Суреттер арқылы балалардың сөйлеу дағдысын қалыптастыру

Аннотация

Бұл мақалада суреттер арқылы балалардың сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдістері қарастырылған. Балалардың сөйлеу қабілетін дамытуда визуалды құралдардың, соның ішінде суреттердің маңызы зор екендігі көрсетіледі. Суреттер баланың тілдік қорын байытуға, оның сөздік қоры мен сөйлеу логикасын дамытуға ықпал етеді. Мақалада суреттерді оқу, оларды талдау және өз сөздермен түсіндіру арқылы балалардың сөйлеу дағдыларын жетілдіру жолдары ұсынылады. Сондай-ақ, суреттер арқылы тіл дамыту әдістері мен ойындар, балалардың сөйлеу қабілетін арттыруға бағытталған тиімді тәсілдер қарастырылады. Бұл жұмыста балалардың коммуникативтік дағдыларын дамытуға арналған әдістемелік ұсыныстар мен практикалық кеңестер беріледі.

Кілт сөздер:

сөйлеу дағдылары, суреттер арқылы сөйлеу, балалардың тілдік дамуы, тіл үйрену әдістері, визуалды құралдар, сөздік қор, коммуникативтік дағдылар, сөйлеу логикасы, шығармашылық дамытудың әдістері.

Кіріспе

Балалардың сөйлеу дағдыларын дамыту - балабақша кезеңіндегі ең маңызды тәрбие жұмыстарының бірі. Жас баланың тілдік дамуы оның жалпы психоәлеуметтік, когнитивтік және эмоционалдық дамуымен тығыз байланысты. Тіл балалардың әлемді тануына, өз ойларын білдіруіне, қоғамда еркін қарым-қатынас жасауына мүмкіндік береді. Сондықтан да балалардың сөйлеу қабілетін жетілдіру әрбір тәрбиеші мен педагогтың басты міндеті болып табылады.

Балалардың сөйлеу дағдыларын дамытуда визуалды құралдардың рөлі ерекше. Олар баланың тілдік қорын байытуға, сөйлеу дағдыларын жақсартуға ықпал етеді. Олардың ішінде суреттер – баланың сөйлеу қабілетін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Суреттер арқылы балалар өз ойларын толық және дұрыс жеткізе білуге үйренеді, сондайақ сөздік қоры мен сөйлеу логикасы да дамиды. Әсіресе, суреттер балалардың шығармашылық қиялын ашуға, өз сезімдері мен ойларын сөзбен жеткізуге үлкен мүмкіндік береді.

Балабақшада суреттерді қолдану – балалардың сөйлеуін дамытуда ең тиімді әдістәсілдердің бірі. Суреттерді пайдалану арқылы балалар өздерінің сөйлеу қабілеттерін ашып, тілдік дағдыларын жетілдіреді. Мысалы, сурет бойынша әңгіме құрастыру немесе оны сипаттау балалардың сөйлеу дағдыларын күшейтуге көмектеседі. Балалар суретке қарап, оны талдап, өз ойларын логикалық түрде айтып үйренеді.

Мақаланың негізгі мақсаты – суреттер арқылы балалардың сөйлеу дағдыларын дамыту әдістерін қарастыру. Сонымен қатар, балалардың тілдік дамуына, сөйлеу қабілетін қалыптастыруға бағытталған педагогикалық әдістемелерді ұсыну. Суреттер мен визуалды құралдар балалардың тілін дамыту үшін қаншалықты тиімді құрал екендігі және оларды дұрыс пайдалану жолдары қарастырылады.

Суреттер арқылы сөйлеу дағдыларын дамыту

Балалар тілінің дамуы – олардың жалпы психологиялық және әлеуметтік дамуының негізі болып табылады. Сөйлеу дағдыларының қалыптасуы баланың өз ойын, сезімдерін дұрыс әрі нақты түрде білдіруге, қоршаған ортамен қарым-қатынас жасауына көмектеседі. Сондықтан да балабақшада балалардың сөйлеу қабілеттерін дамыту маңызды және өзекті мәселе болып табылады. Бұл процесті дамытуда әртүрлі әдістәсілдер қолданылуы мүмкін, бірақ суреттер арқылы сөйлеуді дамыту – ең тиімді әрі қызықты тәсілдердің бірі.

Суреттердің сөйлеу дағдыларын дамытудағы рөлі

Суреттер – визуалды құралдар, олар балалардың сөйлеуін дамытуда ерекше рөл атқарады. Суретке қарап, оны сипаттау немесе сол сурет бойынша әңгіме құрастыру баланың ойлау қабілетін, сөздік қорын және сөйлеу дағдыларын дамытуға септігін тигізеді. Сонымен қатар, суреттер баланың назарын аударып, шығармашылық қиялын оятады. Бұл процесс балаға сөйлеу кезінде өз ойларын логикалық тұрғыда байланыстырып, сөйлемдер құрауға мүмкіндік береді.

Сурет арқылы сөйлеу дағдыларын дамытудың негізгі артықшылығы – баланың сөздік қорын байытуы. Бала суретте бейнеленген заттарды атау арқылы жаңа сөздер үйренеді. Ол тек заттарды ғана емес, сол заттардың қасиеттерін, жағдайын, түсін, пішінін сипаттай алады. Бұл оның сөздік қорын кеңейтуге және тілінің байлығын арттыруға көмектеседі.

Сурет арқылы сөйлеуді дамыту әдістері 1. Сурет бойынша әңгіме құрастыру

Суретке қарап, әңгіме құрастыру – балалардың сөйлеу дағдыларын дамытуға бағытталған классикалық әдіс. Тәрбиеші балаға сурет көрсетіп, оны сипаттауды немесе сол суретке байланысты әңгіме құрауды сұрайды. Бұл әдіс балалардың сөйлем құрау, логикалық ойлау, өз ойларын дұрыс әрі толық жеткізу дағдыларын дамытуға көмектеседі. Мысалы, балаға жапырақтар мен ағаштар бейнеленген сурет көрсетіліп, оған: «Бұл ағашта қандай жапырақтар бар?», «Күзде қандай өзгерістер болады?» деген сұрақтар қойылуы мүмкін. Мұндай сұрақтар балаға ойлануға, толық жауап беру үшін сөйлемдерді дұрыс құрауға мүмкіндік береді.

2. Сурет бойынша сұрақтар қою

Сурет бойынша сұрақтар қою балалардың тілдік белсенділігін арттыру үшін өте тиімді. Балаларға суреттегі элементтерді сипаттауды сұрау олардың сөздік қорын кеңейтіп, тілін дамытады. Мысалы, бір суретте бір адамның қолында алма болса, тәрбиеші: «Бұл не?», «Алманың түсі қандай?», «Бұл алма қай жерде өседі?» деген сұрақтар қоя алады. Балалар мұндай сұрақтарға жауап бере отырып, өздерінің білімдерін кеңейтеді.

3. Сурет арқылы эмоциялар мен сезімдерді білдіру

Сурет арқылы балалардың эмоциялық дамуымен де жұмыс істеуге болады. Мысалы, суретте бір адам қуанып немесе ренжіп тұрса, балаға оның сезімін айтуға, эмоцияларын сипаттауға сұрау салуға болады. Бұл әдіс балалардың эмпатиясын дамытуға, әр түрлі жағдайлар мен сезімдерге дұрыс жауап беруге үйретеді. Сонымен қатар, бұл әдіс балаға өзінің эмоцияларын түсініп, оларды сөзбен жеткізуге мүмкіндік береді.

4. Ойындар мен шығармашылық тапсырмалар

Суреттерді балаларға ойын ретінде ұсыну олардың сөйлеу дағдыларын жетілдіруге көмектеседі. Мысалы, «Кімнің не ойы бар?» ойынында тәрбиеші балаларға әртүрлі суреттер көрсетіп, олардан сол суреттегі кейіпкерлердің не ойлайтынын немесе не сезінетінін сұрайды. Мұндай ойындар балалардың қиялын дамытып, сөйлеу шеберлігін жетілдіреді.

5. Кері байланыс

Балалар суреттер бойынша сөйлеуді жүзеге асырған соң, тәрбиеші олардың әңгімелерін тыңдап, жақсы айтылған сөздер мен сөйлемдерге оң баға беріп, қателіктерді түсіндіреді. Балалардың сөйлеуін дұрыс бағалау және кері байланыс беру олардың сенімін арттырып, сөйлеуге деген қызығушылығын оятады.

Қорытынды

Суреттер арқылы сөйлеу дағдыларын дамыту – балабақшадағы тілдік дамуды қамтамасыз ететін тиімді әдіс. Бұл әдіс балалардың сөйлеу белсенділігін арттырып, сөздік қорын байытуға, логикалық ойлау қабілетін дамытуға септігін тигізеді. Суреттерді қолдана отырып, балалар өз ойларын еркін, нақты әрі толық жеткізе білуге үйренеді. Олардың тілдік дағдылары қалыптасып, сөйлеу мәдениеті жетіле түседі. Әсіресе, сурет бойынша әңгіме құрастыру мен сұрақ қою балаларға сөйлеу құрылымдарын дұрыс пайдалану дағдыларын қалыптастырады. Сонымен қатар, суреттер баланың шығармашылық ойлауын дамытып, эмоциялық және әлеуметтік дағдыларын жетілдіреді.

Суреттерді қолданудың тиімді әдіс-тәсілдері

Балабақшадағы тәрбие процесінде суреттерді қолдану баланың сөйлеу қабілетін, шығармашылық ойлауын және әлеуметтік дағдыларын дамытуда маңызды рөл атқарады. Суреттер арқылы балалар өздерінің сезімдерін, ойларын, қиялдарын еркін жеткізіп, тілдік дағдыларын қалыптастырады. Бұл мақалада балалардың дамуына әсер ететін суреттерді қолданудың тиімді әдіс-тәсілдері қарастырылады.

1. Сурет арқылы әңгіме құрастыру

Сурет арқылы әңгіме құрастыру — бұл балалардың тілін дамытудағы негізгі әдіс болып табылады. Балалар суретке қарап, онда бейнеленген оқиғаны немесе адамдардың әрекетін сипаттап, өз тілінде әңгіме құрауға үйренеді. Әңгіме құрастыру балаға шығармашылық ойлауды, сөйлем құрауды, сөздік қорын байытуды үйретеді. Мұндай әдіс балалардың тілін дамытудың тиімді тәсілі болып табылады.

Қолдану тәсілі:

• Балаларға әртүрлі суреттер көрсетіп, олардың негізінде әңгіме құрастыру сұралады.

• Тәрбиеші балаларға сұрақтар қоя отырып, сурет бойынша толық жауап алуға бағыт береді.

• Мысалы, «Бұл суретте не болып жатыр?», «Олар қандай сезімде?», «Сіз бұл суреттегі оқиғада қандай рөл атқарар едіңіз?» деген сұрақтар арқылы балаға өз ойларын айтуға мүмкіндік беріледі.

2. Сурет бойынша сұрақтар қою

Сурет бойынша сұрақтар қою баланың сөйлеу дағдыларын дамытудың тиімді әдісі болып табылады. Суретте бейнеленген элементтерді және олардың арасындағы байланыстарды сұрау арқылы баланың ойлау қабілетін, тілін дамытуға болады. Әсіресе, сұрақтар баланың логикалық ойлауын, ойлау жылдамдығын арттырып, сөздік қорын байытады.

Қолдану тәсілі:

• Балаларға сурет көрсетіліп, әртүрлі сұрақтар қойылады. Мысалы: «Бұл суретте қандай түстер бар?», «Осы суретте кімдер бар?», «Осы суретте не болып жатыр?», «Осы адамдар неге осылай істеп жатыр?» деген сұрақтар қойылады.

• Әр сұраққа жауап берген сайын балалар өздерінің ойларын және сезімдерін айтып, сөйлеу қабілеттерін дамытады.

Суреттерді қолдану — балалардың сөйлеу дағдыларын қалыптастырудың тиімді және қызықты әдісі болып табылады. Олар баланың сөздік қорын байытуға, логикалық ойлауын дамытуға, шығармашылық қабілеттерін арттыруға ықпал етеді. Тәрбиеші балаларға түрлі тапсырмалар беріп, суреттер арқылы сөйлеу дағдыларын дамытуға көмектеседі. Суреттерді қолдану әдістері баланың тілін дамытумен қатар, оның эмоционалдық және шығармашылық әлемін ашады, сөйлеу мәдениетін қалыптастырады.

Қорытынды

Балабақшада балалардың сөйлеу дағдыларын дамыту - тәрбиеші мен педагогтың маңызды міндеттерінің бірі. Осы процесті қолдау және жетілдіру үшін әртүрлі әдістәсілдер қолданылады. Алайда, суреттерді қолдану – балалардың сөйлеу дағдыларын дамытудағы ең тиімді әдістердің бірі болып табылады. Суреттер арқылы балалар өз ойларын, сезімдерін және эмоцияларына сәйкес сөздермен жеткізуге, сөйлеу құрылымдарын дұрыс қолдануға мүмкіндік алады.

Сурет арқылы сөйлеу дағдыларын дамыту әдістері балалардың сөздік қорын байытуға, логикалық ойлау қабілетін дамытуға, тілдік белсенділігін арттыруға және шығармашылық қиялын оятуға ықпал етеді. Әңгіме құрастыру, суреттер бойынша сұрақтар қою, суретті сипаттау, эмоцияларды білдіру сияқты әдістер балалардың сөйлеу дағдыларын қалыптастыруға арналған тиімді құралдар болып табылады.

Бұдан бөлек, суреттерді қолдану әдісі баланың тілдік және әлеуметтік дамуына ғана емес, оның эмоционалды интеллектісін де дамытуға көмектеседі. Балалар суретке қарап, олардың оқиғаларын немесе кейіпкерлерінің сезімдерін түсініп, өз ойларын тікелей айтуға үйренеді. Бұл әдіс сондай-ақ балалардың өз ойын сөзбен жеткізу қабілетін арттырып, оларды дұрыс сөйлемдермен тұжырымды сөйлеуге баулиды.

Тәрбиеші мен педагогтардың басты міндеті – суреттерді пайдалана отырып, балаларға дұрыс бағыт-бағдар беру, олардың сөйлеу дағдыларын жүйелі түрде дамыту болып табылады. Суреттердің көмегімен балалардың сөйлеу мәдениеті қалыптасып, тілдік қорлары байиды, логикалық ойлау қабілеттері жетіледі, және олар қоғаммен тиімді қарым-қатынас жасауға дайын болады.

Қорытындылай келе, суреттерді қолданудың тиімді әдіс-тәсілдері баланың тілін дамытуда өте маңызды және қажет әдістер болып табылады. Бұл әдістер балалардың тілін жетілдіруге, шығармашылық ойлауын дамытуға және әлеуметтік дағдыларын қалыптастыруға үлкен ықпал етеді. Тәрбиеші бұл әдістерді қолдана отырып, балалардың сөйлеу дағдыларын жетілдіріп, олардың білім алу процесін қызықты әрі нәтижелі ете алады.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Қабатай, Ш. М. (2010). Балалар психологиясы. Алматы: Мектеп.

2. Исабаев, Қ. (2009). Бала тілін дамыту әдістері. Алматы: Қазақ университеті.

3. Жұмабаева, А. Ә. (2015). Білім беру мен тәрбиелеудің әдіс-тәсілдері. Алматы: Рауан.

4. Мухтарова, Ә. (2011). Педагогикалық психология: теориялар және практикалар.

Алматы: Қазақ университеті.

5. Назарова, Г. Г. (2012). Тіл дамыту әдістемесі. Алматы: Мектеп.

6. Омарова, Б. Ж. (2013). Балабақшада балалардың тілін дамыту жолдары. Астана: Фолиант.

7. Сейталиева, Г. (2017). Балаларда сөйлеу дағдыларын дамыту. Алматы: Элементис.

8. Сүлейменова, Л. М. (2016). Тіл дамыту әдістері мен техникасы. Алматы: ҚазҰУ баспасы.

9. Тұрғынбаева, Ә. Т. (2014). Шығармашылықты дамытудағы жаңа әдістер. Алматы: Білім.

10. Шақанова, А. Н. (2018). Психология мен педагогика негіздері. Алматы: Атамұра. Интернет-ресурстар:

11. https://www.zhasorken.kz - Балабақшадағы педагогикалық тәжірибелер мен әдістәсілдер туралы ақпарат.

12. https://edu.gov.kz - Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің ресми сайты.

13. https://www.kaz-edu.kz - Қазақ білімінің жаңалықтары мен әдіс-тәсілдері туралы онлайн ақпараттық портал.

14. https://pedagogical-science.kz - Педагогикалық зерттеулер мен шығармашылық жұмыстар туралы сайт.