Тұлға дамуындағы эмоциялар және эмоциялық интеллектінің маңыздылығы

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті - күннен күнге асып түсетін білім мен тәжірибе көзі. Мұнда студенттер академиялық білім алып қана қоймай, сыни ойлауды, шығармашылықты және мәселелерді шешу дағдыларын дамытады. ҚазҰУ университетінің оқытушылары өз салаларының сарапшылары болып табылады және студенттерді табысқа жету жолында шабыттандыруға және қолдауға дайын. Бұл университет кәсіпқойларды қалыптастырып қана қоймай, әлемді жақсы жаққа өзгерте алатын көшбасшылар жасайды.Сонымен қатар,Әл Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті – көп саланы қамтитын мамандарды даярлау бойынша үлкен жұмыс жасайды. Осыған орай “Психология “пәнін негізге алсақ.

Біз қазіргі кезде өзекті болып отырған тұлғаның дамуындағы эмоциялық интелекттің маңыздылығын туралы айтатын боламыз.

Эмоциялар адамның жеке басының дамуында шешуші рөл атқарады, ал эмоционалды интеллект осы процестің негізгі бөлігі болып табылады.

Эмоциялар біздің өмірімізге кішкентай кезімізден бастап әсер ете бастайды. Ерте балалық шақта біз эмоцияларымызды тануға және білдіруге үйренеміз. Олар біздің ішкі әлемімізді қалыптастырады және біздің мінез-құлқымызға және қоршаған әлеммен қарым-қатынасымызға әсер етеді.

Тұлғаның дамуындағы эмоцияның маңыздылығы:

1.Әлеуметтену:

•Эмоциялар әлеуметтену процесінде маңызды рөл атқарады, онда бала басқа адамдардың эмоцияларын түсінуге және өз ойын білдіруге үйренеді.

•Айналамыздағы адамдармен қарым-қатынасқа эмоционалды реакциялар біздің тұлғааралық дағдыларымыз бен әлеуметтік мінез-құлқымызды қалыптастырады.

2.Өзін-өзі тану:

•Эмоциялар өзімізді жақсы түсінуге, қалауымызды, құндылықтарымыз бен тілектерімізді ашуға көмектеседі.

•Эмоцияларымызды білу арқылы біз өзіміздің санамызды және жеке басымызды қалыптастырамыз.

3. Мотивация:

•Эмоциялар күшті мотиватор бола алады. Мысалы, сәттіліктің қуанышы бізді жаңа жетістіктерге итермелеуі мүмкін, ал жеңілуден қорқу - мұқият дайындалу.

•Өз эмоцияларымызды түсіну бізді өмірде не ынталандыратынын жақсы түсінуге көмектеседі.

Эмоционалды интеллект-бұл біздің эмоцияларымызды түсіну, басқару және білдіру, сондай-ақ басқа адамдардың эмоцияларын түсіну және оларға жауап беру қабілеті. Бұл жеке тұлғаны қалыптастырудың негізгі факторы. 

Интеллект (лат.іntellectus — таным, ұғыну, аңдау) - жеке тұлғаның ақыл-ой қабілеті. Ақыл-ой сезімі адамның таным әрекетімен байланысты. Алғашында бұл термин адам психикасының орынды ойлау функцияларын белгілесе, қазіргі кезде оған барлық танымдық үрдістер кіреді.Эмоциялық интеллект (ЭИ) дегеніміз өз сезімдері мен өзге адамдардың сезімдерін түсінуге, өзіне мотивация туғызып, өз эмоцияларын да, басқа адамдарға қатысты эмоцияларды да басқара білуге қабілеттілікті білдіреді.Бұл анықтама академиялық қабілеттерден ерекшеленетін, бірақ оларды толықтыратын және ақыл - ой дамуының коэффициентімен бағаланатын таза танымдық қабілеттерді сипаттайды.

Эмоционалды интеллект идеясы Э.Торндайк, Дж.Гилфорд, Г.Аизенк сияқты авторлар қарастырған әлеуметтік интеллект ұғымынан шықты. Эмоциялық интеллект деңгейі жоғары тұлғалар өз жəне өзгенің эмоциясын түсінетін, эмпатияға бейім, қарым-қатынаста эмоцияны басқара алатын болғандықтан əлеуметте адаптацияланған əрі мақсаттарына жете алатын индивид ретінде көрінеді.

Эмоционалды интеллект маңыздылығының негізгі аспектілері:

  1.Өзін-өзі реттеу:

•Эмоционалды интеллект біздің эмоцияларымыз бен оларға реакцияларымызды тиімді басқаруға көмектеседі.

• ЭИ дамыған адамдар стрессті, агрессияны және басқа да жағымсыз эмоцияларды жақсы басқарады.

2. Эмпатия және тұлғааралық қатынастар:

• Эмпатия-бұл басқа адамдардың сезімдерін түсіну және бөлісу қабілеті.

• ЭИ дамыған адам басқалардың эмоцияларын жақсы түсінеді және терең және жақын қарым-қатынас орнатуды жеңілдетеді.

3. Шешім қабылдау:

• Эмоционалды интеллекттің жоғары деңгейі жағдайдың эмоционалды аспектілерін ескере отырып, ойластырылған және барабар шешімдер қабылдауға көмектеседі.

•Эмоционалды құзыреттілік эмоционалды жарылысқа негізделген шешімдерден аулақ болуға көмектеседі.

Қорытындылай келетін болсақ ,эмоциялар біздің өміріміздің барлық аспектілеріне әсер ететін тәжірибеміздің негізі болып табылады, өзін-өзі түсіну мен өзін-өзі реттеуден бастап тұлғааралық қатынастар мен шешім қабылдауға дейін. Эмоционалды интеллект өз кезегінде біздің эмоцияларымызды түсіну және басқару қабілетімізді, сондай-ақ эмпатия мен басқалармен тиімді қарым-қатынасты анықтайды.Эмоционалды интеллекттің дамуы жетілген және табысты тұлғаны қалыптастырудың негізгі факторы болып табылады. Эмоционалды интеллект деңгейі жоғары адамдар өмірдегі қиындықтарды жеңе алады, сапалы қарым-қатынас орнатады, негізделген шешімдер қабылдайды және стресс пен қақтығыстарды сәтті жеңеді.Осылайша, эмоционалды интеллектті дамыту біздің біліміміз бен жеке дамуымыздағы басымдықтардың бірі болады.. Өзін-өзі реттеу, эмпатия, тиімді қарым-қатынас және эмоцияларды басқару дағдыларын үйрету біздің өміріміздің барлық аспектілерінде эмоционалды сауатты және табысты болуға көмектеседі.

Осы бір маңызды тақырыпты қорытындылай отырып,“психология” пәнінің ерекшелігін атап айтқан жөн. Психология біздің өмірімізде үлкен рөл атқарады .Психология  бізге өзімізді және басқаларды түсінуге, эмоцияларымызды басқаруға, тұлға ретінде дамуға және үйлесімді қарым-қатынас орнатуға көмектеседі. Психологиялық білім арқылы біз айналамыздағы әлемді жақсы түсініп, дұрыс шешімдер қабылдай аламыз және күн сайын кездесетін қиындықтарды сәтті жеңе аламыз. Сайып келгенде, психологияны түсіну бізге саналы, эмоционалды сау және өзіміз жақсы көретін  өмір сүруге мүмкіндік береді.

Тленчиева Н.С

Педагогика ғылымдарының кандидаты.

Жусупекова Ә.Ж.

Клиникалық психология мамандығының 1 курс магистранты.

Жалпы және қолбанбалы психология кафедрасы.

Қанатқызы Альмира

Қаржы мамандығы 1курс студенті

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті