Тұлға дамуындағы құндылықтар және құндылықтарға бағдарлануды талдау

Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті – Қазақстанның жетекші классикалық университеті мәртебесіне ие Қазақстан  білімі мен ғылымының ірі орталығы, білім мен ғылымның инновациялық дамуының ұлттық көшбасшысы.

Университтің миссиясы – еліміздің қоғамдық өмірі мен ғылымына, экономиканың маңызды бағыттарының қарқынды даму мәселелерін шешуге бағытталған заманауи, жоғары білімді, бәсекеге қабілетті мамандар буынын қалыптастыру. Университет студенттерінің өмірі қызықтылығымен әрі алуандығымен ерекшеленеді. Ол тек дәрістер мен семинарларға қатысумен ғана шектелмейді. Олар шалқыған шығармашылық қуат пен жастық жалынды, балғын талантты шыңдайтын театр студиялары мен поэтикалық клубтарға, көңілді және тапқырлар сайысына белсене қатысады.

Ұлттық болмыс пен бірегейлікті сақтай отырып, сананы жаңғыртуда және білімділікке ұмтылдыруда Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің жалпы және қолданбалы психология кафедрасының ұстаздарының берген білімдері арқылы өз білімдерін практикалық әдістер арқылы дамытуды меңгере отырып, күнделікті өмірде мәңгілікті, табиғи шарттар арқылы көңіл бөліп, жеке және профессионалдық мәдениетті дамытуға көмектеседі. Осылайша, “психология және әлеуметтанудағы негізгі тақырыптардың бірі болып табылатын - Тұлға дамуындағы құндылықтарға” тоқталсақ.

Құндылықтар жеке тұлғаны қалыптастыруда, оның мінез-құлқын, мотивациясын және өмірлік басымдықтарын анықтауда маңызды рөл атқарады. Тұлғаның негізінде ол маңызды және маңызды емес деп қабылдайтын құндылықтар жатыр. Құндылықтар әр түрлі болуы мүмкін: материалдық (ақша, билік) рухани (отбасы, махаббат, достық, мейірімділік). Олар әртүрлі факторлардың әсерінен қалыптасады: отбасы, қоғам, мәдениет, дін, Білім және жеке тәжірибе. Құндылықтар адамның мінез-құлқы мен таңдауын анықтап қана қоймайды, сонымен қатар оның эмоционалды күйіне және өмірге қанағаттану деңгейіне әсер етеді. Адам өз құндылықтарына сәйкес өмір сүргенде ғана, ол өзін сенімді және қанағаттанарлық сезінеді. Әйтпесе, өз құндылықтары мен сыртқы күтулер арасындағы қақтығыс ыңғайсыздықты, тіпті жеке дағдарысты тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, тұлғаның құндылық бағдары статистикалық емес және әртүрлі факторлардың әсерінен өмір бойы өзгеруі мүмкін екенін ескеру маңызды.

Тұлғаның құндылық бағдарын талдау контекстінде құндылықтардың өзін ғана емес, оларды күнделікті өмірде білдіру және жүзеге асыру тәсілдерін де ескеру қажет. Тұлға белгілі бір құндылықтарды ұстануы мүмкін, бірақ оның әрекеттері мен шешімдері әрқашан осы құндылықтарға сәйкес келмеуі мүмкін. Және бұл ішкі қақтығыстардан, қоршаған ортаның әсерінен сондай-ақ зейін мен өзін-өзі көрсетудің болмауынан туындауы мүмкін.

Құндылықтарды анықтау: адам өзінің құндылықтарын талдап, олар үшін өмірде шынымен маңызды және маңызды нәрсені анықтауы керек. Бұл материалдық аспектілерді (сәттілік, байлық) және рухани аспектілерді (отбасы, тұлғаның дамуы, мейірімділік) қамтуы. Сәйкестікті бағалау: тұлға өзінің қазіргі әрекеттері мен мінез-құлқының құндылықтарына қаншалықты сәйкес келетінін бағалауы керек. Бұл интроспекцияны және мәлімделген құндылықтар мен нақты мінез-құлық арасындағы қайшылықтарды білуді қажет етуі.

Қорытындылай келе, құндылықтар жеке тұлғаның дамуында маңызды рөл атқарады, оның өмірлік басымдықтарын, мотивациясы мен мінез-құлқын анықтайды. Құндылық бағдарын қалыптастыру процесі ерте балалық шақтан басталып, өмір бойы жалғасады. Сіздің құндылықтарыңызды түсіну және олардың таңдалған өмір салтына сәйкес келуі үйлесімді және қанағаттанарлық өмір сүрудің кілті болып табылады.

Осылайша, психология пәнін оқу, оның аспектері, әдебиеттерін, зерттеулерін және әр тақырыптарымен танысу өте маңызды. Психология – қоғамда өзіндік орны бар, адам өмірінде маңызды рөл атқаратын сала болып табылады. Психологияны білу және ұғыну адам өмірін біршама жеңілдетіп, оны одан сайын түрлендіре түседі. Сонымен қатар, бұл сала ең алдымен өз-өзімізді танып-білуге, мінез-құлқымыздың қалыптасуына, біздің қоршаған ортамыздағы адамдардың сана-сезімін, ішкі жан дүниесін түсінуге және тағы да сол сынды нәрселерді ұғынуға көмектеседі. Сол себепті психология пәнін толық меңгеру қажет.

Тленчиева Н.С.

Педагогика ғылымдарының кандидаты

Жусупекова Ә.Ж

Клиникалық психология мамандығының 1 курс магистранты

Жалпы және қолданбалы психология кафедрасы.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, жалпы және қолданбалы психология кафедрасы.

Экономика және бизнес жоғары мектебінің «Логистика К4» мамандығының 1 курс студенті Бірғали Асылхан