Бекітемін

мектеп директоры Тұрғаутова Д.П

М.Тоқжігітов атындағы жалпы орта мектебі коммуналдық мекемесі.

Қазақ тілі

Ашық сабақ.

Сабақтың тақырыбы: «Жалғау»

Бастауыш сынып мұғалімі: Саметова Гүлжан Бердімұратовна.

2 «А» сынып. 21.01.2014 жыл

Сабақтың тақырыбы: «Жалғау.»

Сабақтың мақсаты: жалғау туралы түсініктерін кеңейте түсу,жалғаудың сөзбен сөзді байланыстыратынын түсіндіру.

Пәндік нәтиже: сөздің түбірі мен қосымшасын ажырата білуге үйрету,сөздік қорларын арттыу.

Тұлғалық нәтиже:Ұжымда жұмыс істеу нәтижелерін арттыру,достыққа,өзінше жұмыс істеуге баулу.

Жүйелі әрекеттік нәтиже: сөзді құрамына қарай талдау дағдыларын жетілдіру.

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ДАЙЫНДЫҚ.

Мақсатымыз- білім алу

Міндетіміз-еңбектену

Еңбек етіп жұмыла,

«5»-ке қолды жеткізу.

Сыныпты үш топқа бөлу.

1 топ. Қызыл. 2топ.Сары . 3 топ.. Жасыл.

Ұрандары:

Оқу білім азығы, Ғылым таппай мақтанба, Қына тасқа бітеді,

Білім –ырыс қазығы. Орын таппай баптанба. Білім басқа бітеді.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау.

І топ. Тест.

1.Түбір сөзді тап.

А) жылқышы Б) гүлдер С) кітап

2. Қосымшасы бар сөзді анықта.

А) бала Б) әнші С) құлын

3. Жалғауы бар сөздегі жалғаудың астын сыз.

А) дәптерлер Б) өзен С) қала

4. Жұрнағы бар сөзді анықта.

А) сабақ Б) пияз С) құлыншақ

5. «Мысық» сөзінде неше дыбыс бар?

А) 5 дыбыс Б) 4 дыбыс С) 6 дыбыс

2 топ.

Мына берілген жалғаулардың тиістісін жалға.

-ке,сыз,-тен,-тер,-тан,-та,тен,-дар,-тің.

мектеп

3 топ. Ауызша.

1.Жалғау дегеніміз не?

2. Сөздің түбіріне жалғанғанда ,оның мағынасын өзгертетін қосымшаны не дейміз?

3.Түбір дегеніміз не?

4.Алақай,апам келді! Бұл сөйлем сөйлемнің қай түріне жатады?

5. «Орман» сөзін бунға бөл.

Өтілген сабақты қорыту.

ІІІ.Жаңа сабақ

1. Қызығушылықты ояту.

Кестемен жұмыс.

Түбір сөз	Жұрнақ жалғанған сөз	Жалғау жалғанған сөз
Гүл	Үйшік	Балалар
Ата	Балықшы	Оқуға
Дәптер	Әдепті	Жылқыны
Сиыр	Етікші	Үйдің
Өзен	Білімсіз	Судан

Сергіту сәті.

Орнымыздан тұрамыз,

Алақанды ұрамыз.

Бір отырып, бір тұрып,

Сәл тынығып аламыз.

ІІ.Мағынаны тану.

1.Барлық топ бірге жұмыс жасайды. Тақтада орындату.

1-жаттығу. Жалғау жалғап жаз.

1. Ернар шахмат... жеңімпаз атанды.

2. Пияз адам... денсаулығына пайдалы.

3. Сул жер... көкөніс жақсы өседі.

2. 1топ. 2-жаттығуды орындайды.Қарамен жазылған сөздерді түбір мен жалғауға ажыратып жазады.

Сабақ-тан

Күнтізбе-нің

Күн-і

Жұмыс-тан

Ақмарал-дың

2 топ.Мақалды көшіріп жазады.Құрамында жалғауы бар сөзді белгілейді.

Жақсыдан үйрен,

Жаманнан жирен.

Жақсы шәкірт-ұстаздың мұраты.

3 топ. 5-жаттығу. Сурет бойынша мәтін құрастырады.

Қуанышты күн.

Бігін менің анамның туылған күні. Асан анама беторамал сыйлады. Әкем кітап сыйлады.

Мен анама гүл сыйладым. Анам қатты қуанды.

VІ. Үйге тапсырма.

4-жаттығу.Жаңылтпашты жаттап,түбір сөз бен қосымшалы сөздің астын сызып келіңдер.

С абақты қорыту.

Жұрнақ Жалғау

Түбір сөз

Барлық оқушыларға тапсырма.

Берілген сөздерді түбір сөз,жалғауы бар сөз және жұрнағы бар сөздерге ажыратып үйшікке орналастыр.

Суреттер,егінші,балалар,көл,жаңғақ,түйе,үйшік,жұмыстан,сулар,анаға,қауын,оқушы,күйші,аспаз,гүл.

Оқушыларды бағалау.

І топ. Тест.

1.Түбір сөзді тап.

А) жылқышы Б) гүлдер С) кітап

2. Қосымшасы бар сөзді анықта.

А) бала Б) әнші С) құлын

3. Жалғауы бар сөздегі жалғаудың астын сыз.

А) дәптерлер Б) өзен С) қала

4. Жұрнағы бар сөзді анықта.

А) сабақ Б) пияз С) құлыншақ

5. «Мысық» сөзінде неше дыбыс бар?

А) 5 дыбыс Б) 4 дыбыс С) 6 дыбыс

Мына берілген жалғаулардың тиістісін жалға.

-ке,-сыз,-тен,-тер,-тан,-та,-те,- дар,-тің,-шы.

мектеп

3 топ. Ауызша.

1.Жалғау дегеніміз не?

2. Сөздің түбіріне жалғанғанда ,оның мағынасын өзгертетін қосымшаны не дейміз?

3.Түбір дегеніміз не?

4.Алақай,апам келді!

Бұл сөйлем сөйлемнің қай түріне жатады?

5. «Орман» сөзін бунға бөл.

1. Қызығушылықты ояту.

Кестемен жұмыс.

Түбір сөз	Жұрнақ жалғанған сөз	Жалғау жалғанған сөз
Гүл	Үйшік	Балалар
Ата	Балықшы	Оқуға
Дәптер	Әдепті	Жылқыны
Сиыр	Етікші	Үйдің
Өзен	Білімсіз	Судан

Сабақты қорыту.

Жұрнақ Жалғау

Түбір сөз

Барлық оқушыларға тапсырма.

Берілген сөздерді түбір сөз,жалғауы бар сөз және жұрнағы бар сөздерге ажыратып үйшікке орналастыр.

Суреттер,егінші,балалар,көл,жаңғақ,түйе,үйшік,жұмыстан,сулар,анаға, қауын,оқушы,күйші,аспаз,гүл.

Сабақтың тақырыбы:Жұрнақ пен жалғау.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: сөз туралы ұғымды пысықтау, оқушыларға қосымшалардың қызметтері әр түрлі болатынын байқату, сол арқылы жұрнақ пен жалғау туралы түсінік беру.

Дамытушылық: оқушыларды өзбетімен жұмыс жасауға, өз ойларын толық жеткізуге, сурет бойынша әңгіме қүрауға дағдыландыру.

Тәрбиелік: оқушыларды дәптерді таза ұстауға, өзара достық көмек жасауға үйрету

Сабақтың көрнекілігі: кесте, суреттер, үлестірмелі қима қағаздар.

Сабақтың барысы:

1. Мотивациялық бағдарлау кезеңі.

Бір шал мен кемпірдің Жалқаубек деген немересі сабаққа барғанда қазақ тілін,ана тілін түсіне бермейді екен, сөйлей де алмайды екен.Мұның себебі , оның сөздік қоры тым тапшы болыпты. Ал оның досы Талапбек сабақты жақсы оқыпты. Жалқаубек одан көмек сұрап , қазақ тілін үйренбекші болады. Сөйтіп ,Талапбек пен Жалқаубек сөз әлеміне саяхатқа аттанады.Онда кіру үшін үлкен сиқырлы қақпадан өту керек.Ол қақпа сұрақтар қояды. Егер сұраққа дұрыс жауап берсе, қақпа ашылады.

Сабақ сөз туралы сұрақ –жауап түріндегі әңгімеден басталады.

-Сөз неден құралады

-Ол дыбыстардан құралады.

-Ол нені білдіреді

-Ол белгілі бір ұғымды білдіреді, заттың, құбылыстың, адамның атын, қимылын білдіреді.

- Қосымша туралы не білесің

Олай болса, бүгін сендермен бірге қосымша туралы білімімізді кеңейтейік.

Қане, бірге бәріміз

Көзімізді жұмамыз.

Өтіп тау мен өзеннен

Бір елге келіп қонамыз.

Қосымша деп аталар

Бұл ел мүлде бейтаныс

Біз білмейтін балалар,

Қосымшаның түрі бар,

Жаңа сөздер жасайтын,

Жұрнақ атты ұлы бар.

Сөз бен сөзді қосатын,

Жалғау атта қызы бар.

Операциялық орындаушылық кезең.

Жаңа ұғымды түсіндіруге суреттер пайдаланылады:

-Мынау не

-Бүркіт .

-Ал енді бүркіт сөзіне қосымша қосып көрейік.

-Бүркіт- ші

-Не пайда болды. Бүркітші деген сөз нені білдіреді

-Бүркітпен аң аулайтын адамды білдіреді.

-Көрдіңдерме , бір қосымша қосып едік , сөз мүлде өзгеріп , басқа нәрсені білдіріп кетті. Яғни жаңа сөз жасалды.

Ал енді бүркіт сөзіне басқа бір қосымша жалғап көрейік: бүркіт-пен. Мысалы.Аңды бүркітпен аулайды.

Демек, қосымшалардың өзі әр түрлі қызмет атқарады.Түбір сөзге кейбір қосымшалар қосылғанда мүлдем басқа мағыналы жаңа сөз пайда болады да, кейбір қосымшалар жалғанған кезде жаңа сөз емес, басқа сөзбен байланысуға дайын сөз пайда болады.

Жұрнақ пен жалғау

шы-балықшы

балық

тар-балықтар

шы-оқушы (бала)

оқу лық-оқулық (кітап)

ға-оқуға

Бұл қосымшалардың қайсысы мағынасы өзгерген жаңа сөз, қайсысы жәй байланысқа түсетін сөз жасап тұрғанын түсіндіру.

• Оқушы келді.

• Оқулық алдым.

• Сабақ оқуға кірістім.

330-жаттығу Берілген қосымшалардың қайсысын қай сөзге қосып айтуға болады?

Қосымша қосылған сөздерге сұрақ қой.Мағыналарының өзгерген өзгермегенін байқа.

Кітаппен жұмыс.Ережені оқу.

331-жаттығу.Мақалды оқып жатқа жаз. Жұрнақ жалғанған сөзді тауып, мағынасын түсіндір.

Өнерлі жігіт өрде озар,

Өнерсіз жігіт жер соғар.

332-жаттығу.Сөздерге жұрнақ жалғап оқы.Жұрнақ жалғанған сөздеріңді қатыстырыл сөйлем қүра.

Дос, іс, жұмыс.

Үй жұмысы: 333- жаттығу.

Рефлексиялық бағалау кезеңі

.

Ребуспен жұмыс. Шешуі:оқулық.

Тапсырма:сөйлем құрау, әңгіме құрастыру.

Пысықтауға арналған тест тапсырмасы:

1 Қосымшаның неше түрі бар?

А.4

ә.2

б.3

2.Жұрнақ жалғанған сөзді тап.

А.көлдер

ә. Батырлық

б.досқа

3Жалғау жалғанған сөзді тап.

А.қобызшы

ә.гүлді

б.сусын

Ереже сұрау.Мысал ойлату. Оқушыларды бағалау.