Студенттердің зерттеушілік қабілеттерін дамытудағы электр және магнитизм зертханалық тәжірибесінің рөлі

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінің басты мақсаты – тек теориялық білім берумен шектелмей, студенттердің зерттеушілік, шығармашылық және сыни ойлау қабілеттерін дамыту болып табылады. Осы тұрғыда жаратылыстану ғылымдарының, соның ішінде физика пәнінің маңызы ерекше. Физика – табиғат құбылыстарын тәжірибе арқылы танып-білуге негізделген ғылым.

Физика курсының негізгі бөлімдерінің бірі – электр және магнитизм. Бұл бөлім қазіргі техника мен технологияның, өндіріс пен энергетиканың, байланыс жүйелері мен ақпараттық технологиялардың ғылыми негізін құрайды. Электр және магнитизм сабақтарында жүргізілетін зертханалық жұмыстар студенттердің теориялық білімдерін практикамен ұштастырып қана қоймай, олардың зерттеушілік дағдыларын қалыптастыруда шешуші рөл атқарады.

Электр және магнитизм бөлімінің физика курсындағы орны

Электр және магнитизм бөлімі физиканың іргелі салаларының бірі болып табылады. Бұл бөлімде электр заряды, электр тогы, электр өрісі, магнит өрісі, электромагниттік индукция сияқты негізгі ұғымдар қарастырылады. Аталған ұғымдар абстрактілі сипатта болғандықтан, оларды тек теориялық тұрғыда меңгеру студенттер үшін қиындық туғызады.

Осы себепті электр және магнитизмді оқытуда зертханалық жұмыстарды жүйелі түрде қолдану қажет. Зертханалық тәжірибелер арқылы студенттер электрлік және магниттік құбылыстарды өз көздерімен көріп, құралдармен жұмыс істеу арқылы нақты нәтижелер алады.

Зертханалық жұмыстың білім берудегі мәні

Зертханалық жұмыс – студенттің оқу процесіндегі белсенді әрекетінің негізгі түрлерінің бірі. Ол студентті бақылау жасауға, өлшеуге, салыстыруға, қорытынды шығаруға үйретеді.

Электр және магнитизм сабақтарындағы зертханалық жұмыстардың негізгі мақсаты:

• теориялық білімді практикалық тұрғыда бекіту;

• физикалық шамаларды өлшеу дағдыларын қалыптастыру;

• тәжірибе нәтижелерін талдау және қорытынды жасау;

• зерттеушілік қабілеттерді дамыту.

Зертханалық жұмыстар студенттің тек орындаушы емес, ізденуші тұлға ретінде қалыптасуына ықпал етеді.

Студенттердің зерттеушілік дағдылары және олардың құрылымы

Зерттеушілік дағдылар – студенттің ғылыми ізденіс жүргізуге дайындық деңгейін көрсететін қабілеттер жиынтығы. Бұл дағдыларға мыналар жатады:

• мәселені анықтай білу;

• болжам (гипотеза) ұсыну;

• тәжірибе жүргізу әдісін таңдау;

• өлшеу құралдарымен жұмыс істеу;

• алынған нәтижелерді талдау;

• қорытынды жасау.

Электр және магнитизм сабақтарындағы зертханалық жұмыстар осы дағдылардың барлығын жүйелі түрде қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Электр және магнитизм бойынша зертханалық жұмыстардың түрлері

Бұл бөлімде орындалатын зертханалық жұмыстар бірнеше түрге бөлінеді:

1. Өлшеу жұмыстары (кернеуді, ток күшін, кедергіні анықтау);

2. Тәжірибелік зерттеу жұмыстары (Ом заңын тексеру, электромагниттің әсерін зерттеу);

3. Құбылысты бақылау жұмыстары (магнит өрісінің әсері, электромагниттік индукция);

4. Модельдеу элементтері бар жұмыстар.

Осындай жұмыстар студенттерді ғылыми зерттеу логикасымен таныстырады.

Зертханалық жұмыстар арқылы зерттеушілік дағдыларды дамыту жолдары

Электр және магнитизм сабақтарында зертханалық жұмыстарды дұрыс ұйымдастыру студенттердің зерттеушілік дағдыларын дамытуға тікелей әсер етеді.

Біріншіден, студенттерге дайын нұсқаулықпен ғана емес, жартылай ізденіс сипатындағы тапсырмалар беру тиімді.
Екіншіден, тәжірибе нәтижелерін талқылау барысында студенттердің өз ойларын дәлелдеп айтуына мүмкіндік жасау қажет.
Үшіншіден, зертханалық жұмыстарды топтық және жеке форматта ұйымдастыру студенттердің коммуникативтік дағдыларын арттырады.

Зертханалық жұмыстардың тәрбиелік және тұлғалық маңызы

Зертханалық жұмыстар студенттердің тек білімін емес, сонымен қатар тұлғалық қасиеттерін де қалыптастырады. Атап айтқанда:

• жауапкершілік;

• ұқыптылық;

• дәлдік;

• ұжыммен жұмыс істей білу;

• қауіпсіздік ережелерін сақтау.

Бұл қасиеттер болашақ маманның кәсіби қалыптасуында маңызды рөл атқарады.

Заманауи технологиялар мен зертханалық жұмыстар

Қазіргі таңда электр және магнитизм сабақтарында виртуалды зертханалар, сандық өлшеу құралдары, компьютерлік модельдер кеңінен қолданылуда. Бұл құралдар студенттердің зерттеу мүмкіндіктерін кеңейтіп, тәжірибені қауіпсіз әрі тиімді жүргізуге жағдай жасайды.

Алайда виртуалды зертханалар нақты тәжірибені толық алмастыра алмайды, олар тек оны толықтырушы құрал ретінде қолданылуы тиіс.

Қорытынды

Қорытындылай келе, электр және магнитизм сабақтарындағы зертханалық жұмыстар студенттердің зерттеушілік дағдыларын дамытудың ең тиімді құралдарының бірі болып табылады. Олар теория мен практиканы байланыстырып, студенттердің ғылыми ойлау қабілетін қалыптастырады.

Зертханалық жұмыстар арқылы студенттер физикалық құбылыстарды терең түсініп қана қоймай, болашақ кәсіби қызметіне қажетті маңызды дағдыларды меңгереді. Сондықтан электр және магнитизм бөлімін оқытуда зертханалық жұмыстардың рөлін арттыру – қазіргі білім беру жүйесінің маңызды міндеттерінің бірі.