Шыңғысхан империясы және оның мұрагерлері

Білім беру ұйымының атауы

«10 орта мектеп»КММ

Пәні:

Қазақстан тарихы

Бөлім:

Мемлекет, соғыс және революциялар тарихынан

Педагогтің аты-жөні:

Мукашев Санат Мукашевич

Күні:

23.01.2025 ж

Сынып: 10 А

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Шыңғысхан империясы және оның мұрагерлері

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаты:

10.3.1.2 -Қазақстанда мемлекеттіліктің қалыптасуының тарихи кезеңдерін түсіндіру;

10.3.2.4 -мемлекет құрылысындағы сабақтастықты анықтай отырып, Қазақстан аумағында ұлыс жүйесінің дамуын зерттеу;

Сабақтың мақсаты

Қазақстанда мемлекеттіліктің қалыптасуының тарихи кезеңдерін түсіндіру;

мемлекет құрылысындағы сабақтастықты анықтай отырып, Қазақстан аумағында ұлыс жүйесінің дамуын зерттеу;

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

5мин

2 мин

6 мин

Ұйымдастыру кезеңі.

Сыныппен амандасу

Оқушыларды түгендеу

сайты арқылы 3 топқа бөлемін

http://en.castlots.org/divide-into-groups-online/

« Байланысқан сұрақтар »әдісі

1.Батыс түрік қағандығын құлатып, 704 жылы өз мемлекетін құрды? /Түргеш/

2.Түргеш мемлекеті қай мемлекеттің қысымынан құлады? /Қарлұқ/

3.Қарлұқтарды 940 жылы Қашғардың түрік билеушілері талқандап қандай мемлекет құрды? /қарахан/

4.Қарахандықтардың өзара қырқыстарын пайдаланған көшпелі тайпалар / қарақытай/

5.Қарақытайлар қай мемлекетпен соғысты бастап жеңіліске ұшырады / хорезм/

6.Хорезм мемлекеті ислам дінін тарату мақсатында кімдерге қарсы жорыққа шықты? /қыпшақтар/

7.Қыпшақтар мен хорезмдіктердің күресін кімдер тоқтатты? /моңғолдар/

8.Моңғол ақсүйектерінің 1206 жылы өткізген құрылтайында барлық моңғолдардың әміршісі болып сайланды

/Шыңғыс хан/

«Байланысқан сұрақтар »әдісін алған себебім, бұл әдісте оқушылар өткен тақырыпты қайтадан еске түсіре отырып,бүгінгі сабақ тақырыбын ашады. Бұл сабақтастықты дамытуға үлкен көмек деп түсінемін

Ой қозғау Бірнеше оқиғаларды мағынасы бойынша сәйкестендіру.

• - Суретте не көріп тұрсыз?
  - Суреттерді біріктіріп, негізгі идеяны анықтаңыз?

Бейнекөрініске анализ жасау.

Шыңғыс хан туралы видео ролик қосылады.

« Тарихи сынақхат»әдісі

• Моңғолия жерінде..................................тайпалары, этно – саяси бірлестіктері өмір сүрді

• ................. құлағаннан кейін бұл тайпалық бірлестіктер бір-біріне үздіксіз шабуылдар ұйымдастырумен болды.

• 1203-1205жж .................................................... талқандап татар-моңғол тайпаларының басын біріктірді

• Темучин ………… руынан шықты.

• Шыңғыс хан түркі – моңғол тілдерінде ........................... деген ұғымды білдіреді

• Шыңғыс хан мемлекетті 3 әскери – әкімшілік аймаққа .......................................................................... бөлді.

Оқушылар:

1. Өткен тақырыптарды анықтайды

2. Сұрақтардың дұрыс жауаптарын шешеді

Оқушылар өз ойларын ортаға салады.

Суреттерге қарай отырып бүкіл сыныптық талқылау арқылы тақырыпқа шығады

Бейнематериалды көру арқылы тарихи сынақ тапсырмасын орындайды

ҚБ Мұғалім кері байланыс беріп отырады

Тенге арқылы бағалау

Тенге арқылы бағалау

Шыңғысханның, моңғолдар шапқыншылығы суреттері

https://www.youtube.com/watch?v=iDF_ObIl3JQ

Бейнеролик http://www.youtube.com/watch?v=WUlGow3n7CY

Сабақтың ортасы

10мин

10 мин

5 мин

2 мин

5 мин

Жұптық жұмыс:

1 ші жұп: Шыңғысханның өмірдерегі , тұлғалық ролі;

2-ші жұп Моңғол империясының әскери жүйесі

3 ші жұп « Яса »(«Жасақ» ) заңы

4 ші жұп « Отырар опаты »

5ші жұп Хорезмді жаулап алу

6 шы жұп Ұлыстардың құрылуы

7 ші жұп Шыңғысхан мұрагерлері құрған мемлекет

Топтық жұмыс:

1 топ « Қос көпіршікті диаграмма» әдісі

Қадам 1. Сіз салыстыратын екі идеяны / тақырыпты екі орталық көпіршікке жазыңыз.

Қадам 2. Әр орталықтан кететін көпіршіктерге айырмашылықтарды жазыңыз.

Қадам 3. Екі тақырыпқа да тән белгілерді тиісті көпіршіктерге жазыңыз.

2 топ « Жұлдыз » әдісі

1 қадам Шыңғысхан жеңістеріне ықпал еткен жайттарды сызбаға жазыңыз

2 қадам Жұлдыз ұштарына Шыңғысхан жорық жасаған елдерді жазыңыз

3 топ « Т» кестесі

ХІІІ ғасырдағы Моңғол шапқыншылығының оң және теріс салдарын кестеге жазыңыз.

«Картаны жандандыру» әдісі

1.Моңғол мемлекетінің орталығы? /Қарақорым/

2. Моңғолдарға қақпасын ашқан “ Қайырымды қала” атағын алған қала?

/Баласағұн/

3. Шағатай мен Үгедей қай қаланы қоршауға алды? /Отырар/

4. Шыңғысхан өзі басқарып күйреткен екі қала? /Бұқара мен Самарқан/

5. Қаланы қоршау жеті күн мен түнге жалғасып,моңғолдар шабуылмен алған қала? /Сығанақ/

6. Қиян-кескі қарсылығы үшін толық жойылған қалалар? /Отырар.Сығанақ, Ашнас/

7. Жошы келісім жасау үшін қалаға елші жіберіп, қантөгіссіз алынған қала / Жент/

Ширату сұрақтары: 3 топқа

1962 жылы Кендітау жерінде Гурван көлі жағасында үлкен мәрмәрдан ескерткіш орнатылған, онда Шыңғысханның өсиет сөзі жазылған. Мына сөзтізбекте Шыңғысханның сол өсиет сөзі жасырылған. .

Дұрыс жауабы:

“ Құлаш денем құласа құласын,

құраған елім, қолымдағы

байрағым құламасын.”

/Шыңғысхан өсиет сөзі /

«Ғажайыптар алаңы»

Араластырлыған оқиғалардың қай ұлысқа сәйкестігін анықтайды:

Әр топтан бір оқушы шығып орындайды .Қалған оқушылар learningapps.org сайты арқылы жеке орындайды

Жошы ұлысы:

1.Оның ұрпақтары Дешті Қыпшақта билікті ХІХ ғасыр ортасына дейін сақтады.

2.Ертістен батыста Еділге дейінгі,Әмудария мен Сырдария төменгі ағысындағы жерлерді алып жатты.

3.Ол ұлыс аумағына қазақ жерінің 65 пайызы кірген.

4.Аса үлкен терроториялық аумақ.

Шағатай ұлысы:

1. Оңтүстік пен Оңтүстік Шығыс Қазақстан.

2.Шыңғыс ханның екінші баласының ұлысы.

3.Ұлыстың орталығы Алмалық.

4.Ұлыс екіге бөлініп батысында Әмір Темір мемлекеті құрылды

5.Ал ұлыстың шығыс бөлігінде Моғолстан құрылды

Үгедей ұлысы:

1.Жетісудың Солтүстік Шығыс бөлігі.

2.Мінезі жұмсақ, төзім байыбымен ерекшеленетін сабырлы баласы.

3.1310жылы ұлыс жойылып, Шағатай ұлысына біріктіріледі.

4.Ол ұлы хан атағын алғаннан кейін Орхонда, Қарақорымда тұрған.

Жеке жұмыс

Берілген сызбаның негізінде қазақ мемлекеттілігінің қалыптасуына дейінгі кезеңді сипаттаңыз

Білім алушы:

-Шыңғыс хан мен Әмір Темірдің ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтайды

-Шыңғысханның жеңіске жету жайттарын анықтайды- Шыңғысхан жорық жасаған елдерін көрсетеді

--моңғол шапқыншылығының салдарын сипаттайды;

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

“ Өте жақсы , бірақ та .................”

Дескриптор

Білім алушы:

-Шыңғыс хан мен Әмір Темірдің ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтайды. 2 балл

-Шыңғысханның жеңіске жету жайттарын анықтайды- Шыңғысхан жорық жасаған елдерін көрсетеді.

2 балл

--моңғол шапқыншылығының салдарын сипаттайды; 3 балл

Жалпы 7 балл

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

Тенге арқылы бағалау

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

Дескриптор

Білім алушы:

- қойылған сұрақтарға жауап береді

- жауапты бірнеше жауаптар ішінен таңдайды

- картаға қала аттарын жабыстырып, картаны

Жошы,Шағатай, Үгедей ұлыстарына тін оқиғаларды анықтап, ғажайып дөңгелекке жабыстырады

Тенге арқылы бағалау

Карта

Тірек-сызбалар

Қазақстан тарихы туралы моңғол деректемелері. ауд. Н. Базылхан; ғыл. ред. М. Қ. Әбусейітова. Р. Б.

Сүлейменов атын. шығыстану ин-ты: 1-том.: Моңғолдың құпия шежіресі.- Алматы, Дайк-пресс, 2006.

карта

Сұлтанов Т. Шыңғыс хан және оның ұрпақтары. – А: Мектеп, 2007.

Ақпараттық карточка

Ғажайып дөңгелегі

Қалыптастырушы бағалау парағы

Сабақтың соңы

Сабақты қорытындылау

• Шыңғыс хан - Орта Азияда бүкіл моңғол тайпаларын бір қолға біріктірген ұлы әмірші, Шыңғыс хан империясының негізін қалаушы, атақты қолбасшы.

• Шыңғыстың бар өмірі қантөгіс соғыстармен, таусылмайтын жорықтармен өткен. Ол өзінің қол астына көптеген көшпелі тайпаларды, елдерді қаратып, мемлекеттерді бағындырған. Есепсіз көп адамның өліміне себеп болып, әлемді күйзелдірген, қаншама қалаларды қиратып, жермен-жексен кылған.

• Шыңғыс хан – барлық көшпенді тайпаларды біртұтас мемлекетке біріктірген жалғыз билеуші.

• Шыңғыс хан жаулап алған жерлердегі қатыгез­дігі үшін моласын қорлауы мүмкін деген оймен өз денесін ешкімге көрсетпей, белгісіз етіп қоюды талап еткен деседі

• Шыңғыс хан аса құпия жағдайда жерленгендіктен, күні бүгінге дейін оның моласы беймәлім.

Моңғолия қазір:

1992 жылғы 21 қаңтарда Қазақстан Республикасы мен Моңғолия Республикасы арасында дипломатиялық қатынас орнады. Бүгінде Қазақстан Моңғолияның негізгі сауда серіктесі болып табылады. Екі ел арасындағы достық ынтымақтастық уақыт өткен сайын нығайып келеді.

Үйге тапсырма

Шыңғыс хан туралы қосымша ақпаратпен танысу

« Ұлыстардың құрылуы Еуразия

тарихына үлкен өзгерістер әкелді ме?

Тақырыбында дереккөздерді және өз біліміңді пайдалана отырып,берілген тақырыпқа 100-200 сөзден құралған эссе жазыңыз

Оқушылар тақырыпты

қорытындылау

2 мин

Рефлексия

Кері байланыс «4 Қ » әдісі

Құнды

Қажет

Қызық

Қиын

Оқушылар ауызша сабаққа кері байланыс береді