"Тіршілік әлемі" Биологиядан 6 сыныпқа арналған сабақтан тыс жұмыс

Бұланды орта мектебі

7-сынып оқушыларына арналған

сабақтан тыс жұмыс

Дайындаған: Адий Аманжол

Армысыздар, құрметті оқушылар!

“Әуенін тап!” телеойынның желісімен жүргізілетін “Тіршілік әлемі” атты сайысқа қош келдіңіздер! Осы ойынға апталықтың бірінші күні өткізілген ой өріс марафонынан жеңіп шыққан 3 оқушы қатысады. Ойын 3 кезеңнен тұрады.

І кезең.

Бұл кезеңде таңдап алған ұпайларыңызға әр

10 секунд сайын 100 ұпай қосылады. Жауабы қате айтылса, 2 реткі ойынға қатыса алмайсыңдар.

1200 – Бактериялар қоректенуіне қарай нешеге бөлінеді? (сапрофит, паразит)

1000 – Ұсақ ағзаларды алғаш ашқан ғалым (1683ж. Антон Левенгук)

800 – Тіршілігіне қолайсыз жағдай туса бактериялар не түзеді? (спора)

600 – Біздің ғаламшарымыздың тазалаушысы (шіріту бактериялар)

Вирус

1200 – Вирус терминін ғылымға еңгізген ғалым (1899 ж. М.В.Бейернек )

1000 – Бактерияны ерітіп жіберетін вирус (бактериофаг)

800 – Темекі теңбіл вирусын алғаш ашқан ғалым (Д.И.Ивановский)

600 – Вирус арқылы таралатын қауіпті ауру. (СПИД)

Саңырауқұлақ

1200 -Саңырауқұлақтың жыныссыз көбею түрлері (спора, зооспора, конидий)

1000- Пеницилл мен аспаргилл қандай саңырауқұлаққа жатады? (зең с.қ.)

800 - Бидай масағын зақымдайтын қара түсті саңырауқұлақ (қастауыш)

600 – Шыбынжұт, трюфель, көңілкеш қандай саңырауқұлақтар (улы)

Төменгі сатыдағы өсімдіктер

1200 – Балдырдың денесіндегі ұлпалары болмайтын және мүшелерге

бөлінбейтін өсімді бөлігі не деп аталады? (таллом)

1000 – Хламидомонададан хлорелланың айырмашылығы( хлореллада талшығы 2 көзшесі болмайды)

800 – Біржасушалы жасыл балдыр (хлорелла, хламидомонада, хлорококк)

600 – «Теңіз жүзімі» (Саргассум)

ІІ кезең

Бұл кезеңге ұпайы жоғары 2 оқушы қалады. “Әуенін тап” телеойында 7 нотадан бастап саудаласатын болса, сендер, 1 мин, 50 сек, 40 сек, 30 секундқа дейін саудаласу арқылы 5 сұраққа жауап бересіңдер. Бұл кезеңде жоғары сатыдағы өсімдіктерге байланысты сұрақтар беріледі.

Күрделігүлділер тұқымдасы

Алқа тұқымдасы

Ерінгүлділер тұқымдасы

Бұршақ тұқымдасы

Жабық тұқымды өсімдіктер

1. Күрделігүлділер тұқымдасы.

Қазақстанда бір ғана түрі кездесетін, көпжылдық шөптесін өсімдік. Ерте көктемде көптеген шөптекті өсімдіктерден бұрын гүлдейді. Бір қызығы жапырағын гүлдену соңынан жаяды. Өсімдік жапырағы тақтасының үстіңгі беті түксіз, жылтыр – “салқындық” білдіреді. Жапырақтың астыңғы бетінде жұмсақ түктер өсіп,”жылылық” шырай білдіреді. Осы 2 түрлі ерекшелігіне байланысты өсімдік не деп аталған? (өгейшөп)

2. Алқа тұқымдас.

Бұл өсімдіктің отаны – Оңтүстік Америка. Тұқымнан гөрі түйнек арқылы көбейту тиімді. Жемісі улы. Оның түйнегінен спирт, крахмал, сірне алынады. Оны халқымыз “ІІ нан” деп те атайды. (картоп)

3.Ерінгүлділер тұқымдасы.

Бұл өсімдіктің реңі ажарсыз, көгілдір, ұсақ гүлді, сүректі бөлме гүлі. Жапырағын сипаласа, жалбыз тәрізді иіс шығарады. Осы өсімдіктің негізгі қасиеті – күйе көбелегін құртуы. Ол өскен бөлмеге күйе көбелегі, тіпті шыбын да жолай алмайтыны мәлім. Осыған орай “шыбынқуғы” деп те атайды. Жапырағы қалақайға ұқсас, бірақ күйдірмейді. (бейқалақай)

4. Бұршақ тұқымдастары.

Бұршақ тұқымдастардың гүлінің ерекшелігі.

(Ең ірі күлте жапырақша- желкен, бүйіріндегі

2 күлте жапырақша-ескек, төменгі тұтасып кеткен екеу- қайықша деп аталады.)

5. Жабық тұқымды өсімдіктер.

Жабық тұқымды өсімдіктердің ашық тұқымды өсімдіктерден айырмашылығы қандай?

(Жабық тұқымды өсімдіктерде гүлі, жемісі болады.)

ІІІ кезең

Бұл кезеңде ІІ кезеңнен жеңіп шыққан бір оқушы ғана қатысады. 30 секунд ішінде 7 сұраққа жауап бересіңдер.

1. Ұсақ ағзаны зерттейтін ғылым микробиология

2. Мүктерді зерттейтін ғылым – бриология

3. Жасушасыз ағза – вирус

4. Саңырауқұлақтағы көмірсу – гликоген

5. 2 ағзаның пайдалы селбесуі – симбиоз

6. Жыныс жасушалары – гамета