400 000+ дайын материалды
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз
ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, презентациялар және авторлық материалдар
4 990₸/ 1 жыл
🔥Арнайы баға ·10.12.2026 дейін
Одан кейін - 29 990 ₸
Бір рет төлейсіз · Автотөлем жоқ
Тақырып бойынша 11 материал табылды

"Төтенше жағдайды бағалау. Құтқарушылық және апатты орнына келтіру жұмысы"

Материал туралы қысқаша түсінік
Төтенше жағдайды бағалау. Құтқарушылық және апатты орнына келтіру жұмысы.
Материалдың қысқаша нұсқасы

ТАҚЫРЫБЫ: «Атмосфералық ауа гигиенасы».

ДӘРІС ЖОСПАРЫ:

  1. Атмосфера туралы түсiнiк, оның құрамы жəне биосфера мен адам өмiрiндегi маңызы.

  2. Атмосфералық ауаның физикалық қасиеттеры.

  3. Атмосфералық ауаның химиялық құрамы.

  4. Қоршаған ортамен метеофакторлардың адам организміне әсері.

  5. Атмосфералық ауаны қорғау шаралары.

ДӘРІС МАЗМҰНЫ:

№

Атмосфералық ауа гигиенасының санитарлы- гигиеналық нормативтері


І.

Атмосфералық ауаның химиялық құрамы


Ауа химиялық құрамы газды қосылыстарынан тұрады:

- оттегінен (20,94%);

- азоттан (78,09%);

- көмір қышқыл газынан (0,03% )

- аргоннан (0,93%)

- инертты газдардан тұрады (0,01%): неон,

гелий, метан, криптон, ксенон, озон және т.б.

ІІ.

Атмосфералық ауаның маңызды құрамдас бөліктері


ІІ. 1

Оттегі (О2)


  • адамдар мен жануарлар үшін: өмір сүру, өсу, дамуы, жетілуі үшін өте қажетті биологиялық газ;

  • адамның ағзасына: жердің бетінде, оттегінің деңгей 20,7-20,9% құрайды;

  • демалып жатқан кезде адамның ағзасы 1 мин уақытында 350 мл өттегін қабыл-дайды.

  • ұшакпен жүрген кезіңде оттегінің жетіспеушілігі дені сау адамдарда да болады, оны биікті ауру деп атайды.

ІІ. 1.1.

Өттегінің пар-циальды қысымы (О2ПҚ) –бұл О2 қосындылардың мөлшеріндегі болған газдың қы-сымы деп атайды.

Адам ағзасына О2 альвеолярлы ауамен қанға түсіп, осы парциальды қысымның айырмашы-лығының әсерінен үлпаларға өтеді:

  • адамның ағзасында физиологиялық өзгерістер пайда болады, егер өттегінің құрамы төмендесе 16-17% -дейін, онда (О2ПҚ –120 мм сын.бағ.) болады;

Атмосфераның ауасының табиғи физикалық қасиеттері және оның гигиеналық маңызы.

Атмосфераның ауасының табиғи физикалыққасиеттері:

- температура;

- ылғалдылығы;

- ауа жылдамжығы;

- жел бағыты;

- ауаның қысымы;

- ауа райы;

- күн радиациясы.


№

Атмосфераның ауасының табиғи физикалық қасиеттері

Атмосфераның ауасының физикалық қасиеттеріне қойылған санитарлы нормативтері


І.

Атмосфераның ауасының температурасы

күн сәулелерінің радиациясы жердің бетіне түсіп, жартысы ішіне еніп, қалғаны күн сәуле-лерін атмосфералық ауаға таратып, оныжылытады.

І.1

Температура адам ағзасында жылу алмасуына және жылу беруіне байланысты өтеді.

Ағзада жылу алмасудың реттеген 3 негізгі жылу беру жолымен жүргізіледі :

1. конвекция жолы- адам денесіне жақын ауаның жылуы;

2. температурасының арасында айырмашылық болғандықтан

(радиация) адам денесі жылуының қоршаған заттарға оның

өтуі;

3. адамның терісінен ылғалдың шығуымен (терлеген кезде, тер

бөліп шығару) жылуды сыртқа бөлуімен байланысты;

Адамның денесі терлеген кезде (1 грамм тер арқылы адамның ағзасы 2,5 кДж жылулықты жоғалтады, ол нормада 1 ккал=4, 184 кДж тән.)

І.2

Қоршаған ортаның температураның төмендеуі немесе жоғары-лауы адам ағзасына әсер етеді.

Біздің климаттық жағдайда тұрғын бөлменің температурасы нормада 180-200 С болу керек:

  • егер, сыртқы ортаның ауасының темпе-ратурасы 250-350шама-сында болса, онда ағзада өтетін тотығу құбылыстары баяулай-ды, бірақ бірнеше уақыттан кейін көтерілуі әбден мүмкін;

  • жоғары температурада ж/е ауыр жұмыс істеген кезіңде, адам көп мөлшерде терлеп, судың 10 литр, 30-40 г хлорид натрия тұзды 20% суға еритін дәрумендерді жоғалтады, нәтижесінде бұлшық еттері тырысып, сіңірлері түйіліп кетеді;


  • коп уақытқа созылған гипертермия адамды: дене қызуының көтерілуіне апарады, беті қызарып, қатты терлейді, басы айна-лады, лоқсып құсады;

  • ауыр жағдайларда, гипертермия адамның жағдайын нашар-латып жібереді, ыстық соғып кетеді: t=410 С көтеріледі, қан қысымы түседі, сана сезімінен айырылады, тыныс алуы жиіленеді;

  • төменгі температурада адамның терісінің температурасы тө-мендеп кетеді, бұлшық еттердің жиірлуі қабілетті төмендей-ді. Адам әлсіз, ұйықыға беріледі, ауру сезімі нашарлайды.


ІV.1

Санитарлық тәжірибеде қоршаған ортада ауаның жылжу жылдамдығы және жел бағыты анықталады

ІV.2

Ауаның жылжу жылдамдығы

метр, секундпен (м/с) анықталады.


ІV.3

Ауаның жылжу жылдамдығының нормасы ғимараттың түріне байланысты:

  • тұрғын ғимараттарда жылдамдығының нормасы 0,1-0,3 м/с болып саналады;

  • спорт залдарда- 0,5 м/с;

  • өндірісте, ыстық цехте- 1,0-1,5 м/с.


ІV.4

Ауаның жылжу жылдамдығыныңмаңызы


  • тұрғын ғимараттарға түскен ластанған газды заттардан атмосфераны өзін-өзі тазалау, ауыстырып тұру қасиеттіне байланысты;

  • қоршаған ортаның температурасы жо-ғары болса, ауаның қатты қозғалысы немесе өтпе жел кезіңде адам жылуды тер арқылы жоғалтады, ол адамда жоғары тыныс алу жолдарының жедел ауруы да мүмкін;

  • егер ауа температурасы төмен болса, ауа жылдамдығы көп болса, конвекция жолымен жылу жоғалту артады, бұл кезде адам жаурап, ауырып қалуы немесе үсіп қалуы мүмкін.

ІV.5

Жел бағыты

  • желдің қай жақтан соғып тұрғанымен, желдің бағыты жиі ауысатындықтан, сол жердегі желдің басым көпшілігі қай жақтан екенін анықтайды;




  • желдің бағытының ж/е қайталануының графикалық көрінісі арқылы «жел ба-ғытының розасын» сызығы анықта-лады;

ІV.6

«жел бағытының розасы» дегеніміз

жел бағытының бір жылдағы қайталану жиі-лігін анықтап, оның көрсеткіштерінен кесте құрастырып көреді.


ІV.7

Жел бағытының розасының маңызы:

  • қаланы, тұрғын ғимараттарды салған кезде оны дұрыс жос-парлау қажет, себебі дұрыс жоспарламаған ғимараттар атмо-сфералық ауаның ластануына апарады;

  • өнеркәсіп мекемелерге қарағанда, әрбір салынатын тұрғын ғимараттар жел жақты жағынан орналасу қажет.

Ауа райы – белгілі аймақтаатмосфералық жағдайдың қысқа мерзім уақытында, метеорологиялық факторларының бірігуімен сипатталады:

- күн сәулесі;

- температура;

- ылғалдылығы;

- ауа жылдамжығы;

- жел бағыты;

- ауаның қысымы;

- атмосфералық мөлдірлігі;

- жауын- шашын түсімдері..

Ауа райының өзгеруі кезеңдіқ және кезеңдік емес болып екіге бөлінеді.

Кезеңдіқ ауа райының жайлап өзгереді, мысалы бір тәулікте. Ол физио-логиялық құбылыстарының тәуліктік ырғағымен сипатталады.

Кезеңдік емес өзгеру аяқ астынан ауа массасының жылжыуымен, күн сәулесінің белсенділігімен, жердің магниттік аумағының қзгеруімен, маг-нитті желдер және күннің күркіреуімен сипатталады.


№

Ауа райының аттары

Климат, микроклимат, акклиматизация-ның гигиеналық сипаттамасы

1.

Климат

бұл белгілі бір жерге тән ауа райының көп жылдық тәртібі. Климаттық қалыптасуына әсер ететін негізгі факторларға жатады: күн сәулесінің қарқындылығы, жер бетінің құрамы.

Жер бетіңдегі 4 климаттық ауданға бөлінеді:

- суық – қыз мерзімі;

- салқын – күз мерзімі;

- жылы – көктем кезде;

- ыстық – жаз кезіңде.

2.

Микроклимат

  • шектелген аймақтың климаттық ерекшелігін сипаттайды, мысалы бөлменің микроклиматты.

3.

Акклиматизация

  • жаңа климаттық жағдайға қалыптасу, ол күрделі әлеуметтік – биологиялық




  • құбылыс;

  • акклиматизация құбылысқа басқа климаттық жерге көшкенде немесе уақытша барғанда көңіл аудару керек (әскерге барғанда, оқуға барғанда, қоныс аударғанда);

  • акклиматизация құбылыс кезіңде жеке бас гигиенасын сақтаудың, дене шынығу, спортпен шұғылданудың және дұрыс тамақтанудың маңызы зор.

4.

Ауа райының өзгеруі

  • адамның физиологиялық жағдайына және оның денсаулығына теріс әсер етеді;

  • ауа райының өзгеруі адам ағзасына әр түрлі реакция береді, мысалы: жүрек қантамырлар ауруымен ауыратындар, гипертония ауруымен ауыратындар мұндай өзгерістерге өте сезімтал.


БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ (КЕРІ БАЙЛАНЫС)

1. 1.Атмосфералық ауаның химиялық құрамы.Мөлшерін ата.

2.Оттегінің нормадан көп мөлшерінің медицинада қолданылуы.

3.Физикалық қасиеттеріне нелер жатады.Ағзаға ісері.

4.Жел розасы дегеніміз не.

5.Климат,оның гигиеналық манызы.

6.Акклиматизация дегеніміз не.

7.Инсаляция дегеніміз не.

8.Атмосфералық ауаның ластануының адамдардың денсаулығына тигізетін теріс әсері.



























Тақырыбы: «Атмосфералық ауаның физикалық қасиеттерін анықтау. » (тәжірибе)

Бақлау сұрақтары: қосымша№1

1.Атмосфералық ауаның химиялық құрамы.Мөлшерін ата.

2.Оттегінің нормадан көп мөлшерінің медицинада қолданылуы.

3.Физикалық қасиеттеріне нелер жатады.Ағзаға ісері.

4.Жел розасы дегеніміз не.

5.Климат,оның гигиеналық манызы.

6.Акклиматизация дегеніміз не.

7.Инсаляция дегеніміз не.

8.Атмосфералық ауаның ластануының адамдардың денсаулығына тигізетін теріс әсері.

Оқытушының қіріспе сөзі:


Микроклиматтың рұқсат етілген параметрлері – адамға ұзақ уақыт бойы және жүйелі түрде әсер еткен кезде жайсыздықтың жалпы және жергілікті сезімін тудыруы, терморегуляция механизмдерінің қатты күш салуы кезінде көңіл-күйдің және жұмысқа қабілеттілігінің нашарлауын тудыруы мүмкін және денсаулық жағдайының нашарлауын тудырмайтын көрсеткіштер мәндерінің үйлесімділігі.

1.Стандарт. Ауаның жылылығын анықтау. Қосымша№2.

Жабдықтар: термометр (спиртті және ртутты), сағат.

Іс-әрекеті: термометрді штативке орнатамыз. 10 минут күтеміз. Содан соң санау жүргіземіз.

Ескерту. Жұмыс барысында ртутты термометрмен есептеуде минскінің жоғарғы бөлігімен жүргіземіз, ал спиртті минскінің ойыс бетімен жүргіземіз.

2. Стандарт.

Асман психометрімен ауаның ылғалдылығын анықтау. Мақсаты: Жабық бөлмедегі микроклиматты санитарлы-физкалық әдіспен зерттеуді үйреніп алу

Құрал-жабдықтар: Ассман психометр, сағат, дист сумен пипетка, кесте максималды су буы ауа температурасына қатысты ( мм).

Іс-әрекет алгаритімі. Психометрді зерттелетін жерге жерден 1,5 ара-қашықтықта алу. Термометрдің ылғалды жағын пипеткамен тамшылатып құралды іске қосыңыз. Куәлігін 4-5 минуттан кейін қыста 15-20 минутта, ал жазда 5 минутта шешіңіз.

Ескерту: абсалюттік ылғалдылықты формула бойынша есептеу.

A – F – 0,5 (t – t1)

F- максималды су буының қысымы ылғалды температурадығы термометрда. t – құрғақ термометр көрсеткіші. Рt1 – ылғалды термометр көрсеткіші. 0,5 – тұрақты психометрлік коэффицент.

Ылғалыдылығы құнына байланысты формула бойынша анықталады К= .

Ескерту. Ылғалдылықтың өлшем бірлігі %.

3. Стандарт.

Ауаның ылғалдылығына қатысты психрометрлі гигрометрмен анықтау.

Мақсаты: Жабық бөлмедегі микроклиматты санитарлы-физикалық әдіспен зерттеуді үйреніп алу.

Құралдар. Гигрометр психометрлі пипетка дист сумен , сағат, психрометрлі кесте.

Іс-әрекет алгаритмі. Базадан негізін алып тастау. Базаны дист сумен толтыру, айналдыру жолымен түтік түтік арқылы қайнаған сумен, төменнен жоғары қарай базаны негізіне орнату. Ашық аймақұтардағы базаның шеті резервуар термометрна 20мм арақашықтықтан кем емес, ал ашық базаның шеткі қабырғасына жанаспау керек. Гидрометрді вертикаль жағдайында орнату.и 30 минутқа қалдыру. 2- термометрдің куәлігін шешу (ылғалды, құрғақ). Құрығақ термометрдің куәлігін және әр түрлі куәліктерді ауа ылғалдылығына қатынасты психометрлі кестемен анықтайды.

Ескерту: ауаның қозғалыс жылдамдығының интервалына 1-50 м/c дейін қолданылады.

Рисунок 12


4. Стандарт.

Мақсаты: Жабық бөлмедегі микроклиматты санитарлы-физикалық әдіспен зерттеуді үйреніп алу.

Құралдар. Кеселі анеометр.

Іс-әрекет алгаритмі.құрылғыны тегіс, тігінен орнату, кесенің айналу осі ауаның қатарында перпендикуляр болу үшін.1-2 минут ішінде бақылау. Сосын рычакты қосамыз, көрсеткішін 2 бөлікпен анемометрдің жұмыс секундына түзелген мәніне бөлу.

Ескерту. Ауаның қозғалыс жылдамдығының интервалына 50 м\с қолданылады.

5 . Стандарт.

Метиометр.

Мақсаты: Жабық бөлмедегі микроклиматты санитарлы-физикалық әдіспен зерттеуді үйреніп алу.

Құралдар. «Метиометр» құралы.

Іс-ірекет алгаритімі. Құралды іске қосу. Өлшеу тілшегін (шупп) қолға ал, өлшенетін жерде 5 минут күт. Экранға шыққан микроклиматтың көрсеткішін жазып ал.

Ескерту. Құрылғының қуаты аккумуляторға да байланысты.





Материалды Word форматында жүктеп аласыз
Тарифке кіреді
1 ұстаз жүктеп алған
4 қаңтар
1048
Бұл материалды қолданушы жариялаған. UstazTilegi материалдың мазмұны мен авторлық құқықтарына жауап бермейді. Авторлық құқық бұзылған жағдайда шағым қалдыра аласыз
"Ұстаз" платформасында тіркелген пәндік олимпиадалар
Аттестацияға жарамды екенін көру үшін "Ұстаз" платформасында "Жарыстар, олимпиадалар тізімінен "Ustaz tilegi" деп іздесеңіз шығады
Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
Осы тақырыпта
көрнекілік керек па?
10 000 астам көрнекіліктерді жинап қойдық.
Көрнекілік бөліміне өтіп тақырыбын жазып жүктеп алыңыз!
Министірлікпен келісілген Аттестацияға жарамды курстар тізімі