Тәуелдеулі зат есімдердің септелуі 4 сынып

Кезеңдері

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушы іс-әрекеті

Ұйымдастыру кезеңі:

Үй тапсырмасы:

Жаңа сабақ:

Қорытынды:

-Сәлеметсіңдер ме балалар!

-Қалдарың қалай?

-Бүгін сыныпта кім жоқ?

-Өте жақсы балалар.

Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

Оқу құралдарын дайындату.

Кезекшінің жұмысын қадағалау.

Психологиялық дайындық:

Мынау менің жүрегім,
Бәрі осыдан басталған.
Мынау басым ақылды,
Бәрін осы басқарған.
Мынау менің оң қолым,
Мынау менің сол қолым,
Барлық істі атқарған.

 
- Жарайды, балалар, бүгінгі сабақта сіздерге сәттілік тілеймін.

Енді өздеріңіз айтқандай барлық істі атқаратын екі қолымыз дедіңдер. Сабақта берілген тапсырмаларды орындау үшін бізге көмекші зат керек пе?
-Иә, сонда ол заттаң аты не? 
-Осы сөзге сұрақ қояйық.
-Бұл заттың атын білдіретін сөз, яғни Зат есім.
-Зат есім дегеніміз? Сұрақтары (оқушылар айтады)
- Осы сөзді мен былай өзгертіп жаздым. 
Қалам- қаламым- қаламың- қаламыңыз - қаламы 
- Сөздер қалай өзгерді. Сөздерге не жалғанды? 
- Қосымшалар қалай аталады:
- Сөзге қосымша жалғанды. 
Егер қалам сөзіне жұрнақ жалғап туынды сөз жасасақ. Бұл зат есімнің туынды түрі. 
Қаламгер туынды зат есім.
Қаламдар жалғау жалғағанда, қаламның көп екенін білдірді. Зат есім көптелді. Көптік жалғауы жалғанды. Сонда, қалам сөзіне неше рет жалғау жалғадым. 
І- ым; ІІ- ың; ыңыз, ІІІ- ы
Осы сөздердің айтылуына көңіл бөлейік. (қалам- қаламым, қаламың, қаламы)яғни, олар біреуге меншіктеліп айтылып тұр. 
Көпше түрде айтсақ. 
Менің қаламым Біздің қаламдарымыз
Сенің қаламың Сендердің қаламдарыңыз
Сіздің қаламыңыз Сіздердің қаламдарыңыз
Оның қаламы Олардың қаламдары
Яғни бұл сөздер тәуелденіп тұр. Зат есім тәуелденеді екен. Сөздерге тәуелдік жалғаулары жалғанып тұр.

Сабақтың тақырыбы: Зат есімнің тәуелденуі
Заттың біреуге меншікті, тәуелді екенін білдіретін сөздерді зат есімнің тәуелденуі дейміз. 

Оқулықпен жұмыс. 38-жаттығу. Ауызша орындалады.

«Сиқырлы сандықша»

Тақтада сиқырлы сандықшаның ішіндегі суреттерді тәуелдеп барып сөйлем құрастырып дәптерге орындайды..

39-жаттығуды ауызша орындаймыз.
әр топқа тапсырма: 

Түстеріне сай затты тәуелде

Қызыл түсті топ – алма, қызанақ

Көгілдір түсті топ – ту, аспан

Сары түсті топ – қауын, күн

Жасыл түсті топ – шөп, жапырақ

Ақ түсті топ – бор, көйлек

40-жаттығу. Жұмбақты оқып шешуін жаз. Ауызша орындаймыз.

1. Қанаты жоқ – ұшады,

Аяғы жоқ – желеді,

Аузы жоқ – ұлиды.

Жауабы: Жел

«Үш тұғырлы тіл»

Жел

Ветер

Wind

2. Қолы жоқ сурет салады,

Тісі жоқ тістеп алады.

Жауабы: Аяз

«Үш тұғырлы тіл»

Аяз

Мороз

Frost

Қатармен жұмыс. 

І-қатар: Керісінше сөзжұмбақ. Сөзжұмбаққа сұрақтар жаз. Ол үшін соңында берілген түсіндірме сөздікті басшылыққа ал. 
Тігінен:
1. Әшекей үшін пайдаланылатын түсі ақшыл бағалы тастың аты.
2. Түрлі түсті жіппен арқау салып, жалақтап тоқитын тақыр кілем, төсеніш
Көлденеңінен:
1. Пейіл, жақсы ниет, көңіл, ынта, зерде
2. Сәндік үшін әшекей алтын немесе күміс теңге таққан шашбау. 

ІІ-қатар: «Бес жолды өлең»
Зат есім: Кітап
Сын есім: қандай?
Етістік. Не істейді? 
Сөйлем:
Синоним:

Алған сөзді көпше және жекеше түрде тәуелдеп жазамыз.

ІІІ-қатар: «Қыс қызығы» туралы эссе.
Мәтіннен тәуелденген сөздерді тауып айту.

Үй тапсырма: Тәуелденген сөздерге үш сөйлем жазу.  42-жаттығу, 157-бет

-Сәлеметсізбе апай?!

-Жақсы

-Түгелміз

Балалар хормен оқиды.

- Қалам 

- Не?

- Қосымша 

- жұрнақ, жалғау.