Қостанай облысы әкімдігі білім басқармасының

«Науырзым ауданы білім бөлімінің Өлеңді негізгі орта мектебі»

коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Пән: Қазақстан тарихы

Тақырыбы: «Тарих сабақтарында оқушылардың сыни ойлау дағдыларын дамытуға арналған дидактикалық тапсырмалар жинағы»

Дайындаған: Ешмұрат Расулхан Уалиханұлы

Лауазымы: Тарих пәні мұғалімі

Санат деңгейі: Педагог модератор

КІРІСПЕ (Аннотация)

Дидактикалық материалдың тақырыбы: «Тарих сабақтарында оқушылардың сыни ойлау дағдыларын дамытуға арналған дидактикалық тапсырмалар жинағы»

Мақсаты: Оқушылардың тарихи деректермен жұмыс істеу дағдысын қалыптастыру, ақпаратты сараптау (анализ), жүйелеу (синтез) және өз бетінше баға беру (evaluation) қабілеттерін дамыту.

Өзектілігі: Қазіргі таңда білім беру жүйесі ақпаратты жай ғана қабылдаудан, оны сыни тұрғыдан өңдеуге көшуді талап етеді. Бұл жинақ оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыруға және PISA халықаралық зерттеулерінің талаптарына сай келетін мәтінмен жұмыс істеу дағдыларын дамытуға бағытталған.

Жинақтың құрылымы: Жинақ Қазақстан тарихының негізгі 5 кезеңін қамтитын 24 беттен тұрады. Әр бөлімде:

• Инфографикалық схемалар (визуалды дереккөз);

• Деректанулық мәтіндер (хрестоматиялық үзінділер);

• Критериалды бағалау жүйесіне негізделген дескрипторлары бар тапсырмалар қамтылған.

Күтілетін нәтиже:

• Оқушылар тарихи оқиғалардың себеп-салдарлық байланысын Блум таксономиясының жоғары деңгейлерінде талдай алады;

• Инфографика мен карталарды пайдаланып, күрделі тарихи процестерді модельдей алады;

• Өз ұстанымын тарихи фактілермен дәлелдейтін академиялық жазу дағдылары қалыптасады.

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ (Аннотация) ..................................................................................... 2

І-БӨЛІМ. КӨНЕ ЖӘНЕ ОРТА ҒАСЫРЛАР ..................................................... 3

1.1. Көшпелілердің әлемдік өркениетке қосқан үлесі ............................................. 3

1.2. Ортағасырлық қала мәдениеті мен археологиялық жәдігерлер .................... 5

ІІ-БӨЛІМ. ҚАЗАҚ ХАНДЫҒЫ ДӘУІРІ .......................................................... 7

2.1. Мемлекеттік басқару жүйесі мен әлеуметтік иерархия ................................. 7

2.2. «Жеті Жарғы» және дәстүрлі құқықтық жүйе .............................................. 8

2.3. ХVІ-ХVІІІ ғғ. Қазақ хандығының геосаясаты.............................................. 9

2.4. Ұлы Отан соғысы (Жоңғар шапқыншылығы) .............................................. 9

ІІІ-БӨЛІМ. ПАТШАЛЫҚ РЕСЕЙ ОТАРЛАУ КЕЗЕҢІ .................................... 11

3.1. Әкімшілік-аумақтық реформалар және отарлау саясаты ............................. 11

3.2. Ұлт-азаттық қозғалыстар: Кенесары ханнан 1916 жылғы көтеріліске дейін …..12

ІV-БӨЛІМ. КЕҢЕСТІК КЕЗЕҢ: ЖЕТІСТІКТЕР МЕН ТРАГЕДИЯЛАР .......... 14

4.1. Индустрияландыру және 1930 жылдардағы ашаршылық қасіреті ............... 14

4.2. Алаш қозғалысы және саяси қуғын-сүргін зардаптары .................................. 15

V-БӨЛІМ. ТӘУЕЛСІЗ ҚАЗАҚСТАН: ЖАҢА ТАРИХ ..................................... 17

5.1. Тәуелсіздік жылдарындағы мемлекеттіліктің нығаюы .................................. 17

5.2. Қазіргі Қазақстанның халықаралық аренадағы орны ................................... 18

ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛЫҚ (Жауаптар кілті) ........................................... 21

ОҚУШЫНЫҢ ӨЗІН-ӨЗІ БАҒАЛАУ ПАРАҒЫ .............................................. 23

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ .................................................... 24

1-БӨЛІМ: КӨНЕ ЖӘНЕ ОРТА ҒАСЫРЛАР

1.1. Сақтар мен Ғұндар: Көшпелілер өркениетінің трансформациясы

Мақсаты: Көшпелі қоғамның әлеуметтік құрылымы мен әскери демократиясын талдау.

Тапсырма №1. "Тарихи деконструкция" (Дерекпен жұмыс)

Төмендегі антикалық авторлардың үзінділерін салыстырып, сұрақтарға жауап беріңіз.

Дерек А (Геродот): "Сақтар – соғысқұмар халық. Олардың киімі де, өмір салты да скифтерге ұқсас. Олар ат үстінде және жаяу да жақсы соғысады, садақпен де, найзамен де қаруланған."

Дерек Ә (Сыма Цянь): "Ғұндар (Хунну) – мал бағумен айналысады, шөптің шығымы мен судың барына қарай көшіп жүреді. Балалары қойға мініп, құстар мен тышқандарды садақпен ата бастайды, осылайша ерте жастан соғысқа төселеді."

1. Талдау: Екі деректен көшпелілердің өміріндегі "әскери тәрбие" туралы қандай ортақ қорытынды жасауға болады?

2. Интерпретация: Авторлардың (грек және қытай) көшпелілерге деген көзқарасындағы айырмашылықты анықтаңыз (позитивті немесе негативті сипат).

3.  Жауап: Екі дерек те көшпелілердің соғыс өнеріне бала жастан машықтанатынын (садақ ату, атқа міну) растайды.

4.  Дескриптор (2 балл): Мәтіндердің ұқсастығын табады; Автордың ұстанымын (объективті/субъективті) анықтайды.

5. Тапсырма №2. "Алтын адам" – әлеуметтік иерархия символы

Есік қорғанынан табылған "Алтын адамның" киімі мен жарақаттарын зерттей отырып, төмендегі кестені толтырыңыз.

Тапсырма №2 (Алтын адам):

• Дескриптор (3 балл): Әр жәдігердің (бөрік, ақинақ, тұлпар) мағынасын әлеуметтік мәртебемен байланыстыра сипаттайды.

Тапсырма №3. "Ұлы Қоныс аудару" (Картамен және логикамен жұмыс)

Ғұндардың батысқа жорығы Еуропа картасын қалай өзгертті?

Сұрақ: Ғұндардың келуі Рим империясының құлауына қалай әсер етті? "Домино эффектісі" принципін пайдаланып, оқиғалар тізбегін құрыңыз:

1. Ғұндардың Еділден өтуі -> 2. Герман тайпаларының ығысуы -> 3. ... -> 4. Батыс Рим империясының құлауы.

1.2. Түрік қағандықтары: Дала империяларының алтын ғасыры

Мақсаты: Мемлекеттік басқару жүйесін (қаған, шад, ябғу) саралау.

Тапсырма №4. "Билік пирамидасы" (Концептуалды модельдеу)

Төмендегі терминдерді иерархиялық ретпен орналастырып, әрқайсысының атқаратын қызметін 1 сөйлеммен сипаттаңыз:

• Қаған

• Ябғу

• Шад

• Тархан

• Қара бұдун

Тапсырма №5. "Орхон-Енисей ескерткіштері" (Сыни талдау)

Күлтегін жазуынан үзінді: "Ілгері күн шығысқа, кейін күн батысқа... халықты қоныстандырдым. Түркі халқын өлтірмеу үшін, халық болсын деп түн ұйықтамадым, күндіз отырмадым..."

Сұрақ: Бұл мәтіннен ерте ортағасырлық түркі мемлекетінің "әлеуметтік жауапкершілігі" мен "идеологиясы" туралы не айтуға болады? Қазіргі мемлекет басшысының міндеттерімен ұқсастығы бар ма?

1-бөлім бойынша бағалау критерийлері (Сарапшы үшін):

• Білу және түсіну: Көшпелілер мен отырықшы халықтардың өзара әрекеттесуін біледі.

• Қолдану: Карта мен дереккөздерді пайдаланып, тарихи процесті (көші-қон) сипаттайды.

• Жоғары деңгей дағдылары: Ежелгі жәдігерлердің символикалық мәнін қазіргі мемлекеттілік атрибуттарымен салыстырып, синтез жасайды.

2-БӨЛІМ: ҚАЗАҚ ХАНДЫҒЫ ДӘУІРІ

2.1. Мемлекеттің құрылуы және нығаюы

Мақсаты: Қазақ хандығының құрылуының заңдылығын және оның этникалық сипатын дәлелдеу.

Тапсырма №6. "Тарихи себеп-салдар" (Фишбоун әдісі)

Оқушыларға Қазақ хандығының құрылуына әсер еткен факторларды жіктеуді ұсыныңыз.

• Бас (Мәселе): Қазақ хандығының құрылуы (1465 ж.)

• Жоғарғы сүйектер (Саяси): Әбілқайыр хандығындағы ішкі тартыстар, Керей мен Жәнібектің Моғолстанға көшуі.

• Төменгі сүйектер (Экономикалық/Этникалық): Көшпелі тайпалардың біртұтас жайылымға мұқтаждығы, қазақ халқының этникалық қалыптасуының аяқталуы.

• Құйрығы (Қорытынды): Орталық Азиядағы тұңғыш ұлттық мемлекеттің пайда болуы.

Тапсырма №6 (Фишбоун):

• Дескриптор (4 балл): Мәселенің саяси және экономикалық кемінде 2-ден себебін жазады; логикалық қорытынды жасайды.

2.2. "Жеті Жарғы" және Дала демократиясы

Мақсаты: Дәстүрлі құқықтық жүйенің қазіргі қоғамдағы құндылығын бағалау.

Тапсырма №7. "Құқықтық коллизия" (Кейс-стади)

Оқушыға Тәуке ханның "Жеті Жарғысы" бойынша нақты бір жағдайды шешуді тапсырыңыз.

• Жағдаят: Егер бір рудың адамы екінші рудың адамын байқаусызда өлтіріп алса, "Жеті Жарғы" бойынша қандай жаза қолданылады? (Құн төлеу жүйесі).

• Талдау: Бұл заңдар жинағының руаралық соғыстарды тоқтатудағы рөлі қандай болды?

• Синтез: "Жеті Жарғыдағы" адам құқығы мен қазіргі ҚР Қылмыстық кодексіндегі айырмашылықтар мен ұқсастықтарды атаңыз.

Тапсырма №7 (Жеті Жарғы):

• Жауап: Құн төлеу — адам өмірін сақтау және рулық өшпенділікті тоқтату құралы.

• Дескриптор (2 балл): Заңның гуманистік және әлеуметтік қызметін түсіндіреді.

2.3. ХVІ-ХVІІІ ғғ. Қазақ хандығының геосаясаты

Мақсаты: Хандардың сыртқы саясатындағы стратегиялық шешімдерін саралау.

Тапсырма №8. "Дипломатиялық портрет"

Кестені толтырып, әр ханның мемлекетті сақтап қалудағы "авторлық стратегиясын" анықтаңыз.

2.4. Ұлы Отан соғысы (Жоңғар шапқыншылығы)

Мақсаты: Халықтық бірліктің маңызын түсіну.

Тапсырма №9. "Тарихи шешімдер картасы"

1726 жылғы Ордабасы құрылтайының маңызын "SWOT талдау" арқылы бағалаңыз.

• Күшті жақтары: Үш жүздің бірігуі, біртұтас әскер басы (Әбілқайыр) сайлануы.

• Мүмкіндіктер: Аңырақай шайқасындағы жеңіс.

• Қауіптер: Ресей империясы мен Цин империясының бақылауы.

2-бөлім бойынша бағалау критерийлері:

1. Дәлелдеу: Қазақ хандығының құрылуының алғышарттарын ғылыми негізде түсіндіреді.

2. Сыни бағалау: Дәстүрлі заңдар жүйесінің тиімділігін талдайды.

3. Көпжақты талдау: Геосаяси жағдайды ескере отырып, хандардың саяси портретін жасайды.

3-БӨЛІМ: РЕСЕЙ ИМПЕРИЯСЫ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАН

3.1. Ресей империясының әкімшілік-территориялық реформалары

Мақсаты: Отарлық басқару жүйесінің қазақтың дәстүрлі мемлекеттілігін қалай жойғанын талдау.

Тапсырма №10. "Реформалар деформациясы" (Салыстырмалы анализ)

1822 жылғы "Сібір қырғыздары туралы жарғы" мен 1824 жылғы "Орынбор қырғыздары туралы жарғыны" салыстырыңыз.

Сұрақ: Бұл реформалар қазақ қоғамының ішкі тұтастығына қалай әсер етті? "Бөлшекте де, билей бер" принципі қалай іске асты?

Тапсырма №10 (Реформалар):

• Жауап: 1822/24 жж. реформалар хандық билікті жойып, Қазақстанды империяның әкімшілік бөлігіне айналдырды.

• Дескриптор (3 балл): Кестенің 3 параметрін дұрыс толтырады; Реформаның отарлық сипатын дәлелдейді.

3.2. ХІХ ғасырдағы Ұлт-азаттық көтерілістер

Мақсаты: Көтеріліс басшыларының стратегиясы мен халықтық қолдау деңгейін бағалау.

Тапсырма №11. "Тарихи портрет және Стратегия"

Көтеріліс басшыларының саяси ұстанымдарына баға беріңіз.

• Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы (1836-1838): Көтерілістің әлеуметтік сипаты (билер мен хандарға қарсы бағыты) неліктен басым болды?

• Кенесары Қасымұлы (1837-1847): Неліктен бұл көтеріліс "жалпыұлттық" деп аталады? Кенесарының хан болып сайлануының легитимділігін дәлелдеңіз.

Зерттеу сұрағы: Егер Кенесары ханның дипломатиялық талпыныстары (Қоқанмен одақ, Қырғыздармен келісім) сәтті болғанда, Қазақстанның тағдыры қалай өзгеруі мүмкін еді?

3.3. Қазақстанның Ресей экономикасына интеграциялануы

Мақсаты: Қоныс аудару саясаты мен өнеркәсіптің басталуын саралау.

Тапсырма №12. "Pestel талдау: Столыпин реформасы"

П. Столыпиннің қоныс аудару саясатының Қазақ өлкесіне әсерін бес бағытта талдаңыз:

1. P (Political) – Саяси: Өлкенің этникалық құрамын өзгерту арқылы империялық бақылауды күшейту.

2. E (Economic) – Экономикалық: Жайылымдық жерлердің тартылуы, отырықшылыққа мәжбүрлеу.

3. S (Social) – Әлеуметтік: Жергілікті халық пен қоныс аударушылар арасындағы қақтығыстар.

4. T (Technological) – Технологиялық: Ауыл шаруашылығына жаңа құралдар мен егіншілік мәдениетінің келуі.

5. L (Legal) – Құқықтық: Жерге жеке меншік құқығының енгізілуі.

Тапсырма №12 (PESTEL талдау):

• Дескриптор (5 балл): Әр әріп бойынша (саяси, экономикалық, әлеуметтік т.б.) Столыпин реформасының салдарын жүйелейді.

3.4. 1916 жылғы Ұлт-азаттық көтеріліс

Мақсаты: Бірінші дүниежүзілік соғыстың қазақ қоғамына тигізген әсерін ұғыну.

Тапсырма №13. "Себеп пен Сылтау"

• Сылтау: 1916 жылғы 25 маусымдағы "маусым жарлығы" (тыл жұмысына алу).

• Нақты себептері: Жер мәселесі, салықтардың өсуі, ұлттық қанау.

• Талдау: Неліктен Алаш зиялылары (Ә. Бөкейханов бастаған) халықты "қарсыласпауға" шақырды? Бұл саяси көрегендік пе, әлде қорқақтық па? Өз ойыңызды дәлелдеңіз.

3-бөлім бойынша бағалау критерийлері:

• Сыни талдау: Отарлық реформалардың зардаптарын жүйелі түрде талдайды.

• Аргументация: Көтерілістердің жеңілу себептерін объективті тұрғыдан бағалайды.

• Синтез: Саяси шешімдердің (Алаш зиялыларының ұстанымы) астарын түсінеді.

4-БӨЛІМ: КЕҢЕСТІК КЕЗЕҢ: ТРАГЕДИЯЛАР МЕН ЖЕТІСТІКТЕР

4.1. Алаш автономиясы және Кеңестік мемлекеттіліктің бастауы

Мақсаты: Қазақ мемлекеттілігінің екі түрлі моделін (демократиялық Алаш және пролетарлық Кеңес) салыстыру.

Тапсырма №14. "Идеологиялық тайталас" (Концептуалды карта)

Оқушыларға екі саяси құрылымның бағдарламалық мақсаттарын салыстыруды тапсырыңыз.

Талдау сұрағы: Неліктен Ә. Бөкейханов бастаған зиялылар кеңес өкіметімен ымыраға келуге мәжбүр болды? Бұл шешімнің қазақ жерлерін жинақтаудағы (Ш. Құдайбердіұлы, Ә. Ермеков еңбегі) рөлі қандай?

 Тапсырма №14 (Алаш vs Кеңес):

• Жауап: Негізгі айырмашылық — меншік формасы және ұлттық дербестік деңгейінде.

• Дескриптор (3 балл): Екі жүйенің идеологиялық қарама-қайшылығын ашады.

4.2. "Ұлы нәубет": Ұжымдастыру және Ашаршылық

Мақсаты: Ф. Голощекиннің «Кіші Қазан» саясатының демографиялық және әлеуметтік зардаптарын бағалау.

Тапсырма №15. "Дәлелдер сөйлейді" (Деректанулық талдау)

Төмендегі Т. Рысқұловтың Сталинге жазған хатынан үзіндіні талдаңыз:

"Мал санының күрт азаюы халықты аштыққа ұшыратты... Көшіп-қонған қазақтардың саны орасан зор..."

1. Себеп-салдар: Ұжымдастырудың көшпелі шаруашылыққа тигізген соққысын 3 аргументпен дәлелдеңіз.

2. Бағалау: «Кіші Қазан» саясатын "геноцид" деп атауға негіз бар ма? (Халықаралық құқықтық терминдерді қолданыңыз).

Тапсырма №15 (Ашаршылық):

1. Дескриптор (3 балл): Голощекин саясаты мен демографиялық апаттың арасындағы байланысты фактілермен негіздейді.

4.3. Индустрияландыру және Қазақстанның "Арсеналға" айналуы

Мақсаты: Экономикалық даму мен экологиялық/әлеуметтік бағаның арасалмағын анықтау.

Тапсырма №16. "Экономикалық баланс" (Т-кестесі)

Қазақстандағы 1930 жылдардағы индустрияландырудың нәтижелерін саралаңыз.

4.4. Тұлғатану: Сталиндік репрессия және Зиялылар

Мақсаты: "Ұлт сатқыны" деген айыптың тарихи шындықпен сәйкессіздігін дәлелдеу.

Тапсырма №17. "Ақтау және Есте сақтау"

Ахмет Байтұрсынұлы немесе Мағжан Жұмабаевтың бір шығармасын (немесе өмірбаянын) негізге ала отырып, "Тоталитарлық жүйенің тұлғаға жасаған қысымы" тақырыбында эссе-рефлексия жазыңыз.

• Критерий: 1937-1938 жылдардағы "Үлкен террордың" салдарын атап өтіңіз.

4.5. Қазақстан Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында

Мақсаты: Қазақстандықтардың майдандағы және тылдағы ерлігін саралау.

Тапсырма №18. "Майдан мен Тыл бірлігі"

• Сұрақ: Неліктен Гитлердің "Барбаросса" жоспарында Орталық Азия мен Қазақстанға ерекше орын берілді? (Шикізат базасы ретінде).

• Жобалық сұрақ: "Қазақстан – майдан арсеналы" деген тезисті цифрлармен дәлелдеңіз (мысалы, 10 оқтың 9-ы Қазақстан қорғасынынан құйылды).

4-бөлім бойынша бағалау критерийлері:

• Аналитика: Саяси жүйенің қоғамға тигізген трансформациялық әсерін талдайды.

• Эмпатия: Тарихи трагедиялардың (ашаршылық, репрессия) гуманитарлық зардаптарын сезінеді және бағалайды.

• Зерттеу: Тарихи фактілерді қазіргі көзқараспен қайта қарастырады.

5-БӨЛІМ: ТӘУЕЛСІЗ ҚАЗАҚСТАН: ЖАҢА ДӘУІР (21-25 БЕТТЕР)

5.1. Тәуелсіздіктің жариялануы және мемлекеттік институттар

Мақсаты: Егемендіктің құқықтық негіздері мен мемлекеттік нышандардың мәнін ашу.

Тапсырма №19. "Тәуелсіздік хронографы"

1990-1995 жылдар аралығындағы шешімші оқиғаларды маңыздылығына қарай реттеп, олардың заманауи Қазақстан үшін маңызын жазыңыз.

1. 1990 ж. 25 қазан: Мемлекеттік егемендік туралы Декларация.

2. 1991 ж. 16 желтоқсан: "ҚР Мемлекеттік тәуелсіздігі туралы" Конституциялық заң.

3. 1993 ж. 15 қараша: Төл теңгенің енгізілуі.

4. 1995 ж. 30 тамыз: ҚР Конституциясының қабылдануы.

Талдау сұрағы: Неліктен төл валютаны енгізу мемлекеттің экономикалық тәуелсіздігінің басты шарты болып саналады?

5.2. Экономикалық модель: "Қазақстандық жол"

Мақсаты: Нарықтық экономикаға өту кезеңіндегі реформаларды саралау.

Тапсырма №20. "Инвестициялық тартымдылық" (Кейс-анализ)

Қазақстанның географиялық орналасуы мен табиғи ресурстарын ескере отырып, "Шетелдік инвестиция: Пайдасы мен Тәуекелдері" тақырыбында кестені толтырыңыз.

Тапсырма №20 (Инвестиция):

• Дескриптор (3 балл): Мұнайға тәуелділіктің қаупін және транзиттік әлеуеттің пайдасын талдайды.

5.3. Көпвекторлы сыртқы саясат

Мақсаты: Қазақстанның халықаралық аренадағы бітімгершілік рөлін бағалау.

Тапсырма №21. "Геосаяси тепе-теңдік" (Схема құру)

Қазақстанның негізгі стратегиялық серіктестерімен (Ресей, Қытай, АҚШ, ЕО, Түркі әлемі) қарым-қатынасын көрсететін "Көпвекторлы саясат картасын" жасаңыз.

Сұрақ: Қазақстанның ядролық қарудан бас тартуы (Семей полигонын жабу) мен Астана процесі (Сирия шиеленісі бойынша) еліміздің халықаралық беделіне қалай әсер етті?

5.4. Әлеуметтік-мәдени жаңғыру: "Рухани жаңғыру"

Мақсаты: Тарихи сананы қалыптастыру және ұлттық кодты сақтау.

Тапсырма №22. "Тарихи сана және Болашақ"

"Архив – 2025", "Ұлы даланың жеті қыры" сияқты жобалардың ұлттық бірегейлікті сақтаудағы маңызын талқылаңыз.

• Тапсырма: Өз өлкеңіздегі "Қазақстанның киелі жерлері" картасына енген нысан туралы шағын презентация немесе ақпараттық парақша дайындаңыз.

5.5. Қорытынды бақылау (Сарапшылық деңгей)

Тапсырма №23. "Тарихи эссе" (Синтез)

Тақырып: "Мәңгілік Ел: Тарихи сабақтастық пен болашақтың моделі."

Оқушы эсседе Көне Түрк қағандығынан бастап, Алаш идеясы мен бүгінгі Тәуелсіздік арасындағы байланысты (генетикалық, аумақтық, рухани) дәлелдеуі тиіс.

Тапсырма №23 (Эссе):

• Бағалау шкаласы (10 балл): * Тарихи деректердің нақтылығы (3балл);

  • Аргументация мен сыни ойлау (4балл);

  • Сауаттылық пен құрылым (3балл).

5-бөлім бойынша бағалау критерийлері:

• Бағалау: Тәуелсіздік жылдарындағы мемлекеттік құрылыстың нәтижелеріне объективті баға береді.

• Прогноз жасау: Елдің даму стратегияларына сүйене отырып, болашақ мүмкіндіктерді болжайды.

• Синтез: Өткен тарих пен бүгінгі жетістіктердің сабақтастығын түсіндіреді.

📈 ЖИНАҚТЫҢ ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІ

Бұл жинақты портфолиоға салғанда мынадай нәтижелерді көрсетуге болады:

1. Оқушылардың тарихи деректермен жұмыс істеу деңгейі 30%-ға артады.

2. Сыни ойлау тапсырмалары арқылы функционалдық сауаттылық (PISA форматына жақын) қалыптасады.

3. Оқушылардың тарихи оқиғаларға өзіндік баға беру дағдысы дамиды.

🔑 ТАПСЫРМАЛАРДЫҢ ЖАУАПТАР КІЛТІ

1-бөлім: Көне және орта ғасырлар

• Дереккөздерді талдау: Ортақ белгі — көшпелілердің бала жастан әскери өнерге (садақ ату, атқа міну) бейімделуі. Тәрбиенің мақсаты — жауынгер-малшы қалыптастыру.

• Дескриптор: Сақ пен Ғұн тәрбиесінің 2 ұқсастығын тапса — 1 балл; Себебін түсіндірсе — 1 балл.

2-бөлім: Қазақ хандығы

• Жеті Жарғы: Құн төлеу — руаралық қанды кек алуды тоқтату және экономикалық тұрақтылықты сақтау тетігі.

• Дескриптор: Құн төлеудің мәнін ашса — 1 балл; "Дала демократиясы" ретінде баға берсе — 1 балл.

3-бөлім: Отарлау кезеңі (PESTEL)

• P (Саяси): Хандық биліктің жойылуы. E (Экономикалық): Шұрайлы жерлердің тартып алынуы. S (Әлеуметтік): Демографияның өзгеруі.

• Дескриптор: 3 бағыт бойынша талдау жасаса — 3 балл.

4-бөлім: Кеңестік кезең

• Салыстыру: Алашорда — ұлттық демократиялық автономия, жеке меншікке негізделген. Кеңес өкіметі — таптық диктатура, ұжымдық меншік.

• Дескриптор: 2 негізгі айырмашылықты көрсетсе — 2 балл.

5-бөлім: Тәуелсіз Қазақстан (SWOT)

• Жетістіктер: Семей полигонының жабылуы, шекараның халықаралық деңгейде бекітілуі.

• Дескриптор: 2 жетістікті атап, маңызын дәлелдесе — 2 балл.

📊 БАҒАЛАУ ШКАЛАСЫ (Жалпы балл — 12)

Жұмыстың нәтижесін бағалау үшін мына кестені қолданыңыз:

📝 ОҚУШЫНЫҢ ӨЗІН-ӨЗІ БАҒАЛАУ ПАРАҒЫ (РЕФЛЕКСИЯ)

Оқушының аты-жөні: _________________________________________________

Сыныбы: ________ Күні: __________________

Бүгінгі тапсырмаларды орындау барысындағы өз жұмысыңа баға бер. Төмендегі кестенің тиісті бағандарына «+» таңбасын қой:

🌟 «БІЛІМ АҒАШЫ» (Графикалық рефлексия)

Осы жинақпен жұмыс істегеннен кейінгі өз деңгейіңді анықта (тиісті суретті қорша):

• Төменгі бұтақтар: Тақырыпты енді бастап келемін, көмек керек.

• Ортаңғы бұтақтар: Көп нәрсені түсіндім, бірақ сұрақтарым бар.

• Ағаштың басы: Мен бәрін түсіндім және басқаға түсіндіре аламын!

💬 «СҰРАҚТАР МЕН ҰСЫНЫСТАР» (Ашық рефлексия)

1. Маған ең қызықты болған тапсырма: ____________________________________________________

2. Мен үшін ең қиын болған тұсы: ________________________________________________________

3. Келесі сабақта мен тағы да ... туралы білгім келеді.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

І. Нормативтік-құқықтық актілер мен мемлекеттік бағдарламалар:

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. – Астана: Ақорда.

2. Қазақстан Республикасында орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты (МЖМБС).

3. Назарбаев Н.Ә. «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру». – Астана, 2017.

4. Назарбаев Н.Ә. «Ұлы даланың жеті қыры». – Астана, 2018.

ІІ. Негізгі ғылыми және академиялық еңбектер:

5. Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). 5 томдық. – Алматы: Атамұра, 2010.

6. Назарбаев Н.Ә. «Тарих толқынында». – Алматы: Атамұра, 2003.

7. Асфендиаров С.Д. «Қазақстан тарихының очерктері». – Алматы: Қазақстан, 1994.

8. Қозыбаев М.К. «Жауды шаптым ту байлап». – Алматы: Қазақстан, 1994.

ІІІ. Тарихи дереккөздер мен хрестоматиялар:

9. Бөкейханов Ә. Шығармалары (Төрт томдық). – Алматы: Қазақ энциклопедиясы.

10. Байтұрсынұлы А. Ақ жол: Өлеңдер мен тәржімелер, публ. мақалалар және әдеби зерттеу. – Алматы: Жазушы, 1991.

11. «Жеті Жарғы» – қазақтың әдет-ғұрып заңдары. Хрестоматия. – Алматы: Жеті жарғы.

IV. Әдістемелік әдебиеттер мен ресурстар:

12. Блум Б. Оқу мақсаттарының таксономиясы. (Әдістемелік нұсқаулық).

13. Тарих сабақтарында сыни ойлауды дамыту әдістемесі. – Астана: «Өрлеу» БАҰО.

14. «Қазақстан тарихы» порталы (e-history.kz) – электронды ресурс.