Тарих сабағында сын тұрғысынан ойлау технологиясын қолдану арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру

Баяндама

Тақырыбы:

«Тарих сабағында сын тұрғысынан ойлау технологиясын қолдану арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру»

1. Кіріспе

Бүzгінгі қарқынды дамып жатқан жаһандану заманында білім беру жүйесінің басты мақсаты – оқушыларға тек дайын ақпаратты беру ғана емес, сол ақпаратты өмірде қолдана білуге, сын тұрғысынан ойлауға және өз бетінше шешім қабылдауға үйрету. Осы орайда, оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру – заман талабы, әрі педагогикалық үдерістің өзекті мәселесі.

Тарих пәні – өткен мен бүгінді байланыстыратын, тұлғаның дүниетанымын кеңейтетін негізгі пәндердің бірі. Тарих сабағында оқушы тек даталар мен оқиғаларды жаттап қоймай, тарихи оқиғалардың себеп-салдарын талдап, деректермен жұмыс істей білуі тиіс. Бұл міндетті жүзеге асыруда «Сын тұрғысынан ойлауды дамыту» (СТО) педагогикалық технологиясының тиімділігі өте жоғары.

2. Негізгі бөлім

2.1. Функционалдық сауаттылық және сын тұрғысынан ойлау ұғымдары

Функционалдық сауаттылық дегеніміз – адамның мектепте алған білімін өмірлік жағдаяттарда, күнделікті өмірде шешім табу үшін еркін қолдана алу қабілеті.

Ал сын тұрғысынан ойлау – ақпаратты сыни бағалау, дәлелдерді салыстыру, өз көзқарасын негіздеу, логикалық қорытынды жасау және стереотиптерден арылу үдерісі. Сын тұрғысынан ойлау технологиясы оқушыны пассив тыңдаушыдан белсенді зерттеушіге айналдырады.

2.2. Тарих сабағында сын тұрғысынан ойлауды қолданудың әдіс-тәсілдері

Бұл технологияны сабақта қолдану үш кезеңнен тұратын Қызығушылықты ояту, Мағынаны тану және Ой толғаныс құрылымы арқылы жүзеге асады. Тарих сабақтарында келесі тиімді әдістерді пайдалануға болады:

• «Инсерт» (Түртіп алу) стратегиясы: Мәтінмен жұмыс кезінде оқушылар тарихи мақалаларды немесе құжаттарды оқып отырып, белгілер қояды: («V» – білемін, «+» – жаңа ақпарат, «-» – менің ойым басқаша, «?» – түсініксіз). Бұл оқушының мәтінді түсініп оқуына және өз ойын саралауына көмектеседі.

• «Блум түймедағы» немесе сұрақтар пирамидасы: Тарихи оқиғаларға қатысты қарапайым (кім, қашан, қайда?) және күрделі (неліктен, егер қалай болар еді, бағалаңыз) сұрақтар қою арқылы оқушылардың талдау, жинақтау, бағалау дағдыларын дамытамыз.

• «ПОPС-формуласы» (немесе эссе жазу):

  • П (позиция) – Менің ойымша, ...

  • О (себебі) – Себебі, мен оны былай түсіндіремін ...

  • Р (дәлел) – Мұны мен мына фактілермен дәлелдей аламын ...

  • С (қорытынды) – Осыған байланысты мен мынадай шешімге келдім ... Бұл әдіс оқушылардың тарихи көзқарасын дәлелдеп, өз пікірін ашық айтуға баулиды.

• «Венн диаграммасы» мен «КЛАСТЕР»: Тарихи тұлғаларды (мысалы, қазақ хандары мен әлемдік қолбасшыларды) немесе тарихи кезеңдерді салыстыру арқылы оқушылардың жүйелі ойлау қабілеті арттырылады.

• Тарихи дереккөздермен (альтернативті көзқарастармен) жұмыс: Оқушыларға бір оқиғаға қатысты екі түрлі көзқарастағы мақала немесе пікір беріліп, қайсысының шынайы екенін анықтау, объективті баға беру тапсырылады. Бұл оларды ақпараттық қауіпсіздік пен медиасауаттылыққа үйретеді.

2.3. Функционалдық сауаттылықты арттырудағы нәтижелер

Тарих сабағында осы технологияны жүйелі түрде қолдану арқылы оқушыларда келесі құзыреттер қалыптасады:

1. Ақпараттық сауаттылық: Әртүрлі тарихи карталармен, графиктермен, статистикалық мәліметтермен және мәтіндермен жұмыс істей алады.

2. Сыни тұрғыдан бағалау: Жалған ақпаратты немесе біржақты пікірді ажыратып, өз дәлелін ұсына алады.

3. Әлеуметтік және азаматтық сауаттылық: Өткеннің қателіктерінен сабақ ала отырып, қоғамдағы процестерге саналы түрде көзқарас қалыптастырады.

4. Коммуникативті дағды: Пікірталастарда өз ойын нақты жеткізіп, басқалардың пікірін тыңдай біледі.

3. Қорытынды

Қорыта айтқанда, тарих сабағында сын тұрғысынан ойлау технологиясын тиімді қолдану – оқушының функционалдық сауаттылығын арттырудың ең төте жолы. Мұндай сабақтарда оқушы тек жаттап алушы емес, зерттеуші, талдаушы және өз білімін өмірде қолдана алатын тұлға ретінде қалыптасады.

«Адамның бақыты – білімде, білімнің жолы – ізденісте» демекші, оқушыларды ізденіске жетелейтін, заман талабына сай бәсекеге қабілетті ұрпақ тәрбиелеу жолында сын тұрғысынан ойлау технологиясы әрбір ұстаздың басты құралы болуы тиіс.

Назарларыңызға рақмет!