Тәуелсіздіктің талантты ұрпақтарын тәрбиелеудегі педагогикалық әдіс – тәсілдерім

«Мұғалім - мектептің жүрегі»

Ы. Алтынсарин

Мұғалім – мектептің жүрегі, ол қалай соқса, мектеп – ағза солай өмір сүреді. Рас. Оған ешкім де қарсы бола алмас деп ойлаймын. Себебі бүгінгі таңда Қазақстанның дүниежүзілік білім кеңістігіне ену қажеттілігі көтеріліп отырған кезеңде білім беру мәселесін, әдіс — тәсілдерді инновациялық үрдістермен алмастыру арқылы жалпы білім сапасын арттыру көзделген. Осы орайда әрбір мұғалім озық технологияларды терең талдаудан өткізіп, өзіне тиімдісін таңдауы керек. Сонау ХХ ғасырдың басында Ж.Аймауытов: «Сабақ беру – жай үйреншікті нәрсе емес, ол – жаңадан жаңаны табатын өнер» деген екен. Мектеп жұмысы мен оқушы жетістіктерін өрістетудегі негізгі тұлға – мұғалім десек, динамика мен өзгерістерге толы бүгінгі күні әр педагог «сабақ беруші» ғана емес, баланың оқу ортасын құра алатын адам болуы керек. Білім беру парадигмасының орын алмасуы: жаңа мазмұн, жаңаша жағдай, жаңаша қарым қатынас, жаңаша тәртіп, жаңаша педагогикалық менталитет қалыптасуда. Жаңа педагогикалық технологияның ерекшелігі — өсіп келе жатқан жеке тұлғаны жан – жақты дамыту. Инновациялық білімді дамыту, өзгеріс енгізу, жаңа идеялар мен жаңалықтарды өмірге әкелу. Оқыту үрдісінде осындай әдісті пайдалану үшін, алдымен мұғалім өзі оқып, біліп, зерттеп, зерделеп тиімділігін өз шеберлігіне қарай таңдауы керек, өйткені, технологиялардың өзі мұғалімнің қолдану әдіс – тәсіліне, шеберлігіне қарай жүзеге асады. Сабақтың сәтті өтуі ол мұғалімнің педагогикалық ізденісінің нәтижесі. Сатыланып жоспарланған сабақ – нәтижеге жетуге мүмкіндік береді. Сондықтан мен сабақтарымды үнемі Блум жүйесіне салып өткіземін. Әр сабағымның өту барысында сабаққа деген оқушы қызығуын, белсенділігін арттыруға көңіл бөлемін. Бұл кезеңде миға шабуыл жасап, «Жадыны дамыту», «Әр қадам сайын» түрлі әдістер арқылы ойландыратын сауалдар бере отырып, «Құпия суреттер», «Ой шақыру стратегиясы» әдісі бойынша берілген сөздердің мағынасын ашу, «Болжау кестесі» әдісі (Не жазылған деп ойлайсың?, Қандай дәлелің бар?; Шындығында не болды?), «Карточкалар иерархиясы», «Бес сұрақ» әдістерін қолданамын. Бұл әдістер арқылы оқушылардың жеке көзқарасы танылады, оқушы өз ойын, пікірін ортаға салады. «Ойлан, бөліс, жұптас», «Дискуссиялық карта», «Креативті матрица» әдістері, жаңа сабақты талдау кезеңінде «Симпозиум» оқыту стратегиясын пайдалана отырып, топтық жұмыстарды жүргізге көмек береді. «Тұжырымдамалық карта» әдісі арқылы кейіпкердің бейнесін мінездемелік жоспар арқылы ашсам, «Де Бононың қалпақтары» әдісі оқушылардың жеке шығармашылық қабілеттерін арттырып, түрлі ой-пікірлер айтуда оқушының дарындылығын ашуға қажет бірден бір құрал .

Жинақтау кезеңінде оқушылардың ой-өрісін кеңейтерліктей түйін түйдіріп, өз жауаптарын, ойын мәнді жеткізу мақсатында: «Аквариум» әдісі «Ортадағы қаламсап» , автотест; «Бағалы зат» әдістерін пайдаланамын.

«Әткеншек» , «Ұшатын шар» , «Бағдаршам» әдістері арқылы керібайланыс жасауға болады. Бұл әдістер оқушылардың проблемалар мен мақсаттарды өздігінен айқындауы, тапсырмаларды өздігінен орындауына ұйытқы болады. Нәтижесінде оқушылар: бір - бірін тыңдап, пікірлерімен санасатындығын сезінді. Әр нәрсеге өз көзқарасын қалыптастырады. Оқуға деген жағымды қарым-қатынас қалыптастырды. Бұл әдістер менің әдістемелік қоржынымның тек бір бөлшегі ғана. Сонымен қатар тағы бір маңызды мәселе қазіргі тәуелсіздіктің талантты ұрпақтарының білімін жетілдіруге, оның шығармашылық қабілеттерін дамытуға және оқу іс-әрекетіне жағымды эмоционалдық фон жасауға бірегей мүмкіндік беретін құралдардың бірі - компьютер. Қазіргі бала электронды мәдениет әлемінде өмір сүреді. Жаңа ақпараттың қуатты ағыны, жарнама, компьютерлік технологияны теледидар мен кинода пайдалану, ойын консолдерін, электронды ойыншықтарды тарату мектеп жасындағы баланың тәрбиесіне және оның қоршаған әлемді қабылдауына үлкен әсер етеді. АКТ-ны оқу үдерісіне енгізу туралы педагогикалық пікірталастар көптен бері жүргізіліп келеді. Бірақ қазіргі әлемде бір орында тұру қиын, сондықтан қаласақ та, қаламасақ та, АКТ оқу-тәрбие процесіне берік енгізілген. Компьютер ересектер өмірінің қажетті және маңызды атрибуты ғана емес, сонымен қатар балаларды оқыту құралы болды. Компьютерлік технология – баламен жұмыс жасауда оның дамуына көмектесетін ерекше бағыт. Мен балалармен жұмыс істеуде АКТ-ны қолдануды жақтаймын, өйткені мұғалім баламен бір тілде сөйлесу үшін заманауи әдіс-тәсілдермен, жаңа білім беру технологияларымен қарулануы керек деп есептеймін. Зейінін ұзақ уақыт бойына жинақтау қиынға соғатын гиперактивті балалар да үлкен экранда ұсынылған ақпаратты, тіпті түрлі ойындар мен музыканың сүйемелдеуімен үлкен қызығушылықпен қабылдайды. Заманауи технологиялардың оқу тәжірибесіне енуі жаңа мүмкіндіктер ашады. Мұғалімнің тікелей оқу іс-әрекетінде ақпараттық технологияларды қолданудың мақсаттары: білім беруді заманауи ету (техникалық құралдарды пайдалану тұрғысынан); оқу іс-әрекетін қазіргі баланың дүниетанымына жақындату, өйткені ол оқу мен сөйлегеннен гөрі көбірек қарап, тыңдайды; техникалық құралдардың көмегімен алынған ақпаратты пайдалануды жөн көреді; мұғалім мен оқушы арасында өзара түсіністік, өзара көмек қарым-қатынасын орнату; мұғалімге материалды эмоционалды және бейнелі түрде жеткізуге көмектесу. мұғалімнің де, баланың да уақытын үнемдеу, оқу іс-әрекетінің тығыздығын арттыру, жаңа мазмұнмен байыту. АКТ-ны пайдалану ақпаратты бір уақытта келесі түрде шығаруға мүмкіндік береді: мәтін; графикалық кескін; дыбыс; сөйлеу; бейне. Мұның бәрі мұғалімге балаларды дамытудың принципті жаңа құралдарын жасауға мүмкіндік береді. Оқушыларға ағылшын тілін оқытудағы тәжірибем көрсеткендей, АКТ-ны пайдалану кезінде балалардың сабаққа деген қызығушылығы айтарлықтай артады, танымдық қабілеттерінің деңгейі артады. Презентация үлкен көлемдегі қағаз көрнекі құралдардан, кестелерден, репродукциялардан, аудио және бейне жабдықтардан босатып, демонстрациялық материалдың үлкен көлемін біріктіруге көмектеседі. Қазіргі білім беруді интернет ресурстарынсыз елестету қиын. Интернеттегі іздеу жүйелері мұғалімдерге даму және оқу бойынша кез келген дерлік материалды және сабақтарға арналған кез келген фотосуреттер мен иллюстрацияларды табуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, Интернеттің көмегімен оқу іс-әрекетінің тақырыбына сәйкес келетін музыкалық шығарманы таңдауға болады. Бұл классикалық немесе заманауи шығармалар, балалар мультфильмдеріндегі әндер болуы мүмкін.

Ақпараттық технологияларды қолдану балалардың интеллектуалдық енжарлығын жеңуге мүмкіндік береді, оқу-тәрбие қызметінің тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Осылайша, балалармен жұмыс істеуде АКТ-ны қолдану материалды көрнекі түрде көрсетуге, оны «жандандыруға», басқа жолмен көрсетуге болмайтын құбылыстар мен процестерді елестетуге байланысты жаңа дидактикалық мүмкіндіктер ашады. Көрнекіліктің өзі де, оның мазмұны да жоғарылайды. Атап айтқанда, оқу материалын жүйелеу және құрылымдау арқылы тамаша мүмкіндіктер жасалады. Балалардың қажеттіліктері мен бағдарламаның ерекшеліктеріне байланысты мұғалім оңтайлы таңдап, ретке келтіріп, әртүрлі нысандарда ұсынылған, әртүрлі көздерден алынған үлкен көлемдегі демонстрациялық материалды шоғырландыру мүмкін болады.

Ұлы неміс педагогы А.Дистерверг «Жаман мұғалім ақиқатты өзі айтып береді, ал жақсы мұғалім оқушының өзін ізденуге жетелейді., оқуға үйретеді»-дегені мәлім. Демек кімде-кім мұғалім берген ақпаратты өз бетінше қабылдап, қорытынды жасап үйренсе, оқушының жеке көзқарасы, ойлауы, дүниетанымы кеңейеді. Егер мұғалім сын тұрғысынан ойлау қабілеттері дамыған оқушыларды қалыптастырғылары келсе, өздерінің де сын тұрғысынан ойлау қабілеттерін дамыта отырып, жаңашыл идеяларға көңіл көкжиегін ашулары керек деп ойлаймын. Біздің алдымыздағы әрбір оқушы бір жұмбақ жан болса, сол жұмбақтың шешуін қалай табуға болады? Ол үшін мен махаббат пен мейірімге толы жүрегіммен «оқушы үніне» үңіліп, немқұрайлылықтан аулақ болып , еңбекқорлықпен жан-тәніммен жұмыс жасап, үйренген тәсілдерім мен сан түрлі әдістерді оқушының әрекетіне жауап беретін «агент» ретінде тәжірибеде жүзеге асырып, оқушының оқу әлеуметін арттырып, белгілі бір нәтижеге қол жеткізу. Сол нәтиженің жемісін татып, Жаңа Қазақстанның жаңа тұлғаларын ерекше бір биіктен көрінуіне жол ашу. Себебі біз тәрбиелеген ұрпақ ертеңгі күні еліміздің тірегі болмақ. Тәуелсіздіктің тұғырын, еліміздің тыныштығын сақтап қалатын да солар. Сондықтан ұстаз болу - жүректің батырлығы! Ол теңеуі жоқ құдірет. Ұстаз болу – ар ісіне құштарлық! Шаршау мен жалығуды білмейтін, толғаныспен бала жанын түсініп, шәкірттерін шыңырау ой тереңіне түсіріп, бар арманы оларды қыран қылып ұшыру. Өзінің парасаттылығымен айналасын таң қалдырып, маңайына үнемі сәуле шашып жүретін – ұлы тұлға.