Білім беру ұйымының атауы

Пәні:

Биология

Бөлім:

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сынып:

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Тыныс алу мүшелерінің аурулары. Тыныс алу мүшелері ауруларының себептері мен олардың алдын алу жолдары (өкпе обыры, астма, бронхит, туберкулез, тұмау).

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаты:

7.1.4.6 тыныс алу мүшелерінің ауруларының себептері мен алдын алу жолдарын түсіндіру

Сабақтың мақсаты:

1. Тыныс алу мүшелерінің ауруларын сипаттау

2. Тыныс алу мүшелерінің ауруларының себептері мен алдын алу жолдарын түсіндіру

Құндылықтар

Құндылық: бірлік және ынтымақ;Құзыреттілік: тиімді коммуникация

Құндылық: жасампаздық және жаңашылдық;Құзыреттілік: шығармашылық

3-апта дәйексөзі:

Бірлік болмай тірлік болмас

Сабақ кезеңі/

уақыты

Педагогтің

іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

5 минут

І.Ұйымдастыру кезеңі: Амандасу. Түгендеу

Психологиялық ахуал қалыптастыру.

«Жылы лебіз» тренингі арқылы оқушылар бір біріне тілектер білдіреді.

Үй тапсырмасы learningapps қосымшасында Суретті орнына қой әдісі арқылы сұралады.

Мұғаліммен амандасады, шағын топтар бір-біріне бүгінгі сабаққа сәттілік тіліп,тілек айтады.

Оқушылар сұрақтарға жауап береді.

«Үш шапалақ» әдісі

1-10 балл аралығында формативті бағалау

Интербелсенді тақта

https://learningapps.org/watch?v=p9xokebjj24

Ұжымдық жұмыс

Шағын тәжірибе Темекінің өкпеге әсерін көрсететін қарапайым тәжірибені мақта мен пластикалық бөтелкенің көмегімен жасауға болады. Бұл тәжірибе оқушыларға темекі түтінінің өкпе тініне тигізетін зиянын айқын көрсетуге мүмкіндік береді.

Тәжірибе өткізу үшін қажетті материалдар:

1. Пластикалық бөтелке (1,5 литр) — өкпе моделі ретінде.

2. Мақта (ақ түсті) — өкпе ұлпасын модельдеу үшін.

3. Темекі — түтін көзі ретінде.

4. Сіріңке немесе тұтатқыш — темекіні жағу үшін.

5. Қақпақ немесе резеңке тығын — бөтелкені ауа өткізбейтіндей жабу үшін.

6. Қайшы немесе пышақ — бөтелкені дайындауға.

Тәжірибенің өткізілуі:

1. Дайындау:

• Пластикалық бөтелкенің түбіне жақын жерінен тесік жасаңыз (түтін соруға арналған тесік).

• Бөтелкенің қақпағына темекі сиятындай тесік жасаңыз.

• Мақтаны бөтелкенің ішіне, мойын жағына қарай салыңыз (өкпе рөлін атқарады).

2. Темекіні қосу:

• Темекіні бөтелкенің қақпағындағы тесікке бекітіңіз.

• Бөтелкенің қақпағын мықтап жабу керек.

3. Түтін жіберу:

• Темекіні жағыңыз да, бөтелкенің бүйіріндегі тесіктен ауа тартыңыз (қолмен бөтелкені сығу арқылы). Бұл әрекет өкпеге темекі тартуды модельдейді.

4. Нәтижені бақылау:

• Темекі шеккен сайын бөтелке ішіндегі мақтаның түсінің өзгеруін қадағалаңыз.

• Тәжірибе аяқталғаннан кейін мақтаны бөтелкеден шығарып, темекі түтінінен қаншалықты ластанғанын көріңіз.

Қорытынды:

• Тәжірибе барысында мақтаның сарғайып немесе қоңыр түске айналғанын байқайсыз. Бұл темекі түтінінің құрамындағы зиянды заттардың өкпеге жиналатынын және оның зияндылығын көрсетеді.

• Оқушыларға темекі шегудің денсаулыққа зиян екенін түсіндіру үшін осы нәтижені талқылаңыз.

Ескерту: Бұл тәжірибе тек демонстрациялық мақсатта жүргізіледі. Қауіпсіздік шараларын қатаң сақтау қажет.

Жаңа сабақтың тақырыбы мен мақсаты айқындалады.

Оқушылар өз ойларын ортаға салады, оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу.

«Лайк, дизлайк» әдісі

АКТ

бейнематериал

https://www.youtube.com/watch?v=VsN4FGb3Zog

https://youtu.be/YWWexeAdCCY?si=89-RFJVe1ZHUOdKU

Сабақтың ортасы

25 минут

( Топтық жұмыс) Тапсырма 1

1. Өкпе обыры (рак)

2. Бронхы демікпесі (астма) және бронхит

3. Тұмау және туберкулез

(Жұптық жұмыс )

Тапсырма 2. «Талдамалы кесте» әдісі.

Тыныс алу мүшелерінің ауруларының туындау себептері мен белгілерін анықтай отырып, кестені толтырыңдар.

ФС (Жеке жұмыс ) Тапсырма 3

"Тұмау вирусы мен Өкпенің шайқасы"

Ерте, ерте, ертеде, адамның денесінде барлық ағзалар бір-бірімен тату-тәтті өмір сүріп жатыпты. Соның ішінде ең маңыздысы – Өкпе еді. Ол ауаны тазалап, ағзаға оттегі жіберіп, барлығын сау және күшті етіп ұстайтын.

Бір күні алыстан бір қонақ келе жатыр деген хабар жетті. Бұл жай қонақ емес, ол – айлакер әрі қауіпті Тұмау вирусы еді. Ол әр ағзаға кіріп, барлығын әлсіретуді жақсы көретін.

Тұмау вирусы алдымен мұрынға келіп:
— Сәлем, Мұрын! Сенің үйің өте жайлы екен. Мені кіргізе қойшы, аз ғана тұрамын, — деп айламен сұранды.

Мұрын оны кіргізіп жіберді. Бірақ Тұмау вирусы жай ғана отырмады: ол өзімен бірге миллиондаған кішкентай вирустарды ертіп келді. Олар мұрынды бітеп, түшкіруді күшейтіп, Тамаққа қарай жылжи бастады.

Тамақ оған ренжіп:
— Сен неге мені жыбырлатып, ауыртып жатсың? – деді.
— Бұл тек бастамасы ғана, мен Өкпеге де жетемін! – деп күліпті Тұмау вирусы.

Бұл жағдайды естіген Өкпе қатты алаңдады. Ол денеге айқайлап:
— Жылдам әрекет етіңдер! Бізге көмек керек! Әйтпесе, Тұмау вирусы бәрімізді әлсіретеді, — деді.

Дене иесі дереу әрекетке көшті. Ол жылы шай ішіп, жеміс-жидек жеп, вирустармен күресетін дәрі қабылдай бастады. Сонымен қатар, иммунитеттің батыр жасушалары – лимфоциттер іске қосылып, Тұмау вирусымен шайқаса бастады.

Бұл шайқаста Өкпе де қарап қалмады. Ол жөтел арқылы вирустарды сыртқа шығаруға тырысты. Вирустар өкпеге кіріп, оны шаршатып жіберді. Бірақ Өкпе қайтпай, күресін жалғастырды.

Көп күндік шайқастан кейін, дәрі-дәрмек пен иммунитеттің көмегімен Тұмау вирусы жеңілді. Өкпе қайтадан жеңіл тыныс ала бастады. Ол денеге қарап:
— Денсаулығымызды қорғау үшін гигиенаны сақтап, иммунитетті күшейтіп тұру керек. Енді ешқандай вирусты жеңуге дайын боламыз! – деді.

Мораль:Тұмау вирусынан қорғану үшін тазалықты сақтау, уақытылы екпе алу және денсаулықты нығайту қажет. Ал Өкпе – сенің денеңнің мықты қорғаны, оны сақтай біл!

Ертегіге арналған PISA тапсырмасы

1. Сұрақ: Тұмау вирусының әрекеті

Мәтінге сүйене отырып, Тұмау вирусы ағзаға қалай әсер ететінін сипаттаңыз.

• А) Ол тек мұрынды зақымдайды.

• B) Ол денеге кіріп, ағза мүшелерін әлсіретеді.

• C) Ол тек өкпеге әсер етеді.

• D) Ол лимфоциттермен бірлесіп жұмыс істейді.

Дұрыс жауап: B

2. Сұрақ: Иммунитеттің рөлі

Ертегіде иммунитеттің батыр жасушаларының қандай қызмет атқарғанын түсіндіріңіз.
Жауапты аяқтаңыз:
Иммунитеттің батыр жасушалары – лимфоциттер, __________________________.

Жауап:
Иммунитеттің батыр жасушалары – лимфоциттер, Тұмау вирусымен күресіп, оны ағзадан шығаруға көмектеседі.

3. Сұрақ: Өкпенің әрекеті

Мәтінге сүйеніп, Өкпенің вирустармен күрестегі рөлін сипаттаңыз.
А) Өкпе тыныс алуды тоқтатты.
B) Өкпе жөтел арқылы вирустарды сыртқа шығаруға тырысты.
C) Өкпе дәрі қабылдауға шақырды.
D) Өкпе денеге зиян келтірді.

Дұрыс жауап: B

4. Сұрақ: Денсаулық сақтау туралы ұсыныс

Ертегіде қандай әрекеттер вирустармен күресуге көмектесті? Берілген тізімнен қажетті әрекеттерді таңдаңыз.

• А) Жылы шай ішу

• B) Уақытылы екпе алу

• C) Көшеде бетпердесіз жүру

• D) Таза ауамен демалу

• E) Жеміс-жидек жеп, витаминдер қабылдау

Дұрыс жауаптар: A, B, D, E

5. Сұрақ: Шығармашылық тапсырма

Тұмау вирусы мен Өкпе арасындағы шайқасты өз сөзіңізбен суреттеңіз. Тұмау вирусын сипаттап, оның қандай әлсіз жақтары бар екенін көрсетіңіз.
Бағалау критерийі:

• Тұмау вирусының сипаттамасы (мысалы, микроб, иммунитетке шабуыл жасайды).

• Өкпе мен ағзаның күрес тәсілдері (жөтел, иммунитеттің күші).

• Денсаулық сақтау шаралары (гигиена, дұрыс тамақтану).

Жауап үлгісі:
Тұмау вирусы өте кішкентай, бірақ қауіпті. Ол мұрын арқылы ағзаға кіріп, өкпеге жетуге тырысады. Бірақ Өкпе жөтеліп, вирусты сыртқа шығаруға көмектеседі. Иммунитет лимфоциттері вирусты әлсіретіп, ағзаға дәрі-дәрмек пен демалыс көмектеседі.

Оқушылар тыныс алу органдарының ауруларын анықтап, тиісті секторды бояйды.

Оқушылар тыныс алу мүшелерінің ауруларының туындау себептері мен белгілерін анықтай отырып, кестені толтырады.

Оқушылар тапсырманы дескрипторге сүйене отырып, орындайды.

Дескриптор:

Білім алушылар:

-тыныс алу органдарының ауруларын сипаттайды 3б

Дескриптор:

Білім алушылар:

- тыныс алу мүшелерінің ауруларының туындау себептерін анықтайды;2б

-тыныс алу мүшелерінің ауруларының белгілерін анықтайды.2б

PISA тапсырмасының дескрипторлары

1. Тұмау вирусының әрекеті

Дескрипторлар:

• Тұмау вирусының ағза мүшелеріне әсерін сипаттайды.

2. Иммунитеттің рөлі

Дескрипторлар:

• Лимфоциттердің вирустармен күресуін сипаттайды.

3. Өкпенің әрекеті

Дескрипторлар:

• Өкпенің жөтел арқылы вирустарды сыртқа шығаруға тырысатынын атайды.

4. Денсаулық сақтау туралы ұсыныс

Дескрипторлар:

• Денсаулық сақтау шараларын тізімнен дұрыс таңдайды.

5. Шығармашылық тапсырма

Дескрипторлар:

• Тұмау вирусының зиянын сипаттайды (мысалы, ағзаға қалай әсер ететіні).

• Өкпенің күрес әдістерін атайды (жөтел, иммунитеттің көмегі).

• Вирустармен күрестегі денсаулық сақтау шараларын қосады.

• Өз ойын логикалық әрі толық жеткізеді.

АКТ, Оқулық

АКТ

Сабақтың соңы

Ой толғаныс.

Рефлексия

5 мин.

«Бір сөйлеммен түйіндеу» әдісі

Сабақты бекіту мақсатында қолданылады. Бүгінгі сабақтан алған білімдерін бір сөйлем арқылы білдіреді.

Қорытындылай келе, оқушыларға кері байланыс беріледі.

Кері байланыс:

«3/2/1 әдісі»:

1. Мен білетін үш нәрсе ...

2. Мені таңқалдырған екі нәрсе ...

3. Болашақта тереңірек қарастыратын бір нәрсе....

Оқушылар олардың тақырып бойынша білімдерін түйіндейтін бір сөйлем жазады.

Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады

Оқушылардың жауаптары «бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады

Рефлексия парағы