Сүйектер және олардың қосылыстары.

Ысматуллаева Нұргүл Ерғалиқызы

Түркістан жоғары медицина колледжінің анатомия, физиология және

патология пәнінің оқытушысы.

Түркістан облысы, Түркістан қаласы

Сабақтың тақырыбы: Сүйектер және олардың қосылыстары.

Сабақ барысында қолданылатын педагогикалық технологиялар:

• Тірек схемалар

• Бақылау және бағалау

• Ақпараттық оқыту

Белгіленген технологияны іске асыру әдістері:

• Иллюстративті түсіндіру

• Жалпы топпен жұмыс

• Фронталді сұрау

• Ынталандыру

• Іздену

• Бақылау арқылы бағалау және мадақтау әдістері

Сабақтың мақсаты:

Білімділік:

• Бас қаңқасының бөлімдерін ажырата білу;

• Бас қаңқасының жеке сүйектерінің құрылысын білу;

• Бас қаңқасының топографиясын білу;

• Бассүйектің жасқа байланысты ерекшеліктерін білу;

• Тұлға қаңқасын түзетін сүйектерді түсіндіру;

• Омыртқа жотасының бөлімдері мен иілімдерін ажырата білу;

• Төс және оның құрылысын білу;

• Қабырғалар,олардың құрылысы мен түрлерін ажырату;

• Тұтас кеуде торын үйрену;

• Сүйек қосылыстарының түрлерін білу;

• Қол сүйектерінің құрылысын үйрену;

• Қол сүйектерінің ірі буындарын ажырата білу;

• Аяқ сүйектерінің құрылысын білу;

• Аяқ сүйектерінің ірі буындарын көрсетіп, үйрену.

Дамытушылық: Ой-өрісін дамыту,клиникалық ойлау қабілетін арттыру, студенттерге тұтас ағза құрылысын синтездік ұғуды арттыру

Тәрбиелік:Студенттерді жауапкершілікке үйрету,оқу құралдарына деген ұқыптылығын арттыру

Студент білуі тиіс:

• Бас қаңқасының сүйектерін;

• Жеке сүйектердің құрылысын;

• Бассүйектің жасқа байланысты ерекшеліктерін;

• Бас қаңқасы сүйектерінің қосылыстарын;

• Нәрестенің бас қаңқасының ерекшеліктерін.

• Тұлға қаңқасын түзетін сүйектерді;

• Омыртқа жотасын;

• Төс және оның құрылысын;

• Қабырғаларды,оның түрлерін, құрылысын;

• Тұтас кеуде торын.

• Сүйек қосылыстарының түрлерін;

• Тұтас кеуде торы мен кеуденің пішіндерін;

• Қол сүйектерінің құрылысын;

• Қол сүйектерінің ірі буындарын;

• Аяқ сүйектерінің құрылысын;

• Аяқ сүйектерінің ірі буындарын.

Студент игеруі тиіс:

• Бас қаңқасы ми сауыты сүйектерінің анатомиялық құрылымдарын өзі тауып көрсете білу;

• Бас қаңқасы бет сауыты сүйектерінің анатомиялық құрылымдарын өзі тауып көрсете білу;

• Бас сүйектің сыртқы және ішкі негіздерін құрайтын сүйектерді көрсету;

• Бас сүйек шұңқырларын, көз шарасын, мұрын қуысын құрайтын сүйектерді көрсету;

• Жаңа туған нәрестенің еңбектерін көрсетіп, олардың пішінің ажырату.

• Қаңқада сүйектердің түрлерін ажырата білу;

• Остеонның суретін салу;

• Тұлға қаңқасын құрайтын сүйектердің анатомиялық құрылымдарын

өзі тауып көрсете білу;

• Сүйектердің буын түзетін бөліктерін көрсету;

• Өзінен немесе жолдасынан буындардың мүмкін болатын қозғалысын көрсету;

• Кеуде торының, омыртқа бағанасының және бассүйектің рентген бейнесін талдау;

• Қол сүйектерінің құрылысын және ірі буындарын ажырату;

• Аяқ сүйектерінің құрылысы мен ірі буындарын ажырата білу ;

Уақыты: 180 минут

Сабақтың жабдықталуы:

Көрнекті құралдар: планшеттер,плакаттар,модельдер,фантом,муляждар

Үлестірме материалдар: тест сұрақтары,суретті тапсырмалар

Техникалық оқу құралдары: интерактивті тақта, компьютер,проектор,CD, DVD

Сабақтың барысы:

1 Ұйымдастыру кезеңі (2-3 минут): Аудитория тазалығына, сабақтың жабдықталуын, топ түгелдігін тексеріп, студенттердің формаларына көңіл бөліп, журналды толтыру

2 Сабақтың мақсаты мен жоспарын хабарлау және тақырыпқа мотивациялық сипаттама беру (2-3 мин):

Сүйек ағзаны қорғау қызметін атқарады. Әрбір сүйектің қорғаныс қызметінде рөлі маңызды. Мысалы, бас сүйек пен қабырға ми не өкпе секілді қорғауды қажет ететін мүшелерге қызмет етеді.  Сондай-ақ, сүйек жілік майына қажет кальций мен фосфаттың үлкен қоры. Өйткені сүйекте ағзадағы кальцийдің 99%, ал фосфордың 85% сақталған. Ал олар бұлшықет пен жүйке жүйесінің қызметіне өте қажет.

3 Білім деңгейін көрнекілік және оқытудың техникалық құралдарының көмегімен бақылау (бүгінгі тақырып бойынша) (25-30 мин): Фронталды әдісті қолданып теориялық білімдерін сұрау, үй тапсырмасы бойынша ғаламтор мәліметтеріне шолу жасау .

1.сұрақ: Бас қаңқасының ми және бет сауытын құрайтын сүйектердің құрылысы туралы түсінік беріңіз.

2.сұрақ: Тұлға қаңқасын түзетін сүйектерді атаңыз?

3 сұрақ: Омыртқа бағанасы туралы түсінік беріңіз.

4. сұрақ: Сүйек қосылыстары және олардың түрлері туралы түсінік беріңіз?

5.сұрақ: Кеуде торы туралы түсінік?

6сұрақ: Қол сүйектері және олардың құрылыстары туралы түсінік беріңіз?

7 сұрақ: Аяқ сүйектерінің құрылысын атаңыз?

4 Тақырыпты игеру мақсатында студенттерге тәжірибелік тапсырмалардың орындалу тәсілдерін үйрету(интерактивті әдіс 30-35 мин)

Адам қаңқасы негізгі төрт бөлікке бөлінеді: бас қаңқасы, тұлға қаңқасы, қол және аяқ

қаңқалары.

Бас қаңқасы cranіum екі бөліктен тұрады: ми сауыты және бет сауыты.

Тұлға қаңқасы омыртқа бағанасы мен кеуде торынан түзіледі.

Омыртқа бағанасы бес топқа жіктеледі:

1. мойын омыртқалары (саны 7-еу)

2. кеуде омыртқалары (саны 12)

3. бел омыртқалары (саны 5-еу)

4. сегізкөз омыртқалары(саны 5-еу)

5. құйымшақ омыртқалары (саны 2-5)

Кеуде торы қабырғалармен, алдыңғы жағынан төспен, ал артқы жағынан омыртқа бағанасының кеуде бөлімімен шектеледі

Қол сүйектері

Келесі бөлімдерден тұрады:

- Иық белдеу сүйектері: жауырын және бұғана.

- Иық сүйегі:тоқпан жілік.

- Білек сүйектері:шынтақ және кәрі жілік.

1. Аяқ сүйектері

Келесі бөлімдерден тұрады:

- Жамбас белдеу сүйектері: жамбас сүйегі.

- Сан сүйегі: ортан жілік.

- Сирақ сүйектері: асықты жілік және асықты жілік шыбығы.

- Аяқ басы сүйектері: тілерсек, табан және саусақ сүйектері.

5 Тәжірибелік тапсырмаларды таратып, қауіпсіздік ережелерін сақтауды ескерту (5-10 мин): Студенттерге әдістемелік нұсқау таратып, өзіндік жұмыстың үйымдастырылуын түсіндіріп қауіпсіздік ережелерімен таныстыру

6 Тәжірибелік тапсырмаларды орындаудағы студенттердің өзіндік жұмысы (90 мин):

Топты 4-топшаға бөліп, студенттердің өзіндік жұмысын орындаулары үшін тақырып бойынша тапсырмалар берілді.

1-кезең: Көрнекіліктер: плакаттар, планшеттер, муляждар, фантомдарды қолданып, бас қаңқасының бөлімдерінің құрылысын, бас қаңқасының топографиясын, бас қаңқасының жасқа байланысты ерекшеліктерін, бас қаңқасы сүйектерінің қосылыстарын айтып көрсету.

2-кезең: Берілген карточкалардағы тапсырмаларды орындау.

3-кезең: Тест тапсырмаларын орындау

1-карточкаБас қаңқасы сүйектерінің қазақша атауларын жазыңыз:

1-карточка жауабы

2-карточка

3-карточка

6 Сабақты қортындылау (10 мин):

Сабақты қорытындылай келе, әрбір оқушының білім деңгейіне баға беремін

7 Үйге тапсырма беру (5 мин) :

Қолданылған әдебиеттер:

1. Омаш.Қ.К «Адам анатомиясы»I том,2011жыл

2. А.О.Кузенбаева «Адам анатомиясы»- Алматы, 2009ж

3. А.Р.Рақышев «Адам анатомиясы»II том-Алматы, 2004жыл

4. А.Р.Рақышев «Адам анатомия атласы» ІIтом- Алматы, 2006жыл

Қорытынды

Сүйектің гормон өндіруге қатысатын қабілеті бар. Адам қатты күйзеліске түскенде парасимпатикалық жүйке жүйесін "өшіретін" остеокальцин сүйектің өндіретін жалғыз гормоны. Дәл осы остеокальциннен соң ағзаға адреналин мен кортизол өтеді. 

Сүйектің басым бөлігі кальцийге толы сүйек заттегінен тұрады. Оның қатты және жайпақ пластинка секілді екі түрі бар. Сүйектер бір-бірімен остеоцит жасушылары арқылы байланады. Уақыт өте ересек жасушылар өзінен жастарын біріктіріп, жаңа сүйек жасайды. Адам ағзасындағы сүйектердің құрылысын білу алдағы барлық пәндерге бастама болмақ.