Ш.Уәлиханов атындағы №18 ЖОББМ

қарасты арнайы сыныптардың

қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі

Қамбарова Жангүл Темірәліқызы

Тақырыбы: Тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларды қазақ тілі сабағында оқытудың тиімді әдістері

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – әрбір баланың сапалы білім алуына тең мүмкіндік жасау. Соның ішінде тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларды жалпы білім беру ортасына бейімдеп, олардың толыққанды білім алуына жағдай жасау ерекше маңызға ие. Мұндай балалардың физикалық мүмкіндіктері шектеулі болғанымен, олардың танымдық қабілеті мен тілдік даму мүмкіндігі жоғары болуы мүмкін. Сондықтан оқу үдерісін ұйымдастыруда арнайы әдістер мен тәсілдерді қолдану қажет.

Қазақ тілі сабағы оқушылардың тілдік қарым-қатынасын дамытуда, ойлау қабілетін жетілдіруде және ұлттық құндылықтарды меңгертуде маңызды рөл атқарады. Тірек-қимыл аппараты бұзылған оқушылар үшін сабақтың мазмұны мен әдістері олардың мүмкіндіктеріне бейімделіп ұйымдастырылуы тиіс. Мұғалімнің басты міндеті – оқушының жеке ерекшеліктерін ескере отырып, білім беру процесін тиімді ұйымдастыру.

Тірек-қимыл аппараты бұзылған балалардың ерекшеліктері

Тірек-қимыл аппараты бұзылған балалар – қозғалыс мүмкіндігі шектеулі, кейбір жағдайда ұсақ моторикасы әлсіз дамыған балалар. Мұндай оқушылардың оқу процесінде кездесетін негізгі қиындықтары:

• ұзақ уақыт жазу кезінде шаршау;

• қол бұлшықеттерінің әлсіздігі;

• қозғалыс үйлесімділігінің төмендігі;

• кей жағдайда сөйлеу аппаратының дамуының баяулығы.

Осы ерекшеліктерді ескере отырып, мұғалім сабақ барысында оқыту әдістерін икемді түрде ұйымдастыруы қажет. Сабақтың негізгі мақсаты – оқушының тілдік дағдыларын дамыту және білімге деген қызығушылығын арттыру.

Қазақ тілі сабағында қолданылатын тиімді әдіс-тәсілдер

1. Саралап оқыту әдісі

Саралап оқыту – әрбір оқушының қабілеті мен мүмкіндігін ескере отырып тапсырмалар беру. Тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларға жеңілдетілген немесе бейімделген тапсырмалар ұсынылады.

Мысалы:

• мәтінді қысқа бөліктерге бөліп оқу;

• жазба тапсырмаларын азайтып, ауызша жауап беру мүмкіндігін арттыру;

• визуалды материалдарды қолдану.

Бұл әдіс оқушылардың өз мүмкіндігіне сенімін арттырады.

2. Көрнекілік әдісі

Көрнекілік әдісі ерекше балалардың материалды жақсы түсінуіне көмектеседі. Сабақ барысында түрлі иллюстрациялар, суреттер, кестелер, бейнематериалдар қолдану тиімді.

Мысалы:

• тақырыпқа байланысты суреттер көрсету;

• интерактивті тақта арқылы тапсырмалар орындау;

• сөздік карталар қолдану.

Бұл әдіс оқушылардың есте сақтау қабілетін жақсартады.

3. Ойын технологиялары

Ойын элементтері оқушылардың қызығушылығын арттырып, сабаққа белсенді қатысуына мүмкіндік береді.

Қолдануға болатын ойындар:

• «Сөз құрастыр» ойыны

• «Жоғалған әріпті тап»

• «Кім жылдам?»

• «Сурет бойынша әңгіме құрастыру»

Ойын арқылы оқушылар тілдік материалды жеңіл әрі қызықты меңгереді.

4. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар

Қазіргі уақытта цифрлық технологиялар білім беру процесін жеңілдетеді. Интерактивті тақта, электронды тапсырмалар, мультимедиялық материалдар ерекше балалардың сабаққа қызығушылығын арттырады.

Мысалы:

• интерактивті жаттығулар;

• бейнесабақтар;

• онлайн тапсырмалар.

Бұл әдіс оқушының өз бетімен жұмыс жасауына мүмкіндік береді.

5. Коммуникативтік әдіс

Коммуникативтік әдіс оқушылардың сөйлеу дағдыларын дамытуға бағытталған. Сабақ барысында диалог, пікір алмасу, әңгіме құрастыру сияқты жұмыстар жүргізіледі.

Мысалы:

• жұптық жұмыс;

• топтық талқылау;

• рөлдік ойындар.

Бұл әдіс оқушылардың еркін сөйлеуіне және тілдік қорын байытуға ықпал етеді.

Мұғалімнің рөлі

Инклюзивті білім беру жағдайында мұғалімнің рөлі ерекше. Мұғалім тек білім беруші ғана емес, сонымен қатар оқушының психологиялық қолдаушысы болуы тиіс.

Мұғалімнің негізгі міндеттері:

• әрбір оқушының жеке ерекшелігін ескеру;

• қолайлы оқу ортасын қалыптастыру;

• оқушылардың өзіне деген сенімін арттыру;

• сабақта ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру.

Мұғалімнің мейірімді қарым-қатынасы мен қолдауы ерекше балалардың оқу мотивациясын арттырады.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларды қазақ тілі сабағында оқыту ерекше педагогикалық шеберлікті талап етеді. Мұғалім оқыту барысында оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып, тиімді әдістер мен технологияларды қолдануы қажет. Саралап оқыту, ойын технологиялары, көрнекілік әдісі және цифрлық құралдарды пайдалану оқушылардың тілдік дағдыларын дамытуға және білім сапасын арттыруға мүмкіндік береді.

Инклюзивті білім беру – қоғамның дамуына ықпал ететін маңызды бағыттардың бірі. Сондықтан ерекше білім беру қажеттілігі бар балаларды қолдау, олардың білім алуына жағдай жасау – педагогтардың басты міндеттерінің бірі болып табылады.