Тіршіліктің қарапайым құрылымдық формасы ретінде вирустардың құрылысындағы ерекшеліктер

Сабақтың тақырыбы: Тіршіліктің қарапайым құрылымдық формасы ретінде вирустардың құрылысындағы ерекшеліктер .

Сабақтың мақсаты: 1) Білімділік: Оқушылардың вирус,прокариоттар жайлы білімін қалыптастыра отырып, үйренген білімдерін ойындар арқылы қайталап бекіте түсу.

2) Дамытушылық: Жауапты тез таптырып, тапқырлыққа дағдыландыру. Білім бере отырып,шығармашылығын,дүниетанымын дамыту.Есте сақтау, ойлау қабілеттерін арттыру.

3) Тәрбиелік:Денсаулықты,гигиенаны сақтауға,табиғатты аялауға тәрбиелеу. .

Сабақтың көрнекілігі: электрондық оқулық,тірек-сызба, оқу құралдар

Сабақтың әдіс-тәсілдері:

сөздік,көрнекілік,сұрақ-жауап,деңгейлік тапсырмалар

Сабақтың түрі:аралас сабақ

Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі: сәлемдесу, түгелдеу, оқу құралдарын даярлау, сабаққа назарларын аудару.

Үй тапсырмасын сұрау: Митохондрия,пластидтер,ядро

Үй тапсырмасын сұрау түрлі ойындар ойнату арқылы сұралады.

1. Сәйкес жауапты тап

2.Биологиялық диктант.

• ядро қабықшасын толтырып тұратын қоймалжың зат.

• ______ шар тәрізді тығыз денешік,оның мөлшері 1-2 мкм.

• _______аденизинтрифосфат.

_______дегеніміз хромосомадағы құрылыс қызметін атқаратын нәруыз.

• Митохондрияның негізгі қызметі_________________.

• Ядроның сыртын __________ қоршайды

3. «Дәрігер генетик»диагноз қою.

Жаңа сабақ :

• Вирустар- жасушасыз тіршілік иелері. Тірі ағза жасушасынан тысқары өмір сүре алмайды. Мөлшері- өте ұсақ, өлшемі 0,0000002 см. Пішіні : шар,таяқша, жіп, сопақша болады.

• Туғызатын аурулары: тұмау, қызылша, гепатит (сары ауру) ,шешек, ұшық,сал ауруы (полиомиелит), ЖҚТБ т.б.

• Зияны: адам, өсімдік, жануар ағзасына еніп, ауру туғызады.

• Ашылуы: 1892 жылы орыс микробиологі Дмитрий Иосифович Ивановский темекі өсімдігінің теңбілін зерттеп ашқан.

• Терминді ғылымға енгізген: 1899 жылы Нидерланд ботанигі және микробиологі Мартин Виллем Бейерник

• Бактерия (грекше: “таяқша”) – ядросы толық қалыптаспаған, біржасушалы ағза. Оларды микроскоп арқылы ғана көре аламыз.

• Ашылу тарихы: бактериялар жайлы алғаш деректі 1683 жылы голландиялық ғалым Антон Левенгук ашты. Бактериялар ХҮІІ ғ. Ұлғайтып көрсететін аспаптың көмегімен зерттелді.

• А.Левенгук 150-270 есеге дейін ұлғайтып көрсететін микроскоп жасап, онымен тоқтау су, теңіз суының тамшысы, бұрыштың тұнбасын т.б. қарады.

• 1870-1880 жылдары француз ғалымы Луи Пастер ағзаларда ауру тудыратын, тағамдарды бүлдіретін ұсақ ағзалар бар екенін тәжірибе жүзінде дәлелдеді.

• Бактерияларды зертейтін ғылым: миробиология.

• Микробиология (грекше “микрос” – кішкене, “логос” – ғылым) – көзге көрінбейтін, ұсақ тірі ағзалардың құрылысын, қасиеттерін, пайдасы мен зиянын зерттейтін ғылым.

• Цианобактериялар деп бактериялардың фотосинтез үрдісі жүретін жасыл-қызыл түсті өкілдерін айтады.

• Цианобакерияларың жасушаларының пішіні цилиндр, шар тәрізді. Сыртын қалың сілемейлі қабық жабады. Жасуша қабығы үш қабаттан тұрады. Сыртын және ішін цитоплазмалық жарғақша жабады. Сыртқы боялған бөлігі- хромотоплазма, ішкі түссіз бөлігі- орталық плазма деп аталады. Хромооплазмасында цитоплазманың тығыздалуынан пайда болған жарғақшаларды қоршай орналасқан хлорофилл және көк, қызыл пигменттері болады. Орталық плазманың нағыз ядродан айырмашылығы- сыртын қоршаған 2 қабат жарғақшасы, хромосома жіпшелері, ядрошығы болмайды. Орталық плазма қатарласа орналасқан жіпшелер күйінде болады. Нағыз ядросы болмағандықтан, цианобактериялар жасушалары қарапайым екіге бөліну арқылы көбейеді.

Сабақты бекіту:

1.Олар жасушасыз тіршілік құрылымы болып табылады.

а) бактериялар ә) вирустар б) саңырауқұлақтар

2.Бактерия жасушасына енген вирус:

а) бактериофаг ә) спора б) бактерия

3. Тұмау, сары ауру, шешек,қызылша ауруларының қоздырғышы:

а) бактерия ә) вирус б) бактериофаг

4.Таяқша тәрізді бактериялар:

а) бацилл в) кокка с) спирилдер

5. Шар тәрізді бактериялар:

а) кокка в) вибрион с) бацилл

6.Бактериялардың фотосинтез үрдісі жүретін көк-жасыл, қызыл түсті өкілдері:

а) түйнек бктериялары в) цианобактериялар с) шіріту бактериялары

Бағалау:оқушыны бағалау

Үйге тапсырма:Прокариоттар және вирустар.

«Спид» тақырыбына іздену жұмысы

Дәптермен жұмыс жасау.