Сабақтың тақырыбы: Темір және оның қосылыстары.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Периодтық жүйедегі орны бойынша темір атомының құрылысы, қасиеттері, қосылыстары күнделікті өмірде қолдану салаларымен таныстыра отырып, алған білімдерін жадында сақтау, ойлау қабілетін дамыту, тіл шеберлігін, білімге құштарлығын, дүниетанымдық көзқарастарын арттыру.

Дамытушылық: Химиялық заттармен   жұмыс  іcтей  білу  дағдысын  дамыту, өмірден  көрген  деректерді  пайдалана  білуіне   және  шығармашылықпен  жұмыс істеуге  дағдыландыру.

Тәрбиелілік: Оқушыларды химия талап ететін ережелерге баули отырып, пәнге деген қызығушылығын арттыруға баулу.Адамгершілікке, ұйымшылдыққа тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Жаңа сабақ

Сабақтың әдісі: Ауызша, жазбаша,баяндау, түсіндіру

Көрнекіліктер: периодтық кесте, слайд
Сабақ барысы:

I.Ұйымдастыру
II.Үй тапсырмасын сұрау (Үй тапсырмасын сұрау)

ІІІ. Жаңа сабақ

IV.Кім білімпаз?  (бекіту)

V.Бағалау

VII.Үйге тапсырма

I.Ұйымдастыру

Сәлемдесу, оқушылардың сабаққа қатысымын түгелдеу

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау: (Үйге берілген есепті тексеру тестпен жұмыс жасау)

1.Массасы 30 г мыс пен алюминий қоспасына концентрлі азот қышқылымен әсер еткенде 13,44 л газ (қ.ж.) бөлінді. Қоспаның құрамы?

Шешуі: Сu + 4HNO₃→ Cu(NO₃)₃ + 2NO₂↑ + Н₂О

М(Cu)= 64 г/моль

m(Cu) = ν · М(Cu) = 1 моль · 64 г/моль = 64 г

V_m = 22,4 л/моль

V(NO₂) = ν · V_m = 2 моль · 22,4 л/моль = 44,8 л

х г Cu -----13,44 л NO₂

64 г Cu ----44,8 л NO₂

m(АІ) = 30 г – 19,2 г = 10,8 г

m(Cu) = 19,2 г; m(АІ) = 10,8 г

Тест тапсырмасы:

1.Алюминий қосылыстарда неше валентті?

а) 2;      ә) 3;     б) 4;       в) 5

2.Алюминиймен барлығы әрекеттесетін заттар тобы:

а) HNO₃, NаСl, KOH

ә) H₂О, СuСl_2, NаOH

б) HСl, SО₂¸KOH

3.Қазақстанда алюминий зауыты қай жылдан бастап жұмыс жасайды?

А) 2000;     ә) 1998;      б) 2007;     в) 1992

4.Алюминийді өнеркәсіпте алу әдісі:

а) бокситтерден электрохимиялық әдіспен

ә) алюминий тұздарының ерітіндісін бейтараптау

б) Al₂O₃ сутегімен тотықсыздандыру

5.Алюминотермия әдісімен алуға болатын металдар тобы:

а) Nа¸Mn¸Al

ә) Ni¸Cr¸Zn

б) Cu¸Nа¸Сr

Жауабы: 1. ә;   2. ә;  3. б;   4. б;   5. а:

 III.Жаңа сабақ.
Қара жер адамзатқа болған мекен,
Қазына іші толған әр түрлі кен,
Ішінде жүз мың түрлі асылы бар,
Солардың ең артығы немене екен.(ТЕМІР)
Сонымен балалар, бүгінгі сабақтың тақырыбы не туралы деп ойласыңдар?

ТЕМІР химиялық таңбасы - Fе. VIII топтың қосымша топшасының элементі.Қосымша топшадағы d- элементтеріне жатады. Атом құрылысы +26) 2) 8) 14) 2)
Электрондық формуласы: 1s², 2 s², 2p⁶, 3 s², 3p⁶, 3d⁶, 4 s². Темір – алюминийден кейінгі табиғатта ең көп таралған металл. Табиғатта таралуы жағынан төртінші орында тұрады. Жер қыртысында массалық үлесі - 4,2% .Темірдің биологиялық маңызы. Темір тірі организмдердің құрамында да кездеседі. Ересек адамның денесінде 4-5 г темір бар. Оның 65% -ы қандағы гемоглабиннің құрамына кіреді.

Физикалық қасиеттері: Темір – жылтыр, күміс түстес ақ металл, оның тығыздығы 7,87 г/см.Балқу температурасы 1539 С.Темір иілімді, магниттелетін және оны жоғалтатын қасиеті бар, осыған орай техникада кеңінен қолданылады.
Химиялық қасиеттері: Белсенді бейметалдар темірді тотықтырады:

2Fe⁰ + 3Cl₂⁰ = 2Fe⁺³Cl₃^-1

Fe⁰ + S⁰ = Fe⁺²S^-2

Темір - химиялық реакцияларда 2 және 3 электрон беріп, өзінің тұрақты қосылыстарында +2 және +3 тотығу дәрежелерін көрсетеді:

Fe⁰ – 2e^- → Fe⁺²

Fe⁰ – 3e^- → Fe⁺³

Темірдің тотығу дәрежесі +6 (K₂ FeO₄– калий ферраты)

Қатты қыздырылған темір су буымен әрекеттеседі:

Fe⁰ + H₂⁺O = Fe⁺²O + H₂⁰↑

Темірдің оксидтері – қара түсті ұнтақ, суда ерімейді.Негіздік қасиет көрсетеді.

FeO + H₂SO₄= FeSO₄ + H₂O

Fe₂O₃- қызыл күрең ұнтақ, суда ерімейді.Оған да көбіне негіздік қасиет тән:

Fe₂O₃ + 3H₂SO₄ = Fe₂(SO₄)₃ + 3H₂

Темір гидроксиді.Темірдің суда ерімейтін гидроксидтерін, олардың сәйкес тұздарына сілтімен әсер ету арқылы алуға болады:

FeSO₄ + 2КOH = Fe(OH)₂↓ + 2К₂SO₄

Темір адам қоғамымен бірге туып, бірге жасасып, адам мүддесіне ұзақ уақыт қызмет  етіп келе жатқан тарихи элемент. Ол адамды алғашқы құрал мен қару – жарақтан бастап, бүгінгі ғарыш кеңістігіне көтерген жасампаз металл.
Темір тіршіліктің  маңызды  элементі.  Қанның  қызыл түсі болуы құрамында те-мір болады.Ол оттекті тасымалдайды. Адамда 4- 5 г темір болады.

Өнеркәсіпте алынуы: Темірді 3 түрлі әдіспен алуға болады:

Пирометаллургиялық әдіспен:

• оксидтерінен тотықсыздандыру арқылы:

Fe₂O₃ + 3H₂ = 2Fe + 3H₂O

• алюминтермиялық әдіспен:

Fe₂O₃ + 2Al = Al₂O₃ + 2Fe

• көміртек (ІІ) оксидімен тотықсыздандыру арқылы:

Fe₃O₄ + 4CO = 3Fe + 4CO₂

Қолданылуы: Таза темір электромагниттік құралдардың тетіктерін даярлауда қолданылады, өйткені оларға тез магниттелетін және ол қасиет тез жойылатын қабілет қажет.

IV Кім білімпаз?  (бекіту)

Сәйкестендіру кестесі

1.Fe₃O₄ а)темір (III)гидроксиді

2. FeO ә) темір сульфаты

3. FeSO₄ б) темір (II)оксиді

4. Fe(OH)₃ в) темір қағы

Толықтыру тесті

1.Темір ------ түстес ------- металл.

2.Темір иілімді,------- қасиеті бар, тығыздығы-------.

3.Темір қосылыстарында ------- тотығу дәрежелерін көрсетеді.

4.Темір құймалары -------және-----түрінде қолданылады.

Керекті сөздер: +2,+3, күміс, 7,87г/см , шойын, ақ, болат, магниттелетін.

Есептер шығару 1.Берілген айналымдарды жүзеге асыруға болатын реакция теңдеулерін жазыңдар:

Fe → FeCl₂ → Fe(OH)₂ → Fe(OH)₃ → Fe₂О₃ → Fe

2. Қыздырылған Fe₂О₃ үстінен сутек жібере отырып, темір алуға болады. 2 моль сутек жібергенде түзілген темірдің массасын анықтаңдар. Өнімнің теориялық шығымын салыстырғанда 95%
Үйге тапсырма:§37