"Топтар мен оқушылармен жұмыс жасайтын жас топ жетекшілеріне арналған әдістемелік ұсынба"

Топтар мен оқушылармен жұмыс жасайтын жас топ жетекшілері мен ө/о шеберлеріне арналған әдістемелік ұсынба.

Методические рекомендации для молодых кураторов и мастеров п/о по работе с учебной группой и учащимися.

Құрастырған: Шналиева М.У , Батыс Қазақстан «АТиСО» академиялық колледжі педагог-психологы

Рецензенттер:

Кубашева Г.К- М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің оқытушысы

Мухамедьярова А.С- Теректі колледжінің педагог-психологы

Бұл әдістемелік нұсқаулықтың негізгі міндеті жасөспірімдердің жеке басын зерттеу барысында қиындықтары бар жас топ жетекшілері мен өндірістік оқыту шеберлеріне алғашқы әдістемелік көмек көрсетуді көздейді. Ұсынылған ұсынбалар көптеген нұсқалардың бірі ғана, бұл материал топ жетекшілеріне бастапқы мысал ретінде қызмет ете алады.

Настоящая методическая рекомендация ставит своей задачей оказание первичной методической помощи молодым классным руководителям, мастерам п/о, которые испытывают затруднения в вопросах изучения личности подростка. Предлагаемые рекомендации являются лишь одним из множеств возможных вариантов, этот материал служит примерным, ориентировочным для начинающих классных руководителей и мастеров п/о.

Жасөспірімдік кезең – бағынышты, балалық кезеңнен өзіне қолайлы ерекше тәртіп арқылы өз бетімен өмір сүруге бейімделетін шақ. Осы кезеңдегі мінез- құлықтағы тұрақтылық, әсерге берілу, өзгеше қалыптасу оның алдағы өміріне, дене бітіміне, психологиялық салауаттылығына негіз болатын сапалар. Жасөспірімдік кезеңде құндылықтар мен қызығушылықтар, жеке мүдде өзгеріске түседі. Осы кезге дейін болған құндылық, бағасын жояды, жаңа тұлғаларға еліктеу пайда болады, бұл кезеңдегі үлкендермен қарым- қатынас қарсылыққа негізделеді. Бұл кезеңде жасөспірімдер биресми ағымдарға қызығады. Сырттай жасөспірімнің өзгерісі оның дөрекілігімен, тұйықтылығымен, үлкендердің талабына кереғар мінез көрсетумен, ескертулерді ескерусіз қалдырумен, қалыпты қарым- қатынастан алшақтауымен байқалады.

Подростковый возраст рассматривается как этап развития личности, процесс перехода от зависимого, опекаемого детства, когда ребенок живет по особым правилам, установленным для него взрослыми к самостоятельной жизни. В это время cкладываются, оформляются устойчивые формы поведения, черты характера и способы эмоционального реагирования, которые в дальнейшем во многом определяют жизнь взрослого человека, его физическое и психическое здоровье. В подростковом возрасте меняется система ценностей и интересов. То, что было ценно, обесценивается, появляются новые кумиры, характер взаимоотношений с взрослыми и родителями часто носит протестный характер. В этом возрасте подростки тянутся ко всему необычному, часто увлекаются неформальными течениями. Внешне кризис подросткового возраста проявляется в грубости, скрытности, нарочитости поведения, стремлении поступать наперекор требованию и желанию взрослых; в игнорировании замечаний, ухода от обычной сферы общения.

Жасөспірімдік жастың жаңаша қалыптасуының басты құрылымдары.

Жасөспірімдік дәуірі- бұл аумалы, берекетсіз (тығырыққа тірелу, тұрақсыздық, абыржушылық).

Өзінің «мекен», өзінің жеке тұлғалық қалыптасуына сапалы түрде күш сала бастаған кезен.

Бұл мерзімде баланың дамуының үш кезеңі болады:

1.Өткір, ұйытқымалы ағыммен сипатталатын өткелі кезеңнен өзіндік «мен» пайда болады.

2.Жәй, біртіндеп өсу, толқымалы кезеңнен ересектік дамуға- өту.

3.Жасөспірім өзін-өзі тежеп, үлкендерше сезінуге ұмтылып, өз еркімен ішкі аумалы- төкпелі сезімді жеңу арқылы қалыптасады.

Главные новообразования подросткового возраста.

Подростковый возраст - эпоха хаоса, бунтующий возраст (стрессы, конфликты, нестабильность, смятение, контрасты, энтузиазм).

Открытие своего «Я», возникновение рефлексий, осознание своей индивидуальности.

Выделяют 3 типа развития подросткового возраста:

1.Характеризуется резким, бурным, кризисным течением, в итоге которого возникает новое «Я».

2.Плавный, медленный, постепенный рост, когда подросток приобщается к взрослой жизни без глубоких и серьезных сдвигов к собственной личности.

3.Подросток сам активно и сознательно формирует и воспитывает себя, усилием воли, преодолевает внутренние тревоги и кризисы.

Жасөспірімдік шақтың өз қайшылықтары:

1.Әсіребелсенділік- рухани әлсіреуге, төзуге әкеліп соғуы мүмкін.

2.Аса шалықтау, көңілсіздікке ұрындыру мүмкін.

3.Өзіне-өзі сену, қорқақтыққа, ұялшақтыққа ауысуы мүмкін.

4.Өзімшілдік, өзгеге қалқысыз еріп кетуге, өзін біреуге құлдыққа беруге дейін апаруы мүмкін.

5.Жоғары адамгершілік ынта, төмен ауысып кетуі мүмкін.

6.Қарым-қатынасқа, араласуға бейімділік, тұйықтықпен алмасуы мүмкін.

7.Нәзік сезімталдық, шарасыздыққа алып келуі мүмкін.

8.Білуге құштарлық, ешнәрсеге селт етпейтін жайбарақаттыққа ауысуы мүмкін.

9.Оқуға ықылас, оқуды жеккөруге, ауысуы мүмкін.

10.Қайта құруға деген ұмтылыс, күнделікті, бірқалыпты іске айналады.

Противоречия подросткового возраста:

1)чрезмерная активность - может привести к изнурению, истощению духовных сил;

2)безумная веселость, сменяется унынием;

3)уверенность в себе переходит в трусость и застенчивость;

4)эгоизм, чередуется с альтруизмом (для других);

5)высокие нравственные стремления сменяются низкими побуждениями;

6)страсть к общению, сменяется замкнутостью;

7)тонкая чувствительность, переходит в апатию;

8)живая любознательность переходит в умственное равнодушие;

9)страсть к чтению в пренебрежение к нему;

10)стремление к реформаторству, сменяется с любовью к рутине.

Жасөспірімдерді бақылау картасы.

1.Жасөспірім туралы жалпы мәлімет

-Аты-жөні

-Жасы

-Үй- мекен-жайы, байланыс телефоны

-Ата-анасының жұмыс орны

-Жасөспірімдер ісі- жөніндегі комиссияда есепте тұра ма, не үшін

-Наркодиспансерде

-Отбасының хал- ахуалы

2.Жасөспірім колледжде, отбасында, немесе биресми жағдайда

А)колледжде (тапсырмасы бар ма, кіммен дос, оқуы, тәртібі, кітапханада, үйірмеде бар ма)

ә) отбасында (ата- анасының беделімен өмір сүре ме, өз бетімен тапсырма орындай ма, күн тәртібін сақтай ма, бос уақытын қалай өткізеді)

б) биресми жағдайда (кеште не істейді, қайда барады, кімдермен, қалай араласады, хобби)

3.Өзіне, педагогтарға, ата- анасына көзқарасы қандай, құқығын, міндетін біле ме

4.Жалпы мінездемесі: білімі, тәртібі, бейімділігі, қабілеті, өзін-өзі бағалауы, көзқарасы, сенімі

Топ кураторы: /--------------/

О/ө шебері: /-------------/

Карта наблюдения за подростками

(дневник психолого- педагогического наблюдения).

1.Общие сведения о подростке.

-ФИО

-Возраст

-Домашний адрес, телефон

-Место работы родителей

-Имеет ли приводы в комиссию по делам несовершеннолетних, за какой- то поступок, наркодиспансер и т.д

-Жилищные условия (обстановка в семье).

2.Подросток в колледже, семье, неформальной обстановке.

А) в колледже (какие поручения выполняет, с кем в учебной группе дружит, как учится, записан ли в библиотеку, что читает, записан ли в кружки дополнительного образования);

Б) в семье (кто из родителей пользуется большим авторитетом, какие поручения выполняет по дому, соблюдает ли режим дня, как проводит свободное время);

В) в неформальной обстановке (что делает в вечерние часы, с кем дружит, с кем общается).

3. Отношение к себе, к педагогам, к родителям. Отношение к правам и обязанностям.

4. Общая характеристика.

Характер поведения в колледже. Интересы и склонности. Самооценка. Взгляды и убеждения.

Куратор группы: /----------/

Мастер п/о: /----------/

Топ жетекшінің күнделігі (оқушыларды бақылау).

Бөлімдері:

• 1.Оқу белсенділігі

• 2.Үлгерімі

• 3.Тәртібі

• 4.Топтастарымен қарым-қатынасы

• 5.Педагогтарға көзқарасы

• 6.Сезімталдығы

• 7.Ата- анасымен қарым- қатынасы

Дневник куратора учебной группы (наблюдения за учащимся).

Разделы:

• 1.Учебная активность

• 2.Успеваемость.

• 3.Дисциплина.

• 4.Взаимоотношение с учащимися по группе.

• 5.Отношение к педагогам.

• 6.Эмоциональное состояние.

• 7.Отношение к родителям.

Оқушының жеке портреті

Аты-жөні:

№ тобы:

Толтырылған уақыты:

Топ жетекшісі: /--------------/

Индивидуальный портрет учащегося.

ФИО------------------------------

№ группы:

Дата заполнения:

Куратор группы: /-----------/

«Аяқталмаған сөйлем» әдістемесі

Әдістің мақсаты: оқушының жеке ерекшелігін, олардың мүддесін, қызығушылығын, бейімділігін зерттеп білу.

Нұсқау: балалар мына берілген сөйлемдерді аяқтаңыздар.

1.Ана деген ол....

2.Әке деген ол....

3.Мен....

4.Бақыт дегеніміз....

5.Қуаныш дегеніміз....

6.Махаббат деген....

7.Мен.......өте ұнатамын

8.Мен.......өте жек көремін

9.Менің.......істегім келеді

10.Менің......істегім келмейді

11.Менің асқақ арманым.........

«Методика незавершенных предложений».

Цель методики: изучить индивидуальные особенности учащихся в группе, их интересы и увлечения.

Инструкция: Ребята вам предлагается закончить следующие предложения.

1. Мама- это……

2. Папа –это…..

3. Я –это……

4. Счастье- это……

5. Радость- это…

6. Любовь- это….

7. Я очень хочу…

8. Я очень не хочу….

9. Я очень люблю…..

10. Я очень не люблю…

11. Моя заветная мечта….

«Топтастарым туралы пікірім» (сауалнама)

Ұсынба: балалар, төменде берілген белгілерге қарап өз топтастарыңды бағалап қараңыз, тұстарына олардың атын жазыңыз.

1.Оқуға жауапкершілікпен қарайды-

2.Тәртіптілік, олардың бұлжымас заңы-

3.Ұстамдылығы-

4.Еңбексүйгіштігі-

5.Танып- білуге құштар-

6.Пәндерден білімі-

7.Топтағы беделі-

8.Айналаға көзқарасы, танымы (онымен әңгімелесу қызық, көп оқиды)-

9.Тәрбиелілігі (әдепті, мәдениеті төмен, жанжалшыл немесе кекшіл)-

10.Белсенділігі (сабақта, іс-шараларға қатысу, өзімен-өзі болғанды қалайды, үндемей қалады)-

11.Әділділігі-

12.Байланысқа түсу деңгейі (ашық, тұйық)-

13.Топта көшбасшылықты кімге жүктер едіңіз?

Анкета «Ваше мнение об одногрупниках».

Инструкция: Ребята вам нужно оценить и вписать имена ваших одногрупников по следующим критериям:

1.Ответственное отношение к учебе-

2.Дисциплинированность-

3.Скромность-

4.Трудолюбие-

5.Любознательность-

6.Знание предметов-

7.Авторитет в группе-

8.Кругозор (интересный собеседник, начитанность)-

9.Воспитанность (соблюдает такт, низкая культура, конфликтный)-

10.Активность (на уроках участвует, отмалчивается, общеколледжные мероприятия)-

11.Чувство юмора-

12.Коммуникабельность (открытость, сдержанность, «в себе»)-

13.Кому вы отдадите лидирующие места в коллективе-

Методика «Фотография группы

«Топ суреті» әдістемесі

Инструкция: расположить одногрупников по Ф.И.О

Ұсынба: топтастарыңды аты-жөні мен өзің дұрыс көрген ретте орналастыр

Топтың әлеуметтік төлқұжаты.

1.Топтағы оқушы саны

2.Олардың ішінде:

-жетім балалар

-ата-ана қамқорлығынсыз қалғаны

-үйден оқитыны

3.Жартылай жетімдер:

-әкесіз

-анасыз

4.Мүгедек бала

5.Әлеуметтік жағынан қолайсыз отбасы:

-ата- анасы ішеді

-ата-анасының балаға қарауға мүмкіндігі жоқ

-ата-анасының тәрбиелеуге әлі келмейді

-ата-анасы ішкі істер бөлімінде есепте, не сотталған

6.Ата-анасы мүгедек

7.Әлеуметтік жағынан аз қамтылған отбасы

8.Көп балалы отбасы

9. «Тәуекел тобы»:

-жасөспірімдер комиссиясында есепте тұрады

-колледжішілік тәртіптілік кеңесте есепте тұрады

-наркодиспансерде есепте

-есепке алу қажеттілігі туындағандар.

10.Ұлттық құрама

11.Колледжге басқа қаладан, ауданнан, алыс ауылдан келіп оқитындар.

Топ жетекшісі: /--------------/

Социальный паспорт группы.

1.Общее количество учащихся в группе:

2.Из них:

-Дети-сироты

-Дети оставшиеся без попечения родителей

-Патронатные дети

2.Семьи без матери

Семьи без отца

3.Дети- инвалиды в семье

4.Неблагополучные семьи

-родители пьют

-родители не оказывают должного внимания

-родители не справляются с воспитанием ребенка

-родители состоят на учете в ювенальной полиции

5.Родители инвалиды

6.Малообеспеченные семьи

7.Многодетные семьи

8.Группа риска

-учащиеся, состоящие на учете

-учащиеся, которых необходимо поставить на учет

9.Национальный состав

10.Учащиеся, прибывшие из др.городов, стран, отдаленных районов.

Дата заполнения:

Куратор группы:

Оқушылар дамуының жеке картасы.

1.Аты-жөні

2.Денсаулығы, дене тұлғасының дамуы

3.Жекетұлғалық дамуы (хоббиі, қызығушылығы, арманы, құндылығы)

4.Сабақтан тыс уақытта

5.Өзіне өзінің берген бағасы, өз бойындағы дамытуға ұмтылған сапасы

6.Қары-қатынас, байланысы тұрысынан дамуы

7.Топтағы алатын орыны

8.Достары (адамдардың қандай сапалық көрсеткішін бағалайсың?)

9.Топтағы қарым- қатынасы

10.Оқушылардың көкейкесті мәселелері

11.Оқуға деген көзқарасы:

-колледжде не ұнайды

-қай пәнді әсіресе ұнатасың

-қай пәннен саған көмек керек

-бос уақытында немен айналасасың

-қандай үйірмелерге қатынасасың

12.Үлгерімі

13.Мінезіндегі ерекшелікті атап көрсету

14.Таным аумағының ерекшеліктері (ойлау, есте сақтау, зейін тұрақтылығы)

15.Ата-анасына қарым- қатынасы, көзқарасы

Топ жетекшісі: /--------------/

Индивидуальная карта развития учащегося.

1.Ф.И.О

2.Физическое развитие, состояние здоровья

3.Личностное развитие (хобби, интересы, ценности, мечты)

4.Занятость вне уроков

5.Самооценка (отношение к себе)

-какие качества ты хотел бы развить в себе?

6.Коммуникативное развитие, общение

7.Положение в группе

8.Друзья

-какие качества ты больше всего ценишь в людях?

9.Отношение к группе

10.Проблемы учащегося

11.Отношение к учению

-что тебе нравится в колледже?

-какие учебные предметы тебе нравятся больше всего?

-по каким учебным предметам тебе нужна помощь?

-чем ты увлекаешься в свободное время?

-какие кружки ты посещаешь?

12.Успеваемость

13.Особенности характера и темперамента (акцентуация характера)

14.Особенности познавательной сферы (мышление, память, внимание)

15. Отношение к родителям

-когда тебе трудно, помогают ли тебе родители?

Дата заполнения:

Куратор учебной группы:

Жасөспірімдердің ұрлықпен айналысу себептері:

1.Өзіне жарасатын белгілі бір дүниеге қызығу (ешқандай басқа негіз жоқ)

2.Айналасындағылармен қоян-қолтық араласу жөні болмағанда, жалғыздық, зерігу, өзін-өзі көрсетудің оң болмасада өзін тәсілі

3.Өзгелерден аяған өнегесінен

4.Біреуді опындыру, өкіндіру үшін

5.Алғым келмесе де, қолым өзі сұғанақ

Причины воровства.

1.Сосредотачивается на привлекательности вещи для него, без всякой корысти (зависти).

2.Лишен познавательного общения со взрослыми и сверстниками. Ребенок начинает утверждать свое «я» через порок, оказывается, за всем этим стоят, сложнейшие переживания своего неблагополучия, одиночества, отверженности.

3.Большинство совершающих краж, «отражатели» того, что видят и слышат.

4.Из мести кому-то

5.Не хочу брать, а руки сами тянутся.

Есірткіге тәуелді бала бастағанын қалай анықтауға болады.

Ата- аналар мен педагогтарға естелік:

-жасөспірімнің өзі сүйіп айналасатын істеріне (спорт, мәнерлеп оқу, достар) қызығушылығы жойылады;

-достары, ортасы өзгереді;

-күтпеген жағдайда көңіл-күйі өзгереді, белсенділігі төмендеп, көзіндегі қуаныш азаяды;

-салмағы азайып, асқа тәбеті нашарлайды, ұйқы баса береді;

-тәртібі өзгереді, өтірік айта бастайды, баратын жерін ашық айтпайды, міңгірлеп анық сөйлемейді;

-ақшаны көп жұмсайды, көп сұрайды, ұрлай бастайды;

-сабаққа жиі келмейді, оқу үлгерімі төмендейді;

-үстінен дәрі иісі шығады, ине іздері пайда болады, қалтасында дәрі капсулдар, ұнтақтар жүретін болады.

Көмектесу тиімді болар еді егер жасөспірім оны қабылдаса.

Как установить факт употребления наркотиков?

Памятка для педагогов и родителей.

-потеря интереса к вещам, которые раньше были для подростка важными: хобби, спорту, друзьям

-резкое изменение круга друзей

-неожиданные перемены настроения: от активности к пассивности, от радости к унынию

-приступы сонливости, потеря аппетита, снижение веса

-проявление скрытности в поведении, лживость, отказ сообщать о своем местонахождений, невнятность речи

-увеличение расходов карманных денег, исчезновение денег

-прогул занятий, снижение успеваемости

-запахи, следы на теле, одежде (иглы, шприцы, необычные порошки, капсулы, таблетки)

Помощь будет эффективной, если подросток захочет принять её.

Физикалық белгілері:

-тез шаршағынтық

-себеп- сылтаусыз бас ауыру

-ұйқысыздық

-дене терісі түсінің өзгеруі (сұрлану, бозару, беттің қызаруы)

-қозғалыстың дәл болмауы, сенімсіздік

-тілдің бұзылуы

-ауруды сезбеу

-тәбеттің жоғалуы, әлде ашқарақтану

-жиі терге малыну, тершеңдік

-асқазан ауруы, шек ауруы (жүрек , құсу)

-үнемі мырқырап жүру

-көздің қарашағының кішіреюі, үлкеуі

-ине салған жерлердің көбеюі.

Физические симптомы:

-быстрая утомляемость

-головная боль без видимой причины

-нарушение сна

-изменение цвета кожных покровов (бледность, покраснение лица)

-неуверенные, неточные движения

-нарушение речи

-снижение болевой чувствительности

-отсутствие аппетита или неумеренный аппетит

-частые приступы потливости

-беспричинная боль в желудке, кишечнике (тошнота, рвота)

-постоянный насморк

-сужение или расширение зрачков

-следы инъекции.

Психикалық әлеуметтік белгілер:

-көңіл- күйдің тез ауытқуы, себепсіз ауысқан көңіл- күй ең басты белгі;

-тығырыққа тірелу, тұйықтану (өзіне-өзі қол салу)

-басқа адамдармен қарым- қатынастығы зорлану, ықыластың азаюі

-өзімен-өзі бөлектену

-оқуға ынтасының жоғалуы

-қарсылық тапшылығы

-өшігу, жәбірленушілік

-әлеуметтік оңашалану

-есірткі заттарын іздеу

-әдейі оңашалану

-қорқыныш

-қызғаныш, күдіктенушілік

-ондай адамға сенуге болмайды

-достардан айырылу (басқа топ табу)

-жиі –жиі келеңсіз оқиғаларға тап болу.

Психосоциальные признаки:

-перепады настроения. Настроение ребенка- это самый важный признак, меняется по непонятным причинам

-депрессия (самоубийство)

-напряженность во взаимоотношениях с др.людьми

-стремление к уединению

-снижение интереса к учебе, отсутствие в лицее

-финансовые проблемы

-агрессивность, раздражительность

-социальная изолированность

-постоянный поиск наркотического вещества

-страх

-ревность, подозрительность

-отсутствие пунктуальности, на этого человека нельзя положиться

-потеря друзей (появление новых)

-частые мелкие происшествия.

Оқушыларды есепке қоюдың ережесі.

1.Колледж жарғысын қайта-қайта бұзу

2.Оқушыларға арналған ережені бұзу (себепсіз сабақ қалдыру, спирттік ішімдіктер ішу, денсаулыққа зиянын келтіретін пайдасыз нәрсемен айналысу)

3.Сабақтан тыс уақытта тәртіп бұзып жасөспірімдер комиссиясы тіркеуіне ілігу

4.Оқу жылының бойына құқық бұзудың алдын- алу мақсатында алдын- алу кеңесінің шешімімен есепке алу

5.Есептен шығару оң нәтижелер көп болса, айналасындағылармен қарым- қатынас жақсарып, байланыс сабасына түссе іске асады.

6.Жасөспірімді есепке алу керек болса, топ жетекшісі оның психологиялық- педагогикалық мінездемесін және оны тәрбиелеудің жоспарын қоса ұсынады.

7.Мұндай оқушылармен жеке жұмыс тәртібіндегі ақауларды түзету, олардың ортасын өзгерту және олардың салауаттылығына кері әсерін тигізетін келеңсіз оқиғалардан сақтандыру мақсатында жүргізіледі.

Правила постановки учащегося на учет.

1.Неоднократно замеченные в нарушениях устава колледжа.

2.Систематически нарушающие правила для учащихся (пропускающие без уважительных причин, употребление спиртных напитков, вредные для здоровья вещества, проявляющие хулиганство).

3.Совершающие правонарушения во внеурочное время и поставленные на учет.

4.Постановка на учет осуществляется по решению Совета по профилактике правонарушений и при необходимости в течение учебного года

5.Снятие с учета происходит при наличии стабильных положительных тенденции в их учебе, поведении и взаимоотношениях с окружающими в начале и середине учебного года.

6.При постановки на учет куратор группы представляет на него психолого- педагогическую характеристику и план воспитательный работы с ним

7.Индивидуальная работа с данными подростками осуществляется с целью профилактики их нездорового образа жизни, коррегирования отклоняющегося поведения и изменения их воспитательной среды.

Жасөспірім бойындағы ауытқулардың белгілері мынадан айқындалады:

-үлгермеушілік

-оқуға, еңбекке, басқа да пайдалы іске қызығушылықтың жойылуы

-тәртіпсіздік

-тәртіптік қоғамдық нормасын сақтамау

-айналасындағы адамдардың құқығына нұқсан келтіру

-алаңдау , жиі ұрысып- қағысу

-жеке тұлғаның бойында жағымсыз қылықтардың қалыптасуы

-өшігушілік, қаталдық

-ішімдікке үйір болу

-тәртіпбұзушылық.

Отклонения (девиации) подростка проявляются в следующем:

-неуспеваемость

-отсутствие интереса к учению, досугу, труду

-недисциплинированность

-невыполнение общественных норм поведения

-нарушение прав окружающих людей

-конфликтность, высокая тревожность

-наличие нежелательных качеств личности: лень, лживость, эгоистичность, грубость

-немотивированная жестокость, агрессия

-употребление алкоголя

-правонарушение.

Мәселе үш факторлардың 3 тобының әсерімен көтеріледі:

1.Биогендік (тұқымауалау, туғанда алған зақым, жұқпалы ауруға, созылмалы ауруға шалдығу)

2.Психогендік (физиологиялық өсу мен психологиялық даму арысандағы кереғарлық, жас ерекшілігіне байланысты тоқыраулар- 3,7,13,17)

3.Социогендік

-экономикалық жағынан аз қамтылған отбасы

-қараусыз қалған

-ата-анасының жарамсыз үлгісі

-өте еркелету

-қатал тәрбие (мәжбүрлеу, басу)

-еңбекке баулынбаған

-отбасындағы сенімсіздік

-мекен жайында үгіт- көпшілік жұмыстарын жүргізуге қолайлы жағдайдың болмауы.

Проблемы возникают под влиянием 3 групп факторов:

1. биогенные (неблагоприятная наследственность, родовые травмы, перенесенные заболевания)

2. психогенные (противоречия между физиологическим ростом и психологическим созреванием, возрастные кризисы 3,7,13,17 лет)

3. социогенных

-экономическое неблагополучие семьи

-безнадзорность в семье (лишний ребенок)

-отрицательный пример родителей (нет дружбы, нет общения)

-чрезмерная любовь к детям (ребенок кумир)

-авторитарное воспитание в семье (принуждение, обида)

-отсутствие трудового воспитания в семье

-отсутствие доверительных отношений в семье

-слабая база для проведения досуга по месту жительства.

Психологиялық- педагогикалық тұрғыдан мүмкіндігі шектеулі балаларды 5 негізгі топқа бөлуге болады:

1.Мүмкіндігі шектеулі (мүгедектер)

2.Психикалық жағынан дамуы шектеулі

3.Педагогикалық және әлеуметтік жағынан бет- бетімен кеткен, бақылаусыз балалар

4.Әлеуметтік қатынаста ауытқымалы балалар

5. «Тәуекел тобы» балалары.

С психолого- педагогических позиции можно выделить 5 основных групп детей с проблемами:

1)дети с ограниченными возможностями жизнедеятельности (инвалиды)

2)дети с ЗПР

3)дети с педагогической и социальной запущенностью

4)дети с нарушением социальных связей и отношений

5)дети «зоны риска».

Әлеуметтік- педагогикалық белгілеріне қарай балаларды төмендегіше топтайды:

• үлгермеушілер (оқуда қиындық келтіретін), тәртіпсіз, тәрбиесіз

• әсіребелсенділер, өте енжар балалар

• қарым- қатынаста ауытқуға бар балалар (кикілжің, дау- дамайға әуес, өшіккіш, ұрыншақ бала)

• зиянды қылықтарға бейім (ұрлыққа, биморальдық, адамгершілікке жат қылықтар)

• әлеуметтік тәртібіне қарсы

• құқықбұзушылықтар.

Социально- педагогические признаки определяют следующие группы детей

с проблемами:

-неуспевающие (труднообучаемые) и недисциплинированные (трудновоспитуемые)

-сверхактивные и сверхпассивные

-с нарушением в сфере общения (конфликтность, агрессивность, аутсайдерство)

-с вредными пристрастиями и склонностями (к воровству, аморальным поступкам)

-с антисоциальным поведением

-правонарушение.

Жасөспірімдік жастың жаңаша қалыптасуының басты құрылымдары.

Жасөспірімдік дәуірі- бұл аумалы- , берекетсіз, көтеріп- жас (тығырыққа тірелу, тұрақсыздық, абыржушылық).

Өзінің «мекен» , өзінің жеке тұлғалық қалыптасуына сапалы түрде күш сала бастаған кезен.

Бұл мерзімде баланың дамуының үш кезеңі болады:

1.Өткір, ұйытқымалы ағыммен сипатталатын өткелі кезеңнен өзіндік «мен» пайда болады

2.Жәй, біртіндеп өсу, толқымалы кезеңнен ересектік дамуға- өту

3.Жасөспірім өзін-өзі тежеп, үлкендерше сезінуге ұмтылып, өз еркімен ішкі аумалы- төкпелі сезімді жеңу арқылы қалыптасады.

Главные новообразования подросткового возраста.

Подростковый возраст- эпоха хаоса, бунтующий возраст (стрессы, конфликты, нестабильность, смятение, контрасты, энтузиазм).

Открытие своего «Я», возникновение рефлексий, осознание своей индивидуальности.

Выделяют 3 типа развития подросткового возраста:

1.Характеризуется резким, бурным, кризисным течением в итоге которого возникает новое «Я».

2.Плавный, медленный, постепенный рост, когда подросток приобщается к взрослой жизни без глубоких и серьезных сдвигов к собственной личности.

3.Подросток сам активно и сознательно формирует и воспитывает себя, усилием воли, преодолевает внутренние тревоги и кризисы.

Жасөспірімдік шақтың өз қайшылықтары:

1.Әсіребелсенділік- рухани әлсіреуге, төзуге әкеліп соғуы мүмкін

2.Аса шалықтау, көңілсіздікке ұрындыру мүмкін

3.Өзіне-өзі сену, қорқақтыққа, ұялшақтыққа ауысуы мүмкін

4.Өзімшілдік, өзгеге қалқысыз еріп кетуге, өзін біреуге құлдыққа беруге дейін апаруы мүмкін

5.Жоғары адамгершілік ынта, төмен ауысып кетуі мүмкін

6.Қарым-қатынасқа, араласуға бейімділік, тұйықтықпен алмасуы мүмкін

7.Нәзік сезімталдық, шарасыздыққа алып келуі мүмкін

8.Білуге құштарлық, ешнәрсеге селт етпейтін жайбарақаттыққа ауысуы мүмкін

9.Оқуға ықылас, оқуды жеккөруге, ауысуы мүмкін

10.Қайта құруға деген ұмтылыс, күнделікті, бірқалыпты іске айналады.

Противоречия подросткового возраста:

1)чрезмерная активность - может привести к изнурению, истощению духовных сил;

2)безумная веселость, сменяется унынием;

3)уверенность в себе переходит в трусость и застенчивость;

4)эгоизм, чередуется с альтруизмом (для других);

5)высокие нравственные стремления сменяются низкими побуждениями;

6)страсть к общению, сменяется замкнутостью;

7)тонкая чувствительность, переходит в апатию;

8)живая любознательность переходит в умственное равнодушие;

9)страсть к чтению в пренебрежение к нему;

10)стремление к реформаторству, сменяется с любовью к рутине.

Топп жетекшілер мен өндірістік оқыту шеберлерінің «қиын» балаларды оқыту мен тәрбиелеу үрдісіндегі өзара байланысты қызметі.

Барлық жұмыс «қиын» балалар туралы мәліметтер базасын жинақтаудан басталады. Сауалнама, сұрақ- жауап, тестілердін қорытындысы бойынша бұл оқушылармен жеке жұмыс жоспарланады. Олардың негізінде жинақ жеке іс- қағаздары жүргізіледі:

1.Оқушының педагогикалық- психологиялық картасы (мінездеме), жұмыс жоспары, отбасын зерттеу актісі, педагогикалық- психологиялық бақылау күнделігі (бақылау дәптері) және олармен жұмыстың хаттамасы.

2.Бұл оқушылар үздіксіз бақылауда болып, олардың тәртібің ерекшелігіне, өзгеруіне үнемі көңіл бөлініп отырады.

3.Мұндай оқушылармен оқу- тәрбие жұмысының әдістері мен түрлері жетілдіріліп отырылады.

4.Сынып жетекшісі немесе өндірістік оқыту шебері түсіністік және қолдау жағдайын жасақтайды.

5.Оқушының денсаулығын бақылауда ұстау (ата- анамен, колледж дәрігерімен, психологтың ынтымақтастығы).

6.Жеке тұлғаның ерекшелігін, мінез-құлқын зерттеп білу үшін психологтың, әлеуметтік педагогпен бірігіп жүргізген сауалнамасы.

Взаимодействие куратора учебной группы и мастера п/о с «трудными» учащимися в процессе их обучения и воспитания.

Вся работа начинается с создания база данных на «трудных» учащихся в группе, выявленных в процессе изучения личности учащихся. По результатам тестов, опросников, анкетирования планируется индивидуальная работа с этими учащимися. Заводится накопительная папка, в которой основу составляет:

1.Психологическая- педагогическая карта учащегося (характеристика), план работы, акт обследования семьи, дневник психолого-педагогического наблюдения (тетрадь наблюдения), и протокол работы с ними.

2.Беспрерывно эти учащиеся находятся под контролем, обращается внимание на особенности и характер поведения.

3.Совершенствуется стиль и методы учебно- воспитательной работы с такими учащимися.

4.Куратор группы или мастер п/о создает обстановку дружелюбия, понимания и поддержку.

5.Следит за здоровьем учащегося (сотрудничество с мед.работником, психологом, родителями).

6.Проводит совместно с психологом и соц.педагогом анкеты для изучения личности учащегося и анализирует изменения в поступках и характере.

Қиын оқушылармен жеке жұмыс

Ата- аналармен тәрбие жұмысы

Сабақ қалдыруды болдырмау

Тәртібі мен үлгеріміндегі кемшіліктерді уақтылы ескерту

Эстетикалық және дене тәрбиесінің пайдалы әсерлері (үйірмелер, секциялар)

Ауру (әлсіз) оқушыларға тиімді көмек көрсету

Аз қамтылған отбасылардың балаларына көмек көрсету.

Индивидуальная работа с трудными детьми

Воспитательная работа с родителями учащихся

Борьба с пропусками, недопущение отставания

Своевременное предупреждение в успеваемости и поведении

Полезное влияние эстетического и физического воспитания (вовлечение в

спортивные секции, кружки дополнительного образования)

Оказание помощи больным детям

Оказание помощи малоимущим детям

Поддерживать контакт с преподавателями- предметниками

В случае необходимости посетить учащегося на дому (съемная квартира, общежитие), поддерживать тесную связь с родителями

Оқушының үлгерімі, денсаулығы туралы, жалпы ол туралы толық мәлімет білу

Жеке кеңесберушілік, жұмыстарды жүргізу, жеке ерекшеліктерін, қабілетін біліп оны іске асыруға көмектесу

«Қиын оқушы-бұл» деген сауалнама.

Анкета для учащихся: «Трудный учащийся ЭТО».

Қалай жұмыс жасауға болады?

Как работать?

Жетістіктер дәптері.

Мақсаты- өз қол жеткізген жетістіктерді белгілеу.

• Әрбір оқушы жыл бойы өзі қол жеткізген жетістіктерді үнемі белгілеп отыратын дәптер жүргізу қажет. Сонымен қатар оқушыларға бұл дәптерге тек қана үлкен жетістіктер емес, басқа да ұсақ табыстар мен қуантарлық нәтижелерді жазып отыруға болатынын ескерту керек.

• Дәптерді бастағанда осы кезге дейінгі қол жеткізген табыстарын санамалап келіп, одан әрі аптасына бір рет жаңасын тіркеп отыру. Уақыт өте келе педагог оқушыларға дәптеріне шолу жасауды тапсырады, онда жетістікке жету жолында кімдер, қалай көмектескенін, қай кезде қабілетінің жоғары болғанын талдау керек.

• Бұл дәптерге ерекше көңіл аудару үшін сыртқы бетін жарқын бояулармен безендіріп, үлкен әріптермен дәптердің атын жазу керек.

«Тетрадь достижений».

Цель - фиксация внимания на позитивных достижениях.

Пусть каждый учащийся заведет тетрадь, в которой будет регулярно отмечать свои достижения в течение года. При этом детям надо объяснить, что необязательно отмечать только самые большие «подвиги», важно фиксировать и небольшие успехи в любой деятельности. Следует начать заполнение тетради со своих прошлых достижений, а затем примерно раз в неделю добавлять новые. Время от времени педагог просит учащихся заглядывать в тетрадь, чтобы поразмыслить над такими вопросами: что мне помогло в достижении этого успеха? Кто мне помог? В каких областях мои способности более развиты? Желательно раскрасить обложку этой тетради яркими цветами и большими цветными буквами написать название.

Оқушыларға арналған әдіс: «Сөйлемді аяқта»

1. Менің жыным келеді
   _________________________________________________________________

2. Мен шыдай алмаймын
   _________________________________________________________________

3. Менің естігім келмейді
   _________________________________________________________________

4. Мен ашуланамын
   _________________________________________________________________

5. Мен ашуға келген кезде
____________________________________________________

Методика для учащихся: «Закончи предложения»

1. У меня накапливается злость от
   _________________________________________________________________

2. Я терпеть не могу, когда
   _________________________________________________________________

3. Я не хочу слышать, когда
   _________________________________________________________________

4. Я просто психую, когда
   _________________________________________________________________

5. Когда я злюсь, я
   _________________________________________________________________

Жаттығу «Тілек гүлдері».

Мақсаты : оқушылардың әртүрлі тәсілмен тілегін білдіруге үйрету және өз ойын топтағы оқушылармен бөлісуге жаттықтыру.

Мазмұны : балаларға қолдан жасалған қағаз гүлдер үлестіріп, олардың әрқайсысы гүлдің ортасына өз тілектерін жазады. Әрқайсысы: «Мен біздің топта_________ қалаймын» деген толық сөйлем жазады. Үйдің суреті салынған қатты қағазға гүлдер жапсырылады.

Упражнение «Цветки желаний».

Цель: научить детей разнообразным способом выражать желания и делиться ими с одногруппниками.

Содержание: учащимся раздаются шаблоны цветков из бумаги, они должны написать в середине цветка свое желание. Каждый отвечает на вопрос «Я хочу, чтоб в моей группе_________». На ватман с домом прикрепляются цветки.

Ой- толғаныс түріндегі шағын шығарма жазу.

• “Менің бақытты жанұям”;

• “Болашаққа хат”;

• “Менің арманым”;

• “Менің отбасымның тарихы”;

• “Бала бақыты”;

Оқушыға арналған сауалдар.

1. Сіздің топта сені ренжітетін оқушылар бар ма (ұрады, келекелейді т.б)?

А) «иә» Б) «жоқ».

2. Ондай жағдай болғанда сен өзінді қалай сезінер едің?

А) көңілім түседі Б)өкпелеймін В) ештеңе етпеймін Г) көңіл бөлмеймін

3. Оқушылар арасында әсіресе жиі болатын қақтығыстар:

А)ұрыс-керіс Б)күш көрсету В)келекету Г)материалдық жағынан

4. Сіз оқитын топта ұрыс- керіс, өшіту жиі бола ма?

А) жоқ Б) иә В) жауап жоқ

5. Бұл мәселені шешудің маңызын бағалаңыз (төмендегі критерилер арқылы).

А) өте маңызды Б) маңызды В) маңызды емес Г) тіпті маңызы жоқ

6.Топта әсіресе, өшігудің қандай түрлері жиі кездеседі?

А) сөзбен Б) күш көрсету В) материалдық қысым жасау

Г)тікелей емес, қағыту арқылы

7.Балалар арасында ұрыс-керіс, өшігу қандай жас ерекшелігіне тән?

Барлық жасқа тән, тек әртүрлі жағдайда.

А)7 – 9 жас Б)10 – 12 жас В)13 – 15 жас

8.Балалардың қақтығысы әсіресе қай кезде жиірек болады?

А) сабақта Б)үзілісте В)асханада Г)киімілгіште

Д) колледж жанында Е)спорт алаңында Ж) жатақханада З) өз жауабы

Опрос для учащихся.

1. Есть ли в вашей группе ребята, которые обижают тебя (дразнят, бьют и т.д.)?

А) «да» Б) «нет».

2. Что ты чувствуешь при этом?

А) плохое состояние Б) обида В)ничего Г)не обращаю внимание

3. Чаще всего учащиеся сталкиваются со:

А) со словесной агрессией Б) физической В)косвенной Г)материальной

4. Существует ли проблема проявления агрессии в группе, где вы учитесь?

А)Нет Б)Да В)Не ответили на этот вопрос

5. Оцените значимость решения данной проблемы по следующим критериям.

А)Крайне важна Б)Важна В)Не важна Г)Совсем не важна

6.Определили, какие виды агрессии чаще всего встречаются в группе?

А)Словесная Б)Физическая В)Материальная Г)Косвенная

7.В каком возрасте проявляется детская агрессия больше всего или ярче?

Во всех возрастах проявляется одинаково ярко, только в разных проявлениях.

А)7 – 9 лет Б)10 – 12 лет В)13 – 15 лет

8.Где больше всего проявляется агрессивное поведение учащихся?

А)На уроке Б)На перемене В)В столовой Г)В гардеробе

Д)Около колледжа Е)На спортплощадке Ж) В общежитии З) свой ответ

Әртүрлі қиындығы бар оқушылармен жұмыста педагогтар мен ата- аналарға берілетін нұсқаулар:

Оқушының жеке тұлғасын зерттеу әдісін екі топқа бөлуге болады:

1.Құрастырмалы түсінік алу бала туралы қажетті ақпаратты жинақтау (бақылау, тестілеу, сауалнама жүргізу, сұрақ-жауап, сұхбат, әңгімелесу) т.б

2.Қалыптастырушы- тәрбиелік ықпалға көнуіне қарай тәсіл деңгейін белгілеу (педагогикалық тәсілдер:«өтіну», «мадақтау», «тауы қайту», «алдын-ала болжам жасау», «жан-жақты әрекетке түсу» т.б).

Ең басты міндет: оқушының күрделенген мінез- құлқының неден болғанын анықтап, жеке тұлғаның қалыптасуына сыртқы және ішкі әсердің деңгейін бағалау. Тәрбиелеуде қайсыбір тәсілді таңдау үшін, алдымен оны таңдағанда алдына қойған мақсатынды, жеткің келген мақсатынды дұрыс, анық белгілеп ал. Сонан соң мына төменде көрсетілген педагогикалық тәсілдерді таңдап ал:

I.Жасампаздық. Бұл тәрбиеші мен бала арасындағы өзара түсінушілік пен өзара қатынасты жақсартуға ықпал ету:

1.мейірбандық, қамқорлық, көңіл бөлу

2.өтініш жасау

3.мадақтау, құптау, мақтау, марапаттау, сезімділік таныту т.б түрдегі мадақтаулар төменде көрсетілген ереже бойынша жасалынады- бала үлгі боларлық қылық көрсетсе:

-мадақтау балаға оң әсер қалдыратын болса

-мадақтау түрін таңдағаңда баланың жеке ерекшелігін есепке алу

-берілген марапатты ешқашан тартып алмау, өйткені оның жеке намысына нұсқан келуі мүмкін, кейбір келеңсіз оқиғалардан соң да бала өзінің жақсы болып қалуға құқығы бар екенін сезінуі тиіс

-балаға аздаған еркіндік пен құпияны сақтау мүмкіндігін пайдалануға ерік беру

-баланың сенім- танымын әрдайым ескеріп, оны бұйрықпен, жарлықпен, зорлап түсіндіруге күш салмаңыз

-егер жағдай соған тіреп тұрса бұйрық беріңіз, оны қатаң сақтаңыз және жедел алға бастайтындай дәл бере біліңіз

-әрқашан баланың денсаулығы мен көңіл- күйін ескеріп отырыңыз

-егер сізге де сыйластықпен қарасын десеңіз, оның өзін де сыйлай біліңіз

-баланың жеке тұлғасының қауіпсіздігін есте сақтаңыз, оған ұрысқанда: «сен барып тұрған қайырымсыз» деп емес, «сенің ісің ешқандай қайырымдылыққа жатпайды» ұрысуға тырысыңыз.

Сіз осы ұстанымдарды есте сақтамасаңыз, өзіңізге деген сенімді жоғалтып аласыз.

4.Алдын- ала тұлғаны болжамдау, ол туралы оң көзқарас қалыптастырып, ол әлі мұндай сенімге ие бола қоймаса да оған қолдау көрсету арқылы жақсылыққа бастау, жақсы әдетке баулу.

5.Түсіністікпен қарау. Оқушыға қиын жағдайда, яғни, өз тарапынан жасалған тәртіпсіздік әсерінен топтағылар, тұстастары одан теріс айналып кетсе де педагог оны кейбір тәсілдермен қолдап, жіберілген қатені жөнге келтіру жолдарын көрсетіп, айналасындағылардың оған түсіністікпен қарауына жетіссе, баланың педагогқа, болашаққа, достыққа сенімі нығаяды, басына түскен қиындық сейіліп, өзіне-өзі келеді.

Педагогтың міндеті: қолдай отырып, оның істеген тәртіпсіздігінің өте өрескел екенін, бірақ білмегендіктен, кездейсоқ, ойсыз жасалған екенін, бұдан алда сабақ алып, қайталамау керек екенін ескерту.

6.Кешірім. кешіру білу- адамзат сапасының маңызды көрсеткіші және бұл педагогтар қызметінде үлкен орын алады. Бастысы кешірім беру болған оқиғаға мән бере талдау және жіберілген олқылықтың баланың жамандығынан емес, оның түсінігін жетпегенінен болғанын ойлау әрі соған көз жеткізу.

II.Баланың әлеуметтік- мақұл мінез- құлқының қалыптасуына ықпал жасайтын тәсілдер:

1.Сендіру және жеке үлгі

2.Баланың өз күшіне және мүмкіндігіне сенуіне қолдау жасау

3.Қызықты қызметке тарту

4.Ізгілікті сезімдерін ояту.

III.Оқушылардың сезімі мен мүдделерінің қалыптасу серпінін түсінуге негізделген тәсілдер.

1.Ортақ жетістікке дәнекер болу. Үлкендер баланың мінез-құлқындағы өзі көргісі келген өзгерістерге тікелей нұсқау арқылы, аралық тәсіл арқылы жетісу.

2.Баланың бойындағы ізгі сезімдерді белсендендіру- бұл үлкендердің бала бойындағы қасиеттердің ашылуына жол табуы арқылы іске асады.

IV.Тікелей, жанама тоқтату тәсілдер.

1.Әрекетті атап көрсетіп отыру. Тікелей бетке басу. Жанама- балаға оның жасаған тәртіпсіздігін білетіні туралы еске сала беру.

2.Ерекше сыйлық, сөзсіз түсінік беру, келісілген істің орындалмағаны туралы есіне салу

3.Кінәлау- тәртіп нормасының бұзылғанына қарай үлкендердің ашық қарсылығы.

4.Жауапқа тарту, жазалау дегеніміз егер тәртіпсіздік әдетке айналып кетпей, бала үшін кездейсоқ болған жағдайда нәтижелі болады.

5.Бұйыра сөйлеу- дегеніміз үлкеннің сөзіндегі қатал талапқоюшылық үстем үн.

6.Ескерту.

7.Дабыл қағу , жазалау алдындағы іс-әрекет.

8.Жасалған тәртіпсіздікке ренжу, қобалжу.

V.Көмекші тәсілдер.

1.Ішкі қолдау жасақтау мәдени және адамгершілік әдептерді қалыптастыру, ол үшін әлеуметтік жағынан мақұлдауға негізделген әртүрлі шараларды көптеп ұйымдастыру.

2.Кейбір олқылықтарға көңіл бөлместен баламен қалыпты қарым- қатынасты жалғастырып, оған үнемі қолдау жасау.

Рекомендации педагогам и родителям по работе с учащимися, имеющими

различные трудности.

Методы изучения личности учащегося можно разделить на две группы:

1. Констатирующие позволяют собрать необходимую информацию о личности ребенка и его окружении (наблюдение, тестирование, анкеты, социометрия, опросы, интервью, беседы);

2. Формирующие – для определения уровня податливости учащегося воспитательному влиянию (педагогические приемы, такие как «просьба», «поощрение», «огорчение», «авансирование личности», «обходное движение»; включение в различные виды деятельности).

Самая главная задача: понять причины осложненного поведения учащегося и оценить меру негативного влияния микро- и макросреды на формирование личности.

Чтобы выбрать тот или иной метод или прием педагогического воздействия, необходимо четко представлять себе, чего вы хотите добиться с его помощью. Предлагаем следующие группы педагогических приемов.

I. Созидательные. Содействуют улучшению взаимоотношений между воспитателем и воспитанником, установлению взаимопонимания:

1. Проявление доброты, внимания, заботы.

2. Просьба.

3.Поощрение в виде одобрения, похвалы, награды, выражения доверия, дорого отношения. Поощрение рекомендуется применять при соблюдении следующих правил:

• Совершение ребенком нерядового для него положительного поступка;

• Поощрение должно вызывать у учащегося положительные эмоции;

• Учет индивидуальных особенностей учащегося при выборе формы и значимости поощрения;

• Никогда не отнимать полученную награду, так как вы реагируете на поступок, а не на подростка как личность, чтобы не случилось, подросток должен знать, что он «хороший»;

• Подростку необходима доля личной свободы и право на секрет;

• Не усердствуйте в приказаниях, внушениях, распоряжениях, уговорах, помните о внушаемости подростка;

• Если обстоятельства диктуют, приказывайте твердо и решительно, но только оживленно и оптимистично;

• Всегда учитывайте настроение воспитанника и его состояние здоровья;

• Не унижайте подростка, относитесь к нему с уважением, если хотите такого же отношения;

• Помните о неприкосновенности личности, выказывайте отношение только к поступкам и действиям: не «ты бессердечный», а «ты поступил бессердечно».

Не учитывая в своих действиях этих правил, вы рискуете потерять надежду на взаимопонимание и возможность положительного влияния на подростка.

4. «Авансирование личности» - предоставление подростку определенного блага, высказывание положительного мнения о личности, даже если он пока его не заслужил в полной мере. Аванс в данной ситуации побуждает к проявлению лучших качеств.

5. «Обходное движение». Отношение педагога к учащимся в каждой конкретной ситуации находит свой отклик. Например, учащийся совершил некий неблаговидный поступок и находится в затруднительном положении: сверстники относятся к нему враждебно, подозревают, или обвиняют его в чем-то. Нарастает конфликт, возможен взрыв негативных эмоций. В таких условиях однозначная поддержка педагога, силой своего авторитета, способна произвести сильное впечатление. Подросток растерян, удивлен; тревога и напряжение сменяются облегчением и чувством благодарности.

Задача педагога: ненавязчиво дать подростку понять, что неблаговидный поступок – досадное недоразумение, случайность и больше не повториться, так как ошибки возможны, но нужно извлекать из них полезный опыт.

6. Прощение. Умение прощать, важнейшее человеческое качество, однозначно должно присутствовать в педагогической практике. Главное – сознательно оценивать факты, понимать ситуацию и прощать, памятуя о том, что любая ситуация всегда только следствие, а не причина осложненного поведения подростка.

II. Приемы способствующие формированию у учащегося социально – одобряемого поведения.

1. Убеждение и личный пример.

2. Моральная поддержка и укрепление веры подростка в свои силы и возможности.

3. Вовлечение в интересную деятельность.

4. Пробуждение гуманных чувств.

III. Приемы, основанные на понимании динамики формирования чувств и интересов учащихся.

1. Опосредование. Взрослый достигает желаемых изменений в поведении подростка не прямыми указаниями, как следует поступать, а посредством какого- либо промежуточного компонента.

2. Активизация сокровенных чувств подростка заключается в поиске взрослым условий, которые способны затронуть и активизировать глубоко скрытые благородные устремления подростка.

IV. Прямые и косвенные тормозящие приемы.

1.Констатация поступка. Прямая – высказывание, акцентуируемое на данном поступке, косвенная – высказывание или действие, указывающее воспитаннику на то, что его поступок для взрослого не тайна.

2.Необычный подарок, без слов укоризны вручаемый воспитаннику в качестве намека на невыполненную, согласно предварительной договоренности, работу.

3. Осуждение, как открытое отрицательное отношение взрослого к нарушению каких-либо норм поведения.

4. Наказание может быть результативным только тогда, когда нежелательное поведение еще не превратилось в привычку и является для воспитанника неожиданностью.

5. Приказание как прием успешно только при правильном выборе взрослым тона его произнесения (твердо и весело, например).

6. Предупреждение.

7. Вызов тревоги относительно предстоящего наказания.

8. Возмущение недопустимостью совершенного поступка.

V. Вспомогательные приемы.

1. Создание внешней опоры социально-одобряемого поведения заключается в формировании культурных и нравственных привычек с помощью нравственных упражнений, заключающихся в многократной организации проявлений социально-одобряемого поведения учащегося.

2. Отказ от концентрации внимания на отдельных проступках позволяет поддерживать с подростком нормальные взаимоотношения, а также предотвращает несправедливые упреки, осуждения и наказания.