Бекітемін: Ғылыми-әдістеме жөніндегі орынбасар Г. Игембаева

Күні: 09.09.2025

Cыныбы: 11

Сыныптан тыс жұмыс: “Тіл – уақыт көпірі”

Пәні: Қазақ тілі мен әдебиеті
Формат: Танымдық-интерактивті шара (ойын, көрініс, талдау)
Мақсаты:

• Тілдің ұлт тарихындағы және болашақтағы маңызын ұғындыру;

• Қазақ тілінің даму кезеңдерін шығармашылық тұрғыда бейнелеу;

• Оқушылардың сөйлеу, талдау, сахналау және пікір айту қабілеттерін дамыту.

Көрнекіліктер: Тақырыптық плакаттар (“Тіл – ұлт жаны”, “Сөз – уақыттың ізі”), қазақ жазуының даму кезеңдері көрсетілген слайдтар, музыка.

1. Кіріспе бөлім (5 минут)

Мұғалім:

– Сәлем, құрметті оқушылар!
Бүгін біз ерекше тақырыпты талқылаймыз. Уақыт өзгерсе де, халықтың жаны – тіл өзгермейді.
«Тіл – уақыт көпірі» дейміз, себебі тіл арқылы біз өткенді танимыз, бүгінде сөйлейміз, болашаққа ой қалдырамыз.
Ендеше, бүгін біз уақыттың үш кезеңіне – өткен, бүгін, болашаққа саяхат жасаймыз.

(Фондық музыка: баяу қобыз үні)

2. Негізгі бөлім (25 минут)

1-кезең. «Өткеннің үні» (10 минут)

Ойын/Көрініс:
3 оқушы шағын сахналық көрініс көрсетеді.
– Бірі: көне дәуір ақыны (жырау рөлінде)
– Екіншісі: XX ғасыр басындағы Алаш зиялысы
– Үшіншісі: қазіргі оқушы

Мазмұны:
Жырау тілдің ел бірлігіндегі рөлін айтады.
Алаш зиялысы жазу реформасын, тіл мәдениетін сөз етеді.
Қазіргі оқушы олардың сөзін тыңдап, «Біздің тіл – солардың аманаты» деген оймен түйіндейді.

Мұғалім қорытындысы:

– Тіл – тарихпен бірге өмір сүретін тірі рух. Әр буын оны өз қолтаңбасымен жалғайды.

2-кезең. «Сөздің ғұмыры» (8 минут)

Тапсырма: Әр топқа көне сөздер мен жаңа заман сөздері жазылған карточкалар беріледі.
Мысалы: сәукеле, домбыра, уәзір, гаджет, контент, подкаст, челлендж.
Топтар:

• сөздердің мағынасын талдап,

• олардың уақытпен бірге қалай өзгергенін түсіндіреді.

Мұғалім:

– Көрдіңдер ме, тіл – тірі организм. Ол дамиды, жаңарады, бейімделеді. Бұл – уақыттың белгісі.

3-кезең. «Болашақтың үні» (7 минут)

Мақсаты: Қазақ тілінің келешегін болжау.

Тапсырма:
Топтар 2125 жылы өмір сүріп жатқан жастардың атынан “Болашақтан хат” жазады немесе шағын жаңалық репортажын көрсетеді:

– Қазақ тілі әлемдік тілдер қатарында;
– Әдебиет жасанды интеллектпен қатар дамуда;
– Мектептерде поэзияны виртуалды сахнада оқыту сияқты ойлар айтылады.

(1–2 топ қысқаша сахналап көрсетеді)

3. Қорытынды (5 минут)

Мұғалімнің қорытынды сөзі:

– Тіл – ұлттың жаны, рухтың айнасы.
Уақыт өтсе де, тіл арқылы біз өзімізді, тамырымызды танимыз.
Сондықтан әр буын тілге қамқор болу – ұрпақ алдындағы парызы.
Тіл – өткені мен болашағын жалғаған көпір. (Оқушылардан алған әсерлері туралы сұхбат алынады)