З.Г.Ордабекова

«Ақши негізгі орта мектебі»КММ

Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы, Кежек ауылдық округі

«Танымдық, шығармашылық ойындар арқылы бүлдіршіндердің

зияткерлік қабілеттерін дамыту

Ойын айналадағы дүниені танудың тәсілі. Сонымен қатар, ойын бүлдіршіндерге өмірде кездескен қиыншылықтарды жеңу жолын үйретіп қана қоймайды, олардың ұйымдастырушылық танымдық дағдыларын да қалыптастырады. Халық даналығында «Ойнай білмеген, ойлай да білмейді», «Ойында озған, өмірде де озады» деген аталы сөздер сырына жүгінсек, мектепке дейінгі жастағы баланың бүлдіршіннің ойынға деген құлқы, қарым-қатынасы мінез-құлық көріністері олар өсіп-есейгенде де жалғаса береді. Ойын арқылы бүлдіршіннің өзін — өзі басқару қабілеті, тәрбиелігі, жауапкершілігі, оқу қызметіне деген ынтасы, ұйымшылдығы артады.
В.А.Сухомлинский айтқандай: «Ойын баланың алдынан өмір есігін ашып, оның шығармашылық қабілетін дамытады. Ойынсыз ақыл-ойдың қалыптасуы мүмкін емес». Ойын мектепке дейінгі жастағы бүлдіршіндердің негізгі іс-әрекетінің бір түрі. Бүгінгі таңда педагогика мен психология мектепке дейінгі білім беру жүйесінің алдына мақсат қойып отыр - мектепке баруға үйлесімді, жан-жақты баланы дайындау. Баланың жеке қасиеттері әр жас кезеңдерінде жетекші болып келетін белсенді әрекетте қалыптасады. Мектепке дейінгі жаста мұндай әрекет ойын болып табылады. Қазірдің өзінде ерте жаста балалардың тәуелсіздікке, құрдастарымен қалауы бойынша қарым-қатынасқа түсуіне, білімдері мен дағдыларын жүзеге асыруға және тереңдетуге ең үлкен мүмкіндіктер ойында болады. Н.К.Крупская былай деп жазды: «Мектеп жасына дейінгі балалар үшін ойынның маңызы ерекше, олар үшін ойын - оқу, ойын - олар үшін еңбек, ойын - олар үшін тәрбиенің маңызды түрі. Ойын олар үшін айналаны танып-білу тәсілі болып табылады. Ойын барысында олар түстерді, пішіндерді, кеңістік қатынастарын зерттейді...». Осыған ұқсас ойды А.И.Горький де айтқан: «Ойын – балалардың өздері өмір сүріп жатқан әлемді түсіну жолы...».

Ойын арқылы бала үлкендер әлеміне еніп, рухани құндылықтарды игеріп, бұрынғы әлеуметтік дүниені бойына сіңіреді.

Бүлдіршіндерге қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыруды қызықты ойындар арқылы ойната отырып ойлау, есте сақтау, зияткерлік, шығармашылық, танымдылық қабілеттерін дамыту.

-Бүлдіршіндердің ойын әрекеттерін ұйымдастыру және оларды жүзеге асыру, сюжеттер құрастыру икемділіктерін дамыту.

-Ойын барысында бүлдіршіндердің өз әрекеттерін серіктестерінің іс-әрекеттерімен үйлестіру, ойын ережелерін басшылыққа алу икемділігін қалыптастыру;

Шығармашылық ойын бүлдіршіннің жан-жақты дамуы үшін қажет. Ойын әрекеттері арқылы бүлдіршіндер қоршаған өмірге деген белсенді қызығушылықты қанағаттандыруға ұмтылады, өнер туындыларының ересек кейіпкерлеріне айналады. Ойын мектеп жасына дейінгі бүлдіршіндердің дене, адамгершілік, еңбек және эстетикалық тәрбиесі жүйесінде күшті орын алады. Ол бүлдіршінді белсендіреді, оның өміршеңдігін арттыруға көмектеседі, жеке мүдделері мен әлеуметтік қажеттіліктерін қанағаттандырады. Ойындарда бүлдіршіндер өздерінің жинақталған тәжірибесін көрсетеді, бейнеленген оқиғаларды, өмір туралы түсінігін тереңдетеді және бекітеді. Бүлдіршін ересек адам сияқты әлемді белсенділік арқылы таниды. Ойындарды ойнау қатысушыларды жаңа сезімдермен, идеялармен және концепциялармен байытады. Ойындар ой өрісін кеңейтеді, байқағыштық, зерделік, көргенді талдау, салыстыру және жалпылау, соның негізінде қоршаған ортада байқалатын құбылыстардан қорытынды шығару қабілеттерін дамытады. Ойын – бүлдіршіннің қоршаған әлем туралы білімі мен түсініктерін толықтырудың, ой-өрісін, құнды адамгершілік, ерікті және дене қасиеттерін дамытудың таптырмас құралы. Бүлдіршіннің жан-жақты тұлғасын қалыптастыруда ойынға маңызды орын беріледі.

Мектеп жасына дейінгі бүлдіршіндердің танымдық қызығушылығын дамыту құралы ретінде ойын үлкен мүмкіндіктерді қамтиды:

-танымдық процестерді белсендіреді (ойлау, зейін, есте сақтау, қиялдау және т.б.);

- мектеп жасына дейінгі бүлдіршіндерде қызығушылық пен зейінділікке тәрбиелеу;

- қабілеттерін дамытады;

- бүлдіршіндерді өмірлік жағдаяттармен таныстырады;

- ережеге сай әрекет етуге үйретеді, білуге ​​құштарлығын дамытады;

- білім мен дағдыны бекітеді.

Ойын технологиясы – педагогикалық процесті әртүрлі педагогикалық ойындар түрінде ұйымдастыру. Бұл тәрбиешінің жүйелі әрекеті. Ойын технологиялары білім берудің басым міндеті тұрғысынан үлкен әлеуетке ие: бүлдіршіннің өз әрекетіне, қарым-қатынасына және өзіне қатысты субъективті позициясын қалыптастыру. Ойын технологиясының мақсаты мектепке дейінгі мекеменің жұмыс жағдайына және бүлдіршіндердің даму деңгейіне байланысты белсенділік дағдылары мен дағдыларын қалыптастырудың толық мотивациялық негізін жасау болып табылады.

Қазіргі заманда бүлдіршіндердің жан-жақты дамуы заманауи білім беру технологияларын қолданбай мүмкін емес. Мектеп жасына дейінгі бүлдіршіннің жетекші іс-әрекеті ойын екенін ескере отырып, біз өз жұмысымызда қазіргі заманғы ойынның негізгі технологияларын қолданамыз. Оқу ойындарын қолданудың арқасында мектеп жасына дейінгі бүлдіршіннің оқу процесі қолжетімді және тартымды түрде өтеді, бүлдіршіннің интеллектуалдық және шығармашылық әлеуетін дамытуға жағдай жасалады. Ойын технологиялары бүлдіршінге: ең маңызды әлеуметтік рөлдерді «сынап көру» мүмкіндігін береді; зерттелетін құбылысқа жеке қатысу (мотивация когнитивтік қызығушылықтарды және шығармашылық қуанышын қанағаттандыруға бағытталған); біраз уақыт «нақты өмір жағдайында» өмір сүріңіз.

Карточкалармен ойындар. Логикалық ойлауды дамыту - бұл қызықты әрекет, өйткені... бүлдіршіннің қандай қорытынды шығаратынын білмейсің. Жарқын, қызықты карталар логика сабақтарын одан да қызықты етуге көмектеседі. Карточка арқылы бүлдіршіннің ойлауын дамыту бүлдіршіндердің бірлестігін дамыту, сөздік қорын толықтыру және белсендіру, үйлесімді сөйлеуді, қиялды дамыту, логикалық операцияларды: салыстыру, талдау, саралау қабілеттерін дамыту арқылы жүзеге асырылады. Тапсырмалар зейінділік пен объектілерді негізгі белгілері бойынша (түсі, пішіні, көлемі, өлшемі, анықтаушы бөлшектердің болуы) ғана емес, сонымен қатар олардың контурлары, яғни көлеңкелері бойынша да ажырату қабілетін дамытады.

Қолдағы қуыршақ. Кіші мектеп жасына дейінгі бүлдіршіндердің сөйлеуін дамытудың маңызды педагогикалық шарттарының бірі қуыршақпен жұмыс істеу әдісін қолдану болып табылады. Бұл бүлдіршіннің ой-өрісін кеңейтеді, дыбыстың айтылуын жақсартады және сөйлеуге көмектеседі. Сабақта шебер қолданылатын қуыршақтар бүлдіршіндердің оң эмоцияларын оятуға немесе жүйке кернеуін бірте-бірте жеңілдетуге көмектеседі. Ересек адамның немесе бүлдіршіннің қолындағы қуыршақ оның әңгімелесушісі ретінде әрекет етеді, оған еркін сөйлесуге көмектеседі, белсенді сөйлеу әрекеттерін ынталандырады, еркін сезінуге мүмкіндік береді.

Қорыта келе ойынға зер салып, ой жүгіртіп қарайтын болсақ, үлкен мәнді де мағыналы істер туындайтынын байқаймыз. Ойын – өнердің бастауы деп білеміз.

Ойын тек жас адамның күш қуатын молайтып шапшаңдыққа қана тәрбиелемейді, оның ақыл-ойының толысуына, жан-дүниенің қалыптасуына есейіп өсуіне де пайдасын тигізетіні анық. Сонымен қоса бүлдіршіннің алдынан өмірдің есігін ашып, оның шығармашылық қабілетін оятып, танымдық қасиеттерін дамытады. Ойын арқылы бүлдіршін айналасындағы нәрседен өзіне қызықтысына ықыласы ауып, таңдап алады. Бүлдіршіннің бір ерекше қасиеті сөйлеуден еш жалықпайды. Ойын бүлдіршін тілінің дамуына ықпалын тигізіп, таным белсенділігінің дамуына жол ашады. Қай бүлдіршін болмасын ойынмен өседі, өйткені бүлдіршін табиғатының өзі тек ойынмен байланысты. Ойын үстінде бүлдіршін еш нәрсеге тәуелсіз. Ол өзін еркін ұстайды. Ал еркіндік дегеніміз барлық дамудың баспалдағы, бәрін білуге деген талпынысы мен құлшынысы. Бүлдіршіндердің білуге деген құштарлығы, сөйлеуі ойын үстінде қалыптасатынын байқадым.

Қолданылған әдебиеттер:
1. «Дидактикалық материалдар жинағы» Құрастырған Абжапарова Б. К. 2014ж.
3. «Отбасы және балабақша» №5. 2014ж.
5. Балабақшада ойнатылатын «Дидактикалық ойындар» жинағынан.