Алматы обылысы

Райымбек ауданы

Шырғанақ ауылы

І.Жұмағұлов атындағы орта мектебінің

Тарих,құқық пәнінің мұғалімі

Диханбаева Назира Биядиловна

Сабақтың тақырыбы:Тәуке хан (1626-1718ж)тұсындағы Қазақ

хандығы.

Білімділік:Оқушыларға Тәуке ханның билердің көмегімен хан билігін нығайту мемлекеттік құрылыстың негізін ұйымдастыру анықтайтын «Жеті жарғы»зағы туралы түсінік беру.

Дамытушылық:Оқушыларға Тәуке хан саясатының басты бағыттарын талдауға,оны түсіне білуге,өздігінен іздене білулеріне бағыт беру.

Тәрбиелік:Тәуке хан мен ұлы билер атқарған ұлағатты істерді талдай отырып,Қазақ хандығын нығайтуға орасан,зор еңбек сіңірген тұлғаларға деген құрмет сезіміне тәрбиелеу.

Пән аралық байланыс: қазақ әдебиетімен

Сабақ түрі:Жаңа материалдарды меңгерту.

Көрнекілік құралдар:Қазақ хандығының,картасы.»Жеті жарғы»Қ.Р.Конетитутциясы.Төле би,Қазбек би,Әйтеке би.Тәуке хан портреттері.

Сабақтың әдәсі:әңгімелсу,талдау,салыстыру әдістері.

Сабақ барысы:

І.Ұйымдастыру

Оқушылардың сабаққа қатысуын,сабаққа қажетті оқу құралдарын тексеру.

ІІ.Жаңа сабақ.Тәуке болып ханымыз,

Рахат тауып жанымыз,

Оң сан алаш бірігіп,

Ойран болды жауымыз.

(Халық өлеңі)

Батырда,ханда,қыра да өз заманының перзенті Тәуке хан өз дәуірінде қазақ,орыс,қытай,жоңғар ж\е басқа шығыс халақтарының тарихында ірі қайраткер,көрнекті қолбасшы ретінде де елеулі орын алған.

Тәуке хан мұрагерлік жолмен Қазақ хандығының билік тізгінін қолға алып,әке ісін алға жалғап,оның саясатын Есімханның немересі,Жәңгір ханның баласы.

К ерей Мұрындық Жәдік Шығай

Есім Жәңгір Тәуке

Болат,Сәмке,Қасым,Көшын,Ғайып,Мұрат,Тұрсын.

Тәуке ханның елі үшін сіңірген ерен еңбегі екі қырымен :

1.елдің іргесін аман сақтауда сыртқы саясатты бірлікпен жүргізіп,анталаған көп дұшпанға бел алдырмаған.

2.елдің ішкі жағдайын реттеудегі саяси-құқықтық тәртіпті орнату.

»Қасым ханның қасқа жолы»,»Есім ханның ескі жол» сияқты әдет өлшемдерін жаңғыртып,»Жеті жарғы» аталатын жаңа заң жүйесін енгізді. Тәуке хандықты билеуде негізінен әр жүздің билеріне арқа сүйеген.

Ұлы жүзде-Төле биге, Орта жүзде-Қазыбек биге, Кіші жүзде-

Әйтеке биге, Қарақалпақтарда-Сасық биге,Қырғыздарда-Қасым биге.

Осындай алыптардың заманына таныс тамаршыдай тап басып танып,халықтың басын қосып,елдің бірлік-берекесіне кетірер ішкі дау-жанжалды,барымтаны тиып,елді ынтымаққа ұстау мақсатында игілікті іс-қимыл жасау арқасында Қазақ хандығы жақсарды.Жұрт ерді ел қолдаса-береке,хандығы ел қолдаса мереке екенін көрді.Тәуке хан ел билеген кез-халық есінде» қой үстінде бозторғай жұмыртқалаған»тыныш берекелі заман болып қалды.Тәуке ханның тұсында тұрақты мемлекеттік органдар:хан кеңісі,билер кеңесі жұмыс істеп,жыл сайын үш жүздің шонжарларының сьезін өткізу қалыптасыты.Тариха «Жеті жарғы»деген атпен енген Тәуке ханның заңдарын зерттеушілір қазақтардың бұған дейінгі қолданылып келген әдеттегі құқық нормаларының бір жүйеге келтіріп,толықтырылған нұсқасы деп қабылдайды. Қазақ қоғамына түбегейлі өзгерістер, ірі реформалар енгізген Тіуке ханнығ еңбегінің түпкі көрінісі осында. Сондықтанда халық оны «Әз- Тәуке» деп ардақтап, әулие тұтады, ал тарихшылар »Қазақ ордасының Ликругі » деп бағалайды.

Тәуке ханның әр елшісі,әр кеңесшілерінің бірі болған Қожаберген жырау «Жеті жарғы»пайда болуы жайлы айтқан екен.

Шығайдан соң орына Тәуке қалды.

Кезінде әз-Тәуке деп атақ алды.

Қазбек,Төле,Әйтеке ақылшы боп

Дейтұғын «Жеті жарғы»заң шығарды.

ІІІ.Жаңа сабақты бекіту.

Сабақты бекіту: «Кеше және бүгін»

«Жеті жарғы» Ата заң Ата заң

Оқушылар ең алдымен берілген тарихи мағлұматпен танысады.

1.Тәуке ханның шыққан ортасы?

2.»Жеті жарғы» заңын шығарудың мәні неде?

3.Тәуке ханды халық не себепті Әз тәуке деп атаған?

ІІ.Үй тапсырмасы:Тәуке хан тұсындағы Қазақ хандығы оқу ж\е «Жеті жарғы» заңының тарихын маңызын білу.

Қолданылған әдебиеттер:

1.Елтұтқа KULTEGIN баспасы Астана 2001 ж М.Жолдабекұлы,Қ.Салғараұлы,А.Сеидімбек

2.Қазақ хандығы «Аруна Ltd» ЖШС,

Т.Бумаханов,Б.Жұматаев» 2006ж 111-бет

3.Қазақ хандарының ғұмырнамасы Алматы Білім 2001ж114-169 бет

4.7 сынып Орта ғасырдағы Қазақстан тарихы.

5. Жоғары оқу орындарына түсушілерге арналған оқулық- тест. Шың

Алматы 2005