жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз
"Төтенше жағдайды бағалау. Құтқарушылық және апатты орнына келтіру жұмысы"
ТАҚЫРЫБЫ: «Атмосфералық ауа гигиенасы».
Атмосфера туралы түсiнiк, оның құрамы жəне биосфера мен адам өмiрiндегi маңызы.
Атмосфералық ауаның физикалық қасиеттеры.
Атмосфералық ауаның химиялық құрамы.
Қоршаған ортамен метеофакторлардың адам организміне әсері.
Атмосфералық ауаны қорғау шаралары.
ДӘРІС МАЗМҰНЫ:
№ |
Атмосфералық ауа гигиенасының санитарлы- гигиеналық нормативтері
|
|
І. |
Атмосфералық ауаның химиялық құрамы
|
Ауа химиялық құрамы газды қосылыстарынан тұрады: - оттегінен (20,94%); - азоттан (78,09%); - көмір қышқыл газынан (0,03% ) - аргоннан (0,93%) - инертты газдардан тұрады (0,01%): неон, гелий, метан, криптон, ксенон, озон және т.б. |
ІІ. |
Атмосфералық ауаның маңызды құрамдас бөліктері
|
|
ІІ. 1 |
Оттегі (О2)
|
|
ІІ. 1.1. |
Өттегінің пар-циальды қысымы (О2ПҚ) –бұл О2 қосындылардың мөлшеріндегі болған газдың қы-сымы деп атайды. |
Адам ағзасына О2 альвеолярлы ауамен қанға түсіп, осы парциальды қысымның айырмашы-лығының әсерінен үлпаларға өтеді:
|
Атмосфераның ауасының табиғи физикалық қасиеттері және оның гигиеналық маңызы.
Атмосфераның ауасының табиғи физикалыққасиеттері:
- температура;
- ылғалдылығы;
- ауа жылдамжығы;
- жел бағыты;
- ауаның қысымы;
- ауа райы;
- күн радиациясы.
№ |
Атмосфераның ауасының табиғи физикалық қасиеттері |
Атмосфераның ауасының физикалық қасиеттеріне қойылған санитарлы нормативтері
|
І. |
Атмосфераның ауасының температурасы |
күн сәулелерінің радиациясы жердің бетіне түсіп, жартысы ішіне еніп, қалғаны күн сәуле-лерін атмосфералық ауаға таратып, оныжылытады. |
І.1 |
Температура адам ағзасында жылу алмасуына және жылу беруіне байланысты өтеді. Ағзада жылу алмасудың реттеген 3 негізгі жылу беру жолымен жүргізіледі : 1. конвекция жолы- адам денесіне жақын ауаның жылуы; 2. температурасының арасында айырмашылық болғандықтан (радиация) адам денесі жылуының қоршаған заттарға оның өтуі; 3. адамның терісінен ылғалдың шығуымен (терлеген кезде, тер бөліп шығару) жылуды сыртқа бөлуімен байланысты; Адамның денесі терлеген кезде (1 грамм тер арқылы адамның ағзасы 2,5 кДж жылулықты жоғалтады, ол нормада 1 ккал=4, 184 кДж тән.) |
|
І.2 |
Қоршаған ортаның температураның төмендеуі немесе жоғары-лауы адам ағзасына әсер етеді. Біздің климаттық жағдайда тұрғын бөлменің температурасы нормада 180-200 С болу керек:
|
|
|
|
|
ІV.1 |
Санитарлық тәжірибеде қоршаған ортада ауаның жылжу жылдамдығы және жел бағыты анықталады |
|
ІV.2 |
Ауаның жылжу жылдамдығы |
метр, секундпен (м/с) анықталады.
|
ІV.3 |
Ауаның жылжу жылдамдығының нормасы ғимараттың түріне байланысты: |
|
ІV.4 |
Ауаның жылжу жылдамдығыныңмаңызы
|
|
ІV.5 |
Жел бағыты |
|
|
|
|
ІV.6 |
«жел бағытының розасы» дегеніміз |
жел бағытының бір жылдағы қайталану жиі-лігін анықтап, оның көрсеткіштерінен кесте құрастырып көреді. |
|
||
ІV.7 |
Жел бағытының розасының маңызы:
|
|
Ауа райы – белгілі аймақтаатмосфералық жағдайдың қысқа мерзім уақытында, метеорологиялық факторларының бірігуімен сипатталады:
- күн сәулесі;
- температура;
- ылғалдылығы;
- ауа жылдамжығы;
- жел бағыты;
- ауаның қысымы;
- атмосфералық мөлдірлігі;
- жауын- шашын түсімдері..
Ауа райының өзгеруі кезеңдіқ және кезеңдік емес болып екіге бөлінеді.
Кезеңдіқ ауа райының жайлап өзгереді, мысалы бір тәулікте. Ол физио-логиялық құбылыстарының тәуліктік ырғағымен сипатталады.
Кезеңдік емес өзгеру аяқ астынан ауа массасының жылжыуымен, күн сәулесінің белсенділігімен, жердің магниттік аумағының қзгеруімен, маг-нитті желдер және күннің күркіреуімен сипатталады.
№ |
Ауа райының аттары |
Климат, микроклимат, акклиматизация-ның гигиеналық сипаттамасы |
1. |
Климат |
бұл белгілі бір жерге тән ауа райының көп жылдық тәртібі. Климаттық қалыптасуына әсер ететін негізгі факторларға жатады: күн сәулесінің қарқындылығы, жер бетінің құрамы. Жер бетіңдегі 4 климаттық ауданға бөлінеді: - суық – қыз мерзімі; - салқын – күз мерзімі; - жылы – көктем кезде; - ыстық – жаз кезіңде. |
2. |
Микроклимат |
|
3. |
Акклиматизация |
|
|
|
|
4. |
Ауа райының өзгеруі |
|
БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ (КЕРІ БАЙЛАНЫС)
1. 1.Атмосфералық ауаның химиялық құрамы.Мөлшерін ата.
2.Оттегінің нормадан көп мөлшерінің медицинада қолданылуы.
3.Физикалық қасиеттеріне нелер жатады.Ағзаға ісері.
4.Жел розасы дегеніміз не.
5.Климат,оның гигиеналық манызы.
6.Акклиматизация дегеніміз не.
7.Инсаляция дегеніміз не.
8.Атмосфералық ауаның ластануының адамдардың денсаулығына тигізетін теріс әсері.
Тақырыбы: «Атмосфералық ауаның физикалық қасиеттерін анықтау. » (тәжірибе)
Бақлау сұрақтары: қосымша№1
1.Атмосфералық ауаның химиялық құрамы.Мөлшерін ата.
2.Оттегінің нормадан көп мөлшерінің медицинада қолданылуы.
3.Физикалық қасиеттеріне нелер жатады.Ағзаға ісері.
4.Жел розасы дегеніміз не.
5.Климат,оның гигиеналық манызы.
6.Акклиматизация дегеніміз не.
7.Инсаляция дегеніміз не.
8.Атмосфералық ауаның ластануының адамдардың денсаулығына тигізетін теріс әсері.
Оқытушының қіріспе сөзі:
Микроклиматтың рұқсат етілген параметрлері – адамға ұзақ уақыт бойы және жүйелі түрде әсер еткен кезде жайсыздықтың жалпы және жергілікті сезімін тудыруы, терморегуляция механизмдерінің қатты күш салуы кезінде көңіл-күйдің және жұмысқа қабілеттілігінің нашарлауын тудыруы мүмкін және денсаулық жағдайының нашарлауын тудырмайтын көрсеткіштер мәндерінің үйлесімділігі.
1.Стандарт. Ауаның жылылығын анықтау. Қосымша№2.
Жабдықтар: термометр (спиртті және ртутты), сағат.
Іс-әрекеті: термометрді штативке орнатамыз. 10 минут күтеміз. Содан соң санау жүргіземіз.
Ескерту. Жұмыс барысында ртутты термометрмен есептеуде минскінің жоғарғы бөлігімен жүргіземіз, ал спиртті минскінің ойыс бетімен жүргіземіз.
2. Стандарт.
Асман психометрімен ауаның ылғалдылығын анықтау. Мақсаты: Жабық бөлмедегі микроклиматты санитарлы-физкалық әдіспен зерттеуді үйреніп алу
Құрал-жабдықтар: Ассман психометр, сағат, дист сумен пипетка, кесте максималды су буы ауа температурасына қатысты ( мм).
Іс-әрекет алгаритімі. Психометрді зерттелетін жерге жерден 1,5 ара-қашықтықта алу. Термометрдің ылғалды жағын пипеткамен тамшылатып құралды іске қосыңыз. Куәлігін 4-5 минуттан кейін қыста 15-20 минутта, ал жазда 5 минутта шешіңіз.
Ескерту: абсалюттік ылғалдылықты формула бойынша есептеу.
A – F – 0,5 (t – t1)
F- максималды су буының қысымы ылғалды температурадығы термометрда. t – құрғақ термометр көрсеткіші. Рt1 – ылғалды термометр көрсеткіші. 0,5 – тұрақты психометрлік коэффицент.
Ылғалыдылығы
құнына байланысты формула бойынша
анықталады К=
.
Ескерту. Ылғалдылықтың өлшем бірлігі %.
3. Стандарт.
Ауаның ылғалдылығына қатысты психрометрлі гигрометрмен анықтау.
Мақсаты: Жабық бөлмедегі микроклиматты санитарлы-физикалық әдіспен зерттеуді үйреніп алу.
Құралдар. Гигрометр психометрлі пипетка дист сумен , сағат, психрометрлі кесте.
Іс-әрекет алгаритмі. Базадан негізін алып тастау. Базаны дист сумен толтыру, айналдыру жолымен түтік түтік арқылы қайнаған сумен, төменнен жоғары қарай базаны негізіне орнату. Ашық аймақұтардағы базаның шеті резервуар термометрна 20мм арақашықтықтан кем емес, ал ашық базаның шеткі қабырғасына жанаспау керек. Гидрометрді вертикаль жағдайында орнату.и 30 минутқа қалдыру. 2- термометрдің куәлігін шешу (ылғалды, құрғақ). Құрығақ термометрдің куәлігін және әр түрлі куәліктерді ауа ылғалдылығына қатынасты психометрлі кестемен анықтайды.
Ескерту: ауаның қозғалыс жылдамдығының интервалына 1-50 м/c дейін қолданылады.
4. Стандарт.
Мақсаты: Жабық бөлмедегі микроклиматты санитарлы-физикалық әдіспен зерттеуді үйреніп алу.
Құралдар. Кеселі анеометр.
Іс-әрекет алгаритмі.құрылғыны тегіс, тігінен орнату, кесенің айналу осі ауаның қатарында перпендикуляр болу үшін.1-2 минут ішінде бақылау. Сосын рычакты қосамыз, көрсеткішін 2 бөлікпен анемометрдің жұмыс секундына түзелген мәніне бөлу.
Ескерту. Ауаның қозғалыс жылдамдығының интервалына 50 м\с қолданылады.
5 . Стандарт.
Метиометр.
Мақсаты: Жабық бөлмедегі микроклиматты санитарлы-физикалық әдіспен зерттеуді үйреніп алу.
Құралдар. «Метиометр» құралы.
Іс-ірекет алгаритімі. Құралды іске қосу. Өлшеу тілшегін (шупп) қолға ал, өлшенетін жерде 5 минут күт. Экранға шыққан микроклиматтың көрсеткішін жазып ал.
Ескерту. Құрылғының қуаты аккумуляторға да байланысты.

Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген