Тербемелі қозғалыс

Дененің қозғалыс күйінің белгілі бір шамада қайталанып отыруын тербеліс деп атайды. Мұндай қозғалыстар уақыттың белгілі мезетінде ғана өтіп отырады. Олай болса, дененің қозғалыс күйінің тең уақыт аралығында қайталанып отыруын периодты тербелістер деп атаймыз.

Тербелмелі қозғалыс деп бір-бірінен қайталану дәрежесі өзгеше болып келетін процестерді айтамыз. Тербелмелі қозғалыс жасайтын жүйеге әсер етудің сипатына қарай тербелістерді мынандай түрлерге бөледі: еркін (меншікті) тербеліс, еріксіз тербеліс, автотербеліс, параметрлік тербеліс. Сыртқы әсердің нәтижесінде тепе-теңдік күйден ауытқыған жүйенің, әсері тоқтағаннан кейін өз еркімен тербелуін ерікті тербеліс деп атайды. Тербелістегі жүйе периодты түрде өзгеріп отыратын сыртқы күштердің әсерімен үздіксіз тербелмелі қозғалыс жасайтын болса, мұндай тербелістерді еріксіз тербелістер деп атайды. Тербелмелі қозғалыс жасап тұрған жүйе сыртқы күштің әсерін периодты түрде өзі реттеп отыратын болса, тербелісті автотербеліс деп атайды. Параметрлік тербелістерде сыртқы әсердің нәтижесінде жүйенің кейбір параметрлері периодты түрде өзгереді. Тербелмелі қозғалыстың ең қарапайым түрі – гармоникалық тербеліс болып табылады.

 (2)

Осы формула гармоникалық тербелісті сипаттайтын негізгі теңдеу. Мұндағы: А – тербеліп тұрған нүктенің тепе-теңдіктен ауытқуының ең үлкен шамасына тең. Ол тербелістің амплитудасы деп аталады,   – циклдік жиілік;   – тербеліс фазасы деп аталады. Уақыт t=0 кездегі оның шамасы   -ді бастапқы фазасы дейді.

Гармоникалық тербелмелі қозғалыс деп нүкте қозғалысының тепе-теңдік қалпынан ауытқу шамасының синусоида немесе косинусоида бойымен периодты түрде қайталанып отыруын айтамыз.