Таулы жер өсімдіктері мен жануарлары

Сабақтың тақырыбы:Тау өсімдіктері мен жануарлары

Сабақтың мақсаты:

1.Таулы жерде өсетін өсімдіктер мен жануарлар туралы мағлұмат беру.

2.Оқушылардың танымдылық қабілетін дамыту.

Психологиялық дайындықКотеріңкі көңіл -күй сыйлау

3. Таулы жер өсімдіктері мен жануарларын қорғауға тәрбиелеу.

«Желпуіш» әдісі

Кең дала, көремісің сонау жатқан,
Жібектей жасыл шөппен бетін жапқан
Асқар тау, айдын шалқар көл мен өзен
Әне, сол анам еді мені тапқан, - деп өлең жолдарында айтылғандай Қазақстан – кең, байтақ өлке. Ол Еуразияның ең ірі мемлекеттерінің бірі. Жер көлемі жағынан 9 - ншы орында. Солтүстіктен оңтүстікке, батыстан шығысқа қарай созылып жатуына байланысты табиғаты да алуан түрлі.

Видео бейне

Алтай тауы-шығыстаорналасқан. Алтай — Қазақстанның ну ормандыжері.

ЖоңғарАлатауы-ОңтүстікшығыстаҚытайменҚазақстаншекарасындаорналасқан. Еңбиікшыңы-Бесбақаншыңы. Пайдалықазбаларғаөте бай.

Тянь-Шань. Қазақстанныңоңтүстігімен , оңтүстікшығысыналыпжатыр. ЕңбиікнүктесіХантәңірі (6995 м). Бұл Азия материгіндегіеңірітаудыңбірі. Бұл тау орыс географы П.П.Семенов -Тянь-Шаньскийдіңатыменаталған. Олқар, мұзбелдеулерініңайқынкөрінуінен “Алатау” депаталған.

ТаулыжержануарларБарысөтеепті, жылдам, жыртқышаң. Олбиік тау құздарынмекендейтінаң. Барыстың саны бүгіндекүртазайыпкеткендіктен, қазірқорғауғаалынды. Барыстыңшапшаңдығы мен ептілігітуралыаңыз, әңгімелерөтекөп.Арқар-өтеіріаң. Олешкігеұқсас, қуысмүйізділертұқымдасынажататыніріаң. Қазақстанныңтаулыжерлерінмекендейді. Түндемұздыалқапқадейінөрмелептүнейді де, ертеңгісінжайылымғақайтатүседі. Сондай-ақтаутеке, марал, ақбөкендерт.бмекендейді. Республикадаарқардың 6 түрібар:Алтайарқары, Қызылқұмарқары, Қазақстанарқары, Тянь-Шань арқары , Қаратауарқары,ҮстіртарқарыҚазақстандаТянь-Шань, Жетісу (Жоңғар) Алатауы мен ОңтүстікАлтайдақұзжартастарарасындамекендейді.Сілеусін-былайша ұқсастығы онша болмағанымен кәдімгі үй мысығының бір туысы. Сонымен қатар Сілеусіннің мысыққа қарағанда бітімі шомбал сирақты келетіні тағы да бар. Сілеусіннің құлағында қылшықты шашағы, ал екі ұртында сәнді сақалы болады. Сілеусін – сүтқоректілер класы жыртқыштар отрядының мысықтар тұқымдасына жататын жыртқыш аң.

Таулы жер құстары Ұлар,қозықұмай, бүркіт, үкі, жапалақ, құр,шіл, тоқылдақ сияқты құстар тіршілік етеді. Биік тасты құздарда ұлар тіршілік етеді.

Ұлар-ірі, түсі тас реңдес сұрғұлт құс. Ол 5-10-нан топтасып жүреді. Олар қыста тау қуысына топтасып қонақтайды. Олар бірін-бірі жылытып, суықтан қорғайды.

Қозықұмай-ол тік құздарды мекендейтін құс. Қозықұмай еліктің лағы,суыр,арқардың қозықасы т.б. мен қоректенеді. Ол ірі тұяқты жануарларға да шабуыл жасайды. Екпіндеп ұшып, оларды қанатымен қағып, құздан құлатады.

Таулы жер өсімдіктері

Тау етегіндегі жазықта жапырақты ормандар бар. Көктерек,қайың,тал, терек сияқты ағаштар, ұшқат, тобылғы, итмұрын сияқты бұталар, арасында шалғындар бар. Жоғары тау беткейлерінде қылқанжапырақты орман өседі. Шырша, қарағай, арасында аздап көктерек те кездеседі. Бұталардан ұшқат пен ырғайды кездестіруге болады.Тау етегінде елді мекендер орналасқан. Бір кездерде жапырақты ағаштар мен бұталар аралас өскен. Қазір егістік, бау-бақша,жүзім шаруашылығы дамыған. Күреңот –балды өсімдік. Алтай өлкесінде омарта шаруашылығы жақсы дамыған. Шалғынды алқаптан не алынатынын біз білеміз.Таулы жер өсімдіктері: Көктерек, қайың, тал, терек, қарағай, ұшқат, ырғай, күреңот, тобылғы, итмұрын, долана, қарақат, жабайы алма, т.б. өседі.

Сергіту сәті

«Артық сөз» ойыны
1. Қарағай, көктерек, қамыс, қайың
2. Арқар, сілеусін, барыс, піл.
3. Тянь-шань, Есіл, Алтай, Көкшетау
4. Биік, таудай бол, өжеттілік

Тест

Дұрыс нұсқаны таңдап, сұрақтарға жауап беріңіз.

1. Қылқанжапырақты орманда қандай ағаш өсетінін көрсетіңіз.

А. көктерек

Ә. қарағай

Б. шетен

В. емен

2. Тянь-Шаньныңтөменгібелдеуіндеөсетінөсімдіктер:

А. жабайы алма, бөріқарақат, бадам

Ә. анар, бадам, лимон

Б. өрік, апельсин, итмұрын

В. шетен, анар, ананас

3. Биік тау құздарынмекендейтініріжыртқыштыкөрсетіңіз.

А. барыс

Ә. қасқыр

Б. сілеусін

В. аю

4. Биіктастықұздардымекендейтінқұстыкөрсетіңіз.

А. құр

Ә. жапалақ

Б. торғай

В. бүркіт

5. Биік тау басындатіршілікететінжануардыкөрсетіңіз.

А. құндыз

Ә. марал

Б. арқар

В. Түлкі

Тапсырма--1

Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1.Қазақстандағы ең биік таулар – --------------,---------
2.Жоғарылаған сайын ауа температурасы --------------------------------
3.Биік белдеулік дегеніміз – ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
4.Тау беткейін --------------------------------------------------------- алып жатыр.

5.-------------------мүйізінен бағалы дәрі алынады

Тапсырма--2

Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1. Тау шалғынынан жоғарыда ----------------------- орналасады. 
2. Қазақстандағы ең биік таулар: оңтүстік және солтүстік шығыстағы --------  және шығыстағы --------- 

 3. ------------майынан бүйрек, бауыр, өкпені емдейтін дәрі жасалады.  

 4.-------------шырша көп өседі. 
5. Таулы жер өсімдіктеріне: ------------------,-------------------------  және т.б. жатады.

«Екі жұлдыз бір тілек» әдісі

Бағалау
10-13 балл-5
6-9 балл-4
3-5 балл-3

«Қ.Дәрімбаев атындағы жалпы орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Дүниетану

Тау өсімдіктері мен жануарлары

4 «А» сынып ашық сабақ

Пән мұғалімі: Умирханова Анар

Тапсырма--1

Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1.Қазақстандағы ең биік таулар – --------------,---------
2.Жоғарылаған сайын ауа температурасы --------------------------------
3.Биік белдеулік дегеніміз – ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
4.Тау беткейін --------------------------------------------------------- алып жатыр.

5.-------------------мүйізінен бағалы дәрі алынады.

Тапсырма--1

Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1.Қазақстандағы ең биік таулар – --------------,---------
2.Жоғарылаған сайын ауа температурасы --------------------------------
3.Биік белдеулік дегеніміз – ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
4.Тау беткейін --------------------------------------------------------- алып жатыр.

5.-------------------мүйізінен бағалы дәрі алынады.

Тапсырма--1

Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1.Қазақстандағы ең биік таулар – --------------,---------
2.Жоғарылаған сайын ауа температурасы --------------------------------
3.Биік белдеулік дегеніміз – ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
4.Тау беткейін --------------------------------------------------------- алып жатыр.

5.-------------------мүйізінен бағалы дәрі алынады.

Тапсырма--1

Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1.Қазақстандағы ең биік таулар – --------------,---------
2.Жоғарылаған сайын ауа температурасы --------------------------------
3.Биік белдеулік дегеніміз – ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
4.Тау беткейін --------------------------------------------------------- алып жатыр.

5.-------------------мүйізінен бағалы дәрі алынады.

Тапсырма--1

Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1.Қазақстандағы ең биік таулар – --------------,---------
2.Жоғарылаған сайын ауа температурасы --------------------------------
3.Биік белдеулік дегеніміз – ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
4.Тау беткейін --------------------------------------------------------- алып жатыр.

5.-------------------мүйізінен бағалы дәрі алынады.

Тапсырма--1

Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1.Қазақстандағы ең биік таулар – --------------,---------
2.Жоғарылаған сайын ауа температурасы --------------------------------
3.Биік белдеулік дегеніміз – ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
4.Тау беткейін --------------------------------------------------------- алып жатыр.

5.-------------------мүйізінен бағалы дәрі алынады.

Тапсырма--2

Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1. Тау шалғынынан жоғарыда ----------------------- орналасады. 
2. Қазақстандағы ең биік таулар: оңтүстік және солтүстік шығыстағы --------  және шығыстағы --------- 

 3. ------------майынан бүйрек, бауыр, өкпені емдейтін дәрі жасалады.  

 4.-------------шырша көп өседі. 
5. Таулы жер өсімдіктеріне: ------------------,-------------------------  және т.б. жатады.

Тапсырма--2

Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1. Тау шалғынынан жоғарыда ----------------------- орналасады. 
2. Қазақстандағы ең биік таулар: оңтүстік және солтүстік шығыстағы --------  және шығыстағы --------- 

 3. ------------майынан бүйрек, бауыр, өкпені емдейтін дәрі жасалады.  

 4.-------------шырша көп өседі. 
5. Таулы жер өсімдіктеріне: ------------------,-------------------------  және т.б. жатады.

Тапсырма--2

Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1. Тау шалғынынан жоғарыда ----------------------- орналасады. 
2. Қазақстандағы ең биік таулар: оңтүстік және солтүстік шығыстағы --------  және шығыстағы --------- 

 3. ------------майынан бүйрек, бауыр, өкпені емдейтін дәрі жасалады.  

 4.-------------шырша көп өседі. 
5. Таулы жер өсімдіктеріне: ------------------,-------------------------  және т.б. жатады.

Тапсырма--2

Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1. Тау шалғынынан жоғарыда ----------------------- орналасады. 
2. Қазақстандағы ең биік таулар: оңтүстік және солтүстік шығыстағы --------  және шығыстағы --------- 

 3. ------------майынан бүйрек, бауыр, өкпені емдейтін дәрі жасалады.  

 4.-------------шырша көп өседі. 
5. Таулы жер өсімдіктеріне: ------------------,-------------------------  және т.б. жатады.

Тапсырма--2

Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1. Тау шалғынынан жоғарыда ----------------------- орналасады. 
2. Қазақстандағы ең биік таулар: оңтүстік және солтүстік шығыстағы --------  және шығыстағы --------- 

 3. ------------майынан бүйрек, бауыр, өкпені емдейтін дәрі жасалады.  

 4.-------------шырша көп өседі. 
5. Таулы жер өсімдіктеріне: ------------------,-------------------------  және т.б. жатады.

Тапсырма--2

Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1. Тау шалғынынан жоғарыда ----------------------- орналасады. 
2. Қазақстандағы ең биік таулар: оңтүстік және солтүстік шығыстағы --------  және шығыстағы --------- 

 3. ------------майынан бүйрек, бауыр, өкпені емдейтін дәрі жасалады.  

 4.-------------шырша көп өседі. 
5. Таулы жер өсімдіктеріне: ------------------,-------------------------  және т.б. жатады.

Тест

Дұрыс нұсқаны таңдап, сұрақтарға жауап беріңіз.

1. Қылқанжапырақты орманда қандай ағаш өсетінін көрсетіңіз.

А. көктерек

Ә. қарағай

Б. шетен

В. емен

2. Тянь-Шаньныңтөменгібелдеуіндеөсетінөсімдіктер:

А. жабайы алма, бөріқарақат, бадам

Ә. анар, бадам, лимон

Б. өрік, апельсин, итмұрын

В. шетен, анар, ананас

3. Биік тау құздарынмекендейтініріжыртқыштыкөрсетіңіз.

А. барыс

Ә. қасқыр

Б. сілеусін

В. аю

4. Биіктастықұздардымекендейтінқұстыкөрсетіңіз.

А. құр

Ә. жапалақ

Б. торғай

В. бүркіт

5. Биік тау басындатіршілікететінжануардыкөрсетіңіз.

А. құндыз

Ә. марал

Б. арқар

В. түлкі