатсыз кездесуге мәжбүрлеу;

• мектепте немесе үйдің жанында күтіп жүру;

• қорқыту немесе қысым көрсету.

Кейде жасөспірімдер мұндай әрекеттерді «жай ғана көңіл бөлу» немесе «қалжың» деп қабылдауы мүмкін. Алайда адамның келісімінсіз қайталанып жасалған әрекеттер жеке шекараны бұзу болып саналады.

Кейде мұндай әрекеттер “жақсы көру” немесе “қызығушылық” сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ егер адам өзін жайсыз сезінсе, қорқып жүрсе немесе мазасы кетсе – бұл қалыпты жағдай емес.

Онлайн сталкинг (киберсталкинг)

Қазіргі заманда сталкинг көбіне интернет арқылы да жүзеге асады.

Мысалы:

• әлеуметтік желілердегі әр жазбаны бақылау

• жалған аккаунт ашып жазу

• жеке ақпаратты тарату

• рұқсатсыз фото немесе видеоны тарату

Жасөспірімдер интернеттегі қауіпсіздік ережелерін сақтауы қажет:
жеке ақпаратты жарияламау, белгісіз адамдармен жеке байланыс орнатпау, күмәнді аккаунттарды бұғаттау.

Некеге мәжбүрлеу деген не?

Некеге мәжбүрлеу – адамның өз еркінсіз үйленуге немесе тұрмысқа шығуға мәжбүр болуы. Әр адамның болашағын, өмірлік серігін өзі таңдауға құқығы бар. Егер біреу қысым жасап, қорқытып немесе мәжбүрлеп үйленуді талап етсе, бұл – адамның құқығын бұзу.

Мұндай қысым кейде:

• таныс адамдардан;

• үлкендерден;

• немесе “егер менімен жүрмесең, бірдеңе жасаймын” деп қорқытатын адамдардан болуы мүмкін.

Неге бұл қауіпті?

Сталкинг пен мәжбүрлеу адамның:

• психологиялық жағдайына зиян келтіреді;

• қорқыныш пен стресс тудырады;

• қауіпсіздігіне қауіп төндіруі мүмкін.

Әр адам өзін қауіпсіз сезінуге және “жоқ” деп айтуға толық құқылы.

Егер осындай жағдай болса не істеу керек?

Егер біреу сізді аңдып жүрсе немесе қысым көрсетсе:

1. Жалғыз қалмаңыз, сенімді адамға айтыңыз.

2. Ата-анаға, мұғалімге немесе мектеп психологына хабарлаңыз.

3. Қорқытқан хабарламаларды немесе дәлелдерді сақтап қойыңыз.

4. Қажет болса, заң көмегіне жүгінуге болады.

Қауіпті жағдайлардың алдын алу

Жасөспірімдер келесі ережелерді есте сақтауы қажет:

• жеке шекараны қорғау

• күмәнді әрекеттерге “жоқ” деп айта білу

• бейтаныс адамдармен сақ болу

• әлеуметтік желідегі қауіпсіздік ережелерін сақтау

• қиын жағдайда сенімді ересектерден көмек сұрау

Қайда жүгінуге болады

Егер жасөспірім сталкинг немесе қысымға тап болса, ол:

• ата-анасына

• сынып жетекшісіне

• мектеп психологына

• мектеп әкімшілігіне

хабарлап, көмек сұрауы керек.

Есте сақтаңыз

Сіздің жеке шекараңыз бар.

Сіз ешкімге өзіңіз қаламайтын қарым-қатынасқа келісуге міндетті емессіз.

Сіздің қауіпсіздігіңіз бен еркін таңдауыңыз – ең маңызды құқық.

Жасөспірімдер бір-бірін құрметтеп, қауіпсіз орта қалыптастырса, мектеп те, қоғам да әлдеқайда сенімді әрі жайлы болады.