Сын есім және оның түрлері

ОҚО , Түркістан ауданы, «Қос Қорған» жалпы орта мектебі қазақ тілі мен әдебиеті пән мұалімі

Жаппаров Шарипжан Рахимович

Сабақтың тақырыбы: Сын есім.

Сабақтың мақсаты:

Білімділігі: Жаттығулар мен тапсырмалар орындау арқылы оқушылардың сын есім туралы алған білімдерін еске түсіру, кеңейту.

Дамытушылығы: Оқушылардың ой-өрістерін танымдық қабілеттерін, сөздік қорын. шығармашылық ,есте сақтау қабілетін дамыту.

Тәрбиелігі: Тиянақтылыққа, тілді құрметтеуге, достарын сыйлауға, сауатты жазуға тәрбиелеу.

Көрнекілігі: интерактивті тақта, кестелер, сызбалар, тест.

Әдісі: ақпараттық технологияны қолдану, сұрақ-жауап, мақал-мәтелдер, ой-толғау, сөйлем құрастыру.

Пәнаралық байланыс: қазақ тілі , математика, география , физика , өзбек тілі , орыс тілі , ағылшын тілі

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

Кіріспе сөз:

Ана тілің - арың бұл ,

Ұятың боп тұр бетте .

Өзге тілдің бәрін біл ,

Өз тіліңді құрметте .(Қ . Мырза -Әли)

II. Үй жұмысын тексеру.

1. Е тістік дегеніміз не? осы шақ

2. Е тістіктің шақтары өткен шақ

келер шақ

Кестедегі суреттерді және олардың түстерін есте сақтап қалу , сабақтың соңында айту .

III. Сөзжұмбақты шешу.

1. Аспай піскен ,

Қайнамай түскен . (жеміс)

2. Көтеріліп теңізден ,

Аспанға биік барамын.

Биіктен қайта түскенде ,

Өңі кірер даланың . (жаңбыр)

3. Жұрттың бәрі оны сүйеді ,

Бірақ оған қарағысы келмейді . (күн)

4. Қанаты жоқ - ұшады,

Аяғы жоқ - қашады. (жел)

5. Отбасында құмған ,

Екі көзін жұмған . (мысық)

6. Жерге қазықты қақтым

Басына айдар тақтым . (сәбіз )

7. Алтын аяқ,

Жете алмадым жалаң аяқ. (сағым )

Балалар қай сөз табы шықты?

Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы балалар сын есім.

Сын есім дегеніміз не?

Сын есім –заттың сынын ,сапасын , көлемін , дәмін , түр-түсін(реңін) ,салмағын, иісін білдіріп , қандай? Қай? Деген сұрақтарға жауап беретін сөз табы.

Мысалы :

Адамда бес сезу мүшелері: көз , құлақ, мұрын , ауыз , тері арқылы біз сыртқы дүниедегі барлық затты танимыз, және соны сөзбен жеткіземіз , бұл сөздер сын есімдер болады .

Көз: Заттың көлемін көреді

Құлақ : Заттың,немесе құбылыстың дыбысын естиді

Мұрын : Заттың иісін біледі

Ауыз : Заттың дәмін біледі

Дене : Заттың ыстық – суық, қатты –жұмсақтығын біледі

Сын есімнің мағыналық түрлері :

1. С апалық кең-кеңдеу-кеңірек

2. Қ атыстық малды, шапқыр, балалы

Құрамына қарай түрлері :

1. Д ара қара

2. К үрделі орманды-тоғайлы

Сын есімнің шырайлары (Сын есімнің түрленуі )

1. С алыстырмалы шырай қаттырақ

2. К үшейтпелі шырай жап-жасыл

3. А сырмалы шырай өте жақсы

Қандай сұрақтарға жауап береді?

Сөйлем құрап айту (ауызша).

1. Ақ көйлегім бар.

2. Үлкен сөмке әкелді.

3. Алмұрт тәтті екен.

IV. “Бұл не? Бұл кім?” ойыны.

Сипатталған заттарды тап.

1. Ақ, тәтті, қатты, ұсақ – бұл не?

2. Домалақ, жұмсақ, үрленген – бұл не?

3. Ащы, қызыл, жасыл – бұл не?

4. Тәтті, нәрлі, қызыл, сары, көк – бұл не?

X. “Кім тапқыр?” ойыны.

Үшінші бөлім: Тіл патшалығы.Бұл бөлімде сайыскерлер берілген 15 суретте көрсетілген заттың немесе құбылыстың үш тілдегі аудармасын айтады.

Жас аудармашы ойыны

Интерактив тақтада берілген сандар мен белгіленген ұяшықтардағы сөздерді аудару /төрт тілде/ , жеңімпазды анықтау

Сұрақтардың қай түсте екеннін есте сақатау

Оқушылардың қай тілді жақсы меңгергенін анықтау .

Берілген сын есімдердің өзбек , қазақ , орыс және ағылшын тілдерінде қалай аталуын,қаншалықты білулерін анықтау .

1.қуеш,күн,солнце,sun

2. булт,бұлт,облака,cloud

3. шам,шам,лампа,lamp

4. такси,такси,такси,taxi

5. компьютер ,кампьютер, кампьютер,computer

6. машина ,машина, машина,car

7. боғ,бау,сад,garden

8. шамшир,семсер,меч,sword

9. поезд,пойыз,поезд,train

10. самолет,ұшақ,самолёт,plane

11.емғир, жаңбыр,дождь,rain

12. танк,танк,танк,tank

13. қор,қар,снег,snow

14. уқ, жебе,стрела,arrow

15. дукон, дүңгіршек,киоск,kiosk

V . Жаңа тақырып бойынша тест сұрақтары

1. Көп нүктенің орнына керекті сын есімді жаз:

... адам –елдің ырысы

... жер – жанның тынысы

а.жақсы, бай

ә.оқыған, таулы

б.жақс, жақсы

2. Заттың түрін , сапасын , түсін білдіретін сөздерді ... дейміз.

а.сын есім

ә.есімше

б.зат есім

3. Артық сөзді көрсетіңіз:

а.адал

ә.ақкөңіл

б.ақиқат

4.Төмендегі сөздер ішінен «қандай» сұрағына жауап беретін сөзді табыңдар:

а. әсем

ә. ардақ

б.қой

5. Сын есім қандай сұрақтарға жауап береді ?

а. Қандай? қай?

ә. Қай? қашан?

б. Қандай? қайтті ?

Тест бойынша оқушлар өзін-өзі жаңа тақырыпты қаншалықты меңгергендіктерін бағалайды

Білгенім Білмегенім Күмәнді

VІ. Өмірде адамның жас кезеңдері

Сатыны дұрыс толтыру (Қандай ? қай?)

1. Қарт

2. Кемел

3.Сәби

4. Өспірім

5.Орта жас

6. Жігіт

Сергіту сәті :

Есте сақату қабілеттерін анықтау , 10 қатардан тұратын ақ батаны есте сақтау , қай сөздер есте көбірек қалар екен ?

Оқуда алғыр бол,

Ойлауға даңғыл бол.

Өмірде әділ бол,

Ашуда сабыр бол.

Ісіңде шебер бол,

Ақылға кемел бол.

Қиынға батыл бол,

Еңбекте батыр бол.

Уәдеңе берік бол,

Ауылыңа керек бол.

VІІ . Қоытынды :

1. Сабақты аяқтап оқушылардың сабақ барсында белсенділігі мен білімдері , есте сақтау қабілеттерін анықтай отырып ,критериалды бағалау , үйге тапсырма беру

2. Үйге тапсырма :

а) Сын есімге мысалдар тауып , сөйлем құрау

ә) 7-тапсырманы орындау

б) «Батыл , батыр,берік» сөздерінің мағынасын ашу