Бөлім:

8.2D Сутек.Оттек және Озон

Педагогтің аты-жөні:

Төлебаева Рауфа Қонысқызы

Күні:

12/12/2022

Сыныбы:8ә

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Сутек, алынуы, қасиеттері және қолданылуы.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

8.4.2.1 -сутекті алу және оның қасиеттері мен қолданылуын зерттеу

Сабақтың мақсаты:

Сутекті алу және оның қасиеттері мен қолданылуын білу.

Сутекті алу, қасиеттері мен қолданылуын түсіндіретін реакция теңдеулерін жазып түсіндіре алады

Сутектің қасиеттерін пайдалана отырып, ерекшеліктерін салыстыра алады

Құндылықтарға баулу:

«Мәңгілік ел» жалпыұлттық идеясы бойынша «Жалпыға бірдей еңбек қоғамы» құндылығына баулу. Бұл арқылы оқушыларда шығармашылық және сын тұрғысынан ойлауы, функционалдық сауаттылығы, қарым-қатынас жасау қабілеті мен жауапкершілігі артады. Сонымен қатар өмір бойы оқуға, еңбеу етуге, Қазақстандық патриотизм және азаматтық жауапкершілікке деген дағдысы қалыптасады.

Сабақ кезеңі/Уақыты

Педагогтің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Қызығушылықты ояту

7 мин.

Ұйымдастыру кезеңі:

(Ұ) Оқушыларды топтарға біріктіруді ұйымдастыру:

Топ ережесін еске түсіру.

Топтастыру.

Мақсаты: оқушылар бойында идея немесе тілек білдіру, тыңдау дағдыларын дамытуға бағыттау, сондай-ақ барлық оқушыларды қатыстыру арқылы оқыту жағдайларын теңестіру.

Ұй жұмысын пысықтау

1.Реакцияның жылу эффектісі деген не? Ол қандай бірліктермен өрнектеледі?

2. Жылу бөле жүретін реакцияларды қалай атаймыз?

3. Фотосинтез процесі қандай реакция түріне жатады?

4.Химиялық жылу эффектісі көрсетілген теңдеу қалай аталады?

5.Химиялық реакцияның жылу эффектісін қандай құралмен өлшейді?

6.Жылу эффектісінің шамасына тәуелді факторларды ата.

Оқушылар classdojo платформасы көрсеткен оқушы пысықтау сұрақтарына жауап береді.

Classdojo

Жаңа сабаққа кіріспе

(Ұ) «Миға шабуыл» Білу және түсіну

«Мағынаны тану» әдісі арқылы сабақ тақырыбын білу.

Құрметті оқушылар! Сіздерді бүгін Менделеев кестесіндегі бір элемент қонаққа шақырды. Сол элементтің мекен-жайын сіздерге айтып жіберейін:

1 үй, 1 подъезд, 1 пәтер.

Оқушылар сұрақтарға жауап беріп, өзара ұжымдық талқылау жасағаннан кейін мұғалім оқушыларға сабақтың тақырыбы, мақсатымен таныстырады.

.

(Сутек-Водород-Hidrogen)

Әр оқушы өз оймен бөліседі.

Өзгенің пікірін толықтырады.

Мақсаты: Жылдам әрі функционалды түрде сыни ойлануды дамыту.

Тиімділігі: оқушының танымдық дағдысы артады. Сонымен қатар оқушыға сабақтың өмірмен байланысын көрсетеді және сабақтың тақырыбы мен мақсатын анықтауға мүмкіндік береді.

Саралау: Бұл жерде саралаудың «Диалог және қолдау көрсету» тәсілі көрінеді. Дұрыс мағынада жауап беруге бағыттау мақсатында кейбір оқушыларға ашық сұрақтар, ал кейбір көмек қажет ететін оқушыларға жетелеуші сұрақтар қойылады.

Өз ойын дұрыс мағынада білдіріп, талқылауға белсенділікпен қатысқан оқушыға «Жарайсың!» деген мадақтау сөзімен ынталандыру.

Сабақтың ортасы

Мағынаны ашу.

Жаңа сабақ

Х имиялық таңбасы – Н

Hydrogenium – латын тілінен аударғанда «сутек» дегенді білдіреді.

Молекулалық формуласы - H₂

Салыстырмалы атомдық массасы : Ar (Н) = 1,008.

Салыстырмалы молекулалық массасы Mr(H₂) = 2

Д.И.Менделеев жасаған химиялық элементтердің периодтық жүйесінде сутек бірінші орналасқан химиялық элемент.

Электрондық формуласы 1s¹

Химиялық қосылыстарда сутек І валентті.

З ертханада алу.

1.Металдарды тұз қышқылы немесе күкірт қышқылы ерітіндісімен әрекеттестіру. Қышқылдармен реакцияға белсенділігі орташа металдар: Al, Zn және Fe қолданылады. Сутекті алу үшін Кипп аппараты қолданылады.

Сынауыққа 1-2 түйір мырышты салып, үстіне тұз қышқылының ерітіндісін құямыз. Реакция нәтижесінде сутек бөлінеді.

Zn + 2HCl = ZnCl₂ + H₂

_{тұз мырыш}

_{қышқылы хлориді}

2. Натрий, кальций сияқты белсенді металдар сумен әрекеттескенде сутек түзіледі.

Натрий металының кішкентай бөлшегін суға салсақ, өте шабытты реакция жүреді, нәтижесінде сутек бөлінеді.

2Na + 2HOH = 2NaOH + H₂

_{натрий гидроксиді}

Өнеркәсіпте алу.

Сутекті табиғи арзан шикізаттан алады.

1. Жоғары температурада көмірді су буымен әрекеттестіреді.

С +H₂O ¹⁰⁰⁰ CO + H₂

2. Метанды айыру.

CH₄ ¹⁰⁰⁰ C + 2H₂

3. Метанның су буымен әрекеттесуі. Реакция никель өршіткісі қатысында 1300⁰ С температурада жүргізіледі.

CH₄ + H₂O ^{Ni, 1300} CO + 3H₂

Физикалық қасиеттері.

Сутек – түссіз, дәмсіз, иіссіз ең жеңіл газ.

M(H₂) = 2 г/моль, M(ауа) = 29 г/моль

сутек ауадан 14,5 есе жеңіл, суда нашар ериді, - 252 градуста сұйылады

Химиялық қасиеттері.

1.Сутек оттекте жанып көп мөлшерде жылу бөледі және су түзіледі.

2Н₂ + О₂ = 2H₂O + Q

2. Сутек көптеген бейметалдармен әрекеттеседі.

Сутек хлор, бром, фтор, иодпен әрекеттесіп, ұшқыш қосылыстар түзеді.

H₂+CI₂= 2HCI хлорсутек

3. Сутекті балқытылған күкіртке жіберсе шіріген жұмыртқаның иісіндей газ - күкіртсутек түзіледі.

H₂+S = H₂S күкіртсутек

4. Сутек азотпен әрекеттесіп аммиак түзеді.

N₂+3H₂= 2NH₃ аммиак

5 . Сутек белсенді металдармен әрекеттесіп гидридтер түзеді.

2Na + H₂ = 2Na натрий гидриді

Ca + H₂ = CaH₂ кальций гидриді

6. Сутек металл оксидтерімен әрекеттеседі.

CuO + H₂= Cu +H₂O

мыс (ІІ)оксиді

Сутектің қолданылуы

Сутектің қолданылуы оның физикалық және химиялық қасиеттеріне негізделген. Жеңіл газ ретінде сутектің гелиймен қоспасы аэростаттар және дирижабльдерді толтыруға қолданылады. Металдарды олардың оксидтерінен алуға және аммиак, хлорсутек, метанол заттарды синтездеуге қолданылады.

Оттекте жанғанда су буы түзіліп, көп мөлшерде жылу бөлінгендіктен болашақта экологиялық таза отын ретінде қолданудың маңызы зор. Мұнай өнімдерін өңдеуде кеңінен пайдаланылатын зат.

видеотүсіндіру

Топтық жұмыс

6 мин

Оқулықтан

90-бет 1-есеп

1-топ

1-есеп. Су H₂O мен метанның CH₄ құрамындағы сутектің массалық үлесін есептеңдер.

Дескриптор:

Жалпы - 3 балл

ДК экраны

8-сынып оқулығы.

90-бет 2-есеп

2-топ

2-есеп. Қалыпты жағдайда сутектің: а)0,01моль; ә)0,5моль; б)5моль зат мөлшері қанша көлем алады?

Дескриптор:

Жалпы - 3 балл

90-бет 3-есеп

3-топ

3-есеп.Массасы 9,8г H₂SO₄ күкірт қышқылымен әрекеттесетін мырыштыңзат мөлшері мен массасын табыңдар.

Дескриптор:

Жалпы - 3 балл

Жеке жұмыс

90-бет 5-тапсырма

а) Литий, ә) Калий, б) Барийдің сумен әрекеттесу реакциясының теңдеулерін жазыңдар

Дескриптор:

Жалпы - 3 балл

Jamboard тақтасы

93-бет 3-тапсырма

3-тапсырма. Сутектің берілген оксидтерімен әрекеттесу теңдеулерін жазыңыз:

А) вольфрам (VI)оксиді

Ә) сынап (II)оксиді

Б) ванадий (V)оксиді

Жұптық жұмыс

Химиялық диктант

Химиялық таңбасы:... . Hydrogenium – ... тілінен аударғанда «сутек» дегенді білдіреді. Салыстырмалы атомдық массасы: ... = 1,008. Химиялық қосылыстарда сутек ... валентті. Жер қыртысындағы сутектің массалық үлесі ... .Химиялық элемент атомдары ішіндегі ең ... , ең ... – сутек атомдары. Жай зат сутектің молекуласы ... тұрады, химиялық формуласы... . Mr(H₂) = ... .

Жауабы:

Химиялық таңбасы: Н. Hydrogenium – латын тілінен аударғанда «сутек» дегенді білдіреді. Салыстырмалы атомдық массасы: Ar(Н) = 1,008. Химиялық қосылыстарда сутек І валентті. Жер қыртысындағы сутектің массалық үлесі 1%. Химиялық элемент атомдары ішіндегі ең кішісі, ең жеңілі – сутек атомдары. Жай зат сутектің молекуласы екі атомнан тұрады, химиялық формуласы Н₂. Mr(H₂) = 2г/моль.

Бейметалдардың сутекті қосылыстарының атауларын сәйкестендіріңіз

Н₂0 — су;

NH₃ — аммиак;

СН₄ — метан;

HCl — тұз қышқылы;

РН₃ — фосфин;

SiH₄ — силан.

Сабақтың соңы

Бекіту

Интерактивті тақтада көрсетілген код арқылы Socrative бағдарламасына әр оқушы кіріп, өздігінше тест сұрақтарына жауап береді. Оқушылардың орындаған тапсырмасының дұрыс, бұрыстығы экраннан көрініп тұрады