STORYTELLING ТЕХНОЛОГИЯСЫ АРҚЫЛЫ 3–4-СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕГІ СӨЙЛЕУ ДАҒДЫЛАРЫН ДАМЫТУ

STORYTELLING ТЕХНОЛОГИЯСЫ АРҚЫЛЫ 3–4-СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕГІ СӨЙЛЕУ ДАҒДЫЛАРЫН ДАМЫТУ

Сайлау Назгуль Бақбергенқызы
Ағылшын тілі пәні мұғалімі
№215 жалпы білім беретін мектеп, Алматы қаласы

Аңдатпа

Мақалада бастауыш сыныптарда ағылшын тілін оқыту барысында Storytelling технологиясын қолданудың маңызы қарастырылады. Әсіресе 3–4-сынып оқушыларының ағылшын тіліндегі ауызша сөйлеу дағдыларын дамытуға бағытталған әдіс-тәсілдер сипатталады. Әңгімелеу технологиясының көмегімен оқушылардың сөздік қорын байыту, сөз тіркестері мен сөйлемдерді дұрыс құрастыру, оқиғаларды ретімен баяндау, диалогке қатысу және өз ойын қарапайым сөйлемдер арқылы жеткізу мүмкіндіктері қарастырылады. Сонымен қатар сабақтың негізгі кезеңдерінде Storytelling әдісін тиімді ұйымдастыру жолдары мен практикалық тапсырмалар ұсынылады.

Түйін сөздер: Storytelling, ағылшын тілі, бастауыш сынып, сөйлеу дағдылары, әңгімелеу, коммуникативтік құзыреттілік, шығармашылық тапсырмалар.

Кіріспе

Қазіргі білім беру үдерісінде шет тілін оқытудың басты мақсаттарының бірі – оқушылардың алған білімін қарым-қатынас барысында қолдана білуіне жағдай жасау. Ағылшын тілін бастауыш сыныптан бастап меңгеру оқушылардың тілдік қабілеттерін дамытып қана қоймай, олардың басқа мәдениеттерге қызығушылығын арттыруға және коммуникативтік дағдыларын қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Дегенмен бастауыш сынып оқушылары үшін шет тілінде еркін сөйлеу бірден қалыптаса қоймайды. Кейбір оқушылар сөздерді білсе де, оларды сөйлем ішінде қолдануда, өз ойын жеткізуде немесе сұрақтарға толық жауап беруде қиындықтарға кездеседі. Сондықтан сабақ барысында оқушыны сөйлеуге ынталандыратын, тілдік материалды түсінікті әрі қызықты контексте ұсынатын әдістерді пайдалану маңызды.

Осындай тиімді әдістердің бірі – Storytelling технологиясы, яғни оқыту барысында әңгімелерді, ертегілерді және оқиғаларды әңгімелеу тәсілін қолдану. Бұл технология оқушылардың тілді дайын ережелер жиынтығы ретінде емес, белгілі бір мазмұнды жеткізу мен түсінудің құралы ретінде қабылдауына көмектеседі.

Gail Ellis пен Jean Brewster еңбектерінде суретті кітаптар мен әңгімелеу тәсілдері бастауыш сыныптағы ағылшын тілі сабақтарында оқушылардың әртүрлі қажеттіліктерін ескеруге мүмкіндік беретін әдістемелік ресурс ретінде қарастырылады [1].

Storytelling технологиясының білім берудегі маңызы

Storytelling – оқушыларға белгілі бір оқиғаны әңгімелеу, тыңдау, түсіну, талқылау және қайта баяндау арқылы тіл үйретуге негізделген әдіс. Сабақта мұғалім дайын әңгімені оқып берумен ғана шектелмейді. Ол оқушыларды оқиға мазмұнын болжауға, кейіпкерлерді сипаттауға, сұрақтарға жауап беруге, диалог құруға және оқиғаның жалғасын өздігінен ойлап табуға бағыттайды.

Бұл технологияның негізгі ерекшелігі – тілдік материалдың оқиға мазмұнымен байланыста берілуі. Оқушы жаңа сөзді жеке жаттап қана қоймай, оның мағынасын мәтін, сурет, әрекет және жағдаят арқылы түсінеді.

Storytelling технологиясын қолдану барысында төмендегі дағдыларды дамытуға болады:

• Сөздік қорды байыту. Оқушылар оқиғаға байланысты жаңа сөздер мен сөз тіркестерін меңгереді.

• Сөйлем құрастыру. Қарапайым грамматикалық құрылымдарды қолданып, сөйлемдер жасайды.

• Диалогтік сөйлеу. Кейіпкерлердің рөлін орындау арқылы сұрақ қойып, жауап беруге үйренеді.

• Монологтік сөйлеу. Оқиғаны ретімен баяндап, кейіпкерлер мен оқиғаларды сипаттайды.

• Шығармашылық қабілетті дамыту. Әңгіменің жалғасын ойлап тауып, жаңа кейіпкерлер мен оқиғалар құрастырады.

Storytelling әдісін жүйелі қолдану тыңдалым, айтылым және оқылым дағдыларын өзара байланыстыра дамытуға жағдай жасайды.

3–4-сынып оқушыларының сөйлеу дағдыларын дамыту ерекшеліктері

3–4-сынып оқушылары тілдік материалды көрнекілік, қайталау, қозғалыс және ойын арқылы жақсы қабылдайды. Сондықтан әңгімелерді қолдану кезінде мәтіннің көлеміне, сөздердің күрделілігіне, тақырыптың оқушыға таныстығына және тапсырмалардың орындалу деңгейіне назар аудару қажет.

3-сыныпта оқушылардың қарапайым сөздер мен сөйлемдерді меңгеруіне басымдық беріледі. Мысалы:

• This is a cat.

• It is small.

• The cat is hungry.

• I like the cat.

Оқушылар суреттерге сүйене отырып, кейіпкерлерді сипаттайды және мұғалімнің көмегімен қысқа сөйлемдер құрастырады.

4-сыныпта оқушылардың бірнеше сөйлемнен тұратын шағын оқиғаларды ретімен баяндауына, сұрақтарға толық жауап беруіне және қарапайым диалог құрастыруына көбірек көңіл бөлінеді. Мысалы:

• First, the boy goes to the forest.

• Then, he sees a small bird.

• Finally, he helps the bird.

Осылайша, 3-сыныпта сөйлем құрастыру мен сөздерді қолдануға басымдық берілсе, 4-сыныпта оқиғаны байланыстырып баяндау және өздігінен сөйлеу дағдыларын дамыту көзделеді.

Storytelling технологиясын сабақта қолдану кезеңдері

Storytelling әдісін сабақта тиімді ұйымдастыру үшін жұмысты үш негізгі кезеңге бөлуге болады.

1. Pre-storytelling – әңгімеге дейінгі кезең

Бұл кезеңде оқушылардың тақырыпқа қызығушылығы оянып, жаңа сөздермен танысады. Мұғалім суреттер, ойыншықтар, карточкалар және қысқа сұрақтар арқылы оқушыларды әңгіме мазмұнына дайындайды.

Мысалы, The Three Little Pigs ертегісін бастамас бұрын мұғалім үш шошқаның және үйлердің суреттерін көрсетіп, мынадай сұрақтар қоя алады:

• What can you see?

• How many pigs are there?

• What is the house made of?

Оқушылар суреттерге қарап жауап береді және жаңа сөздерді меңгереді.

2. While-storytelling – әңгімелеу барысындағы кезең

Мұғалім әңгімені мәнерлеп оқиды немесе суреттерді пайдаланып әңгімелейді. Қажет болған жағдайда дауыс ырғағын, қимылдарды және көрнекі құралдарды қолданады. Әңгіме барысында оқушыларға түсінуді тексеретін сұрақтар қойылады.

Мысалы:

• Who is the main character?

• Where is the story happening?

• What happens next?

• Is the character happy or sad?

Оқушылар кейіпкерлердің әрекеттерін болжайды, оқиғаның келесі бөлігін анықтауға тырысады.

3. Post-storytelling – әңгімеден кейінгі кезең

Бұл кезеңде оқушылар әңгіменің мазмұнын бекітіп, сөйлеу әрекеттерін орындайды. Олар суреттерді ретімен орналастырады, оқиғаны қайта баяндайды, кейіпкерлердің рөлін орындайды немесе әңгіменің жаңа аяқталуын ұсынады.

Мысалы, The Little Seed тақырыбындағы әңгімеден кейін оқушылар тұқымның өсу кезеңдерін суреттер арқылы реттеп, мына сөйлемдермен баяндай алады:

• First, the seed is in the soil.

• Then, it gets water and sunlight.

• Finally, a little plant grows.

Бұл тапсырма оқушылардың сөздік қорын ғана емес, сөйлемдерді логикалық ретпен байланыстырып айту дағдысын да дамытады.

Сөйлеу дағдыларын дамытуға арналған тиімді әдістер

Picture Storytelling – суреттер арқылы әңгімелеу.

Бұл әдісте оқушыларға бірнеше сурет ұсынылады. Олар суреттерді сипаттап, олардың арасында қандай байланыс бар екенін анықтайды және оқиғаны өздігінен құрастырады.

Мұғалім оқушыларға What can you see?, What is happening?, What happens next? сияқты сұрақтар қояды. 3-сыныпта оқушыларға дайын сөздер мен сөйлем үлгілерін ұсынуға болады, ал 4-сыныпта оқиғаны өздігінен құрастыруға көбірек мүмкіндік беріледі.

Story Sequencing – оқиғаларды ретімен орналастыру.

Оқушыларға әңгіменің мазмұнын бейнелейтін суреттер аралас күйде беріледі. Олар суреттерді оқиғаның орындалу ретімен орналастырып, әр суретке сәйкес сөйлем құрастырады.

Бұл тапсырма first, next, then, finally сияқты байланыстырушы сөздерді қолдануға үйретеді.

Role-play – рөлдік ойын.

Оқушылар әңгіме кейіпкерлерінің рөлдерін бөлісіп, қысқа диалогтер құрастырады. Мысалы, Little Red Riding Hood ертегісінен үзінді алып, оқушылар Қызыл телпек, Қасқыр және Әже рөлдерін орындай алады.

Рөлдік ойын барысында оқушылар сұрақ қоюға, жауап беруге және өз ойын ағылшын тілінде жеткізуге жаттығады.

Retelling – әңгімені қайта баяндау.

Оқушылар тыңдалған немесе оқылған әңгімені қысқаша өз сөздерімен жеткізеді. Бастапқы кезеңде мұғалім дайын сөйлем үлгілерін береді. Кейін оқушылардың өздігінен сөйлеуіне жағдай жасалады.

Creative Storytelling – шығармашылық әңгімелеу.

Бұл әдісте оқушыларға әңгіменің аяқталуын өзгерту, жаңа кейіпкер қосу немесе өз оқиғасын құрастыру ұсынылады. Мысалы, мұғалім What happens if the fox becomes a good friend? деген сұрақ қойып, оқушылардан жаңа сюжет құрастыруды сұрайды.

Шығармашылық тапсырмалар оқушылардың қиялын дамытып, тілдік материалды еркін қолдануына мүмкіндік береді.

Storytelling технологиясын қолдануда бағалау тәсілдері

Оқушылардың сөйлеу дағдыларын бағалау кезінде тек грамматикалық дұрыстыққа назар аудару жеткіліксіз. Олардың ойын жеткізе алуы, жаңа сөздерді қолдануы, сөйлемдерді байланыстыруы және әңгімеге қатысу белсенділігі де ескерілуі тиіс.

Бағалау үшін төмендегі критерийлерді қолдануға болады:

Мұғалім оқушылардың ілгерілеуін бақылау үшін бақылау парағын, ауызша кері байланысты, өзін-өзі бағалау және өзара бағалау тәсілдерін пайдалана алады. Бағалау оқушының бастапқы деңгейін ескеріп, оның жеке жетістігін анықтауға бағытталуы қажет.

Практикалық сабақта қолдану үлгісі

Сабақ тақырыбы: The Little Seed

Сынып: 3–4
Мақсаты: Оқушылардың суреттер мен қысқа әңгіме негізінде ағылшын тілінде сөйлем құрастыру және оқиғаны ретімен баяндау дағдыларын дамыту.

1-кезең. Pre-storytelling

Мұғалім тұқым, топырақ, су, күн және өсімдік суреттерін көрсетеді. Оқушылар жаңа сөздерді қайталайды:

seed, soil, water, sun, plant, grow.

2-кезең. While-storytelling

Мұғалім қысқа әңгімені суреттер арқылы баяндайды. Оқушылар мұқият тыңдап, оқиға желісін бақылап отырады. Әңгіме арасында мұғалім сұрақтар қояды:

• What does the seed need?

• Does the seed grow?

• What helps the plant?

3-кезең. Post-storytelling

Оқушылар суреттерді дұрыс ретпен орналастырып, оқиғаны қайта баяндайды. Кейін топтарға бөлініп, «Күн», «Жаңбыр», «Тұқым» рөлдерін орындайды.

Сөйлеуге арналған үлгі:

• I am a little seed.

• I need water.

• I need sunlight.

• I can grow!

Сабақ соңында оқушылар өз жұмыстарына қысқаша баға беріп, қандай жаңа сөздер мен сөйлемдерді меңгергенін айтады.

Бұл тапсырманы 3-сыныпта дайын сөйлем үлгілерімен, ал 4-сыныпта қосымша сөйлемдер мен өздігінен баяндау элементтерін енгізу арқылы ұйымдастыруға болады.

Қорытынды

Storytelling технологиясы – бастауыш сыныптарда ағылшын тілін оқытудың мазмұнды және оқушының жас ерекшеліктеріне бейімдеуге болатын әдістерінің бірі. Әңгімелерді сабақ барысында мақсатты әрі жүйелі қолдану оқушылардың тілдік материалды түсінуіне, сөздік қорын кеңейтуіне, сөйлем құрастыруына және өз ойын ағылшын тілінде жеткізуіне жағдай жасайды.

Бұл технологияның тиімділігі мұғалімнің әңгіме мазмұнын дұрыс таңдауына, тапсырмаларды оқушылардың тілдік деңгейіне сәйкестендіруіне және әр оқушының сөйлеу әрекетіне қатысуына мүмкіндік жасауына байланысты.

3–4-сыныптарда суреттермен жұмыс, оқиғаларды ретімен орналастыру, рөлдік ойындар, қайта баяндау және шығармашылық әңгімелеу әдістерін өзара байланыстыра қолдану маңызды. Осындай жұмыс оқушылардың ағылшын тілінде сөйлеуге деген қызығушылығын арттырып, алған білімдерін қарым-қатынас барысында қолдануға бағыттайды.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Ellis, G., Brewster, J. Tell it Again! The Storytelling Handbook for Primary English Language Teachers. British Council, 2014.

2. Cameron, L. Teaching Languages to Young Learners. Cambridge University Press, 2001.

3. British Council. Learning English through Children's Literature. TeachingEnglish. https://www.teachingenglish.org.uk/learning-english-through-childrens-literature