Сабақтың тақырыбы: Туристік түйін түрлері және оларды байлау тәсілдері

Сабақтың мақсаты

• Туристік түйіндердің негізгі түрлерімен таныстыру

• Әр түйіннің қолдану аймағын түсіндіру

• Түйіндерді қауіпсіз әрі дұрыс байлау дағдыларын қалыптастыру

Күтілетін нәтиже

Оқушылар:

• Туристік түйін түрлерін ажырата алады

• Кемінде 4–6 түйінді өз бетінше байлай алады

• Қай түйін қай жағдайда қолданылатынын біледі

Сабақтың түрі

Ашық, практикалық сабақ

Қолданылатын әдістер

• Түсіндіру

• Көрсету

• Практикалық жұмыс

• Сұрақ-жауап

Көрнекіліктер

• Арқан (әр оқушыға 1 дана)

• Плакат немесе слайд (түйін схемалары)

• Туристік құрал-жабдықтар (карабин, сақина – болса)

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі (5 мин)

• Сәлемдесу

• Қауіпсіздік ережелерімен таныстыру

• Сабақтың тақырыбы мен мақсатын айту

II. Теориялық бөлім (10–15 мин)

Туристік түйін – арқанды бекіту, қосу немесе жүк байлау үшін қолданылатын арнайы байлау тәсілі.

Туристік түйіндердің негізгі түрлері:

1. Тік түйін (Түзу түйін)
   ? Екі бірдей арқанды қосу үшін
   ? Жүк байлауға қолайлы

2. Сегіздік түйін
   ? Қауіпсіз, сырғымайды
   ? Альпинизмде кең қолданылады

3. Брамшкотов түйіні
   ? Қалыңдығы әртүрлі арқандарды қосу
   ? Сенімді түйін

4. Қос ілмек (Булинь)
   ? Арқанның ұшына ілмек жасау
   ? Құтқару жұмыстарында қолданылады

5. Жылжымалы түйін
   ? Арқан ұзындығын реттеу
   ? Шатыр, жүк байлау кезінде

6. Қарапайым ілмек түйін
   ? Уақытша бекітуге арналған

Бақылау торабы (бақылау) – барлық жерде қолданылатын белгілі бір түйін. Бір арқаннан ілмек жасалады, оған жүгіру ұшы енгізіледі. Содан кейін түйін қатайтылады.

Тікелей (РИФ) - ежелгі заманнан бері белгілі. Ежелгі Греция мен Ежелгі Римде "Геракл"деген атпен өмір сүрген. Бірдей диаметрі бар арқандарды тоқу үшін қолданылады. Бақылау түйіндері (басқару элементтері) қажет, өйткені оларсыз түйін оңай сырғып кетеді.

Қарапайым өткізгіш – арқанның Тіреу нүктесін ұйымдастыру үшін, сондай-ақ екі арқанды карбинамен байлау үшін қолданылады. Пайдаланғаннан кейін оны босату қиын, тек соңында тоқылған. Бұл түйінді өте оңай және бір қолмен де байлауға болады.

Булинь. Ол екі ұшты бірден бір шетінен байлау қажет болғанда қолданылады. Мысалы, жараланған адамды көтеру үшін оның аяқтарын ілмектерге бұрап, түбір ұшымен (тоқу кезінде олар кабельдердің жүгіретін ұштары деп аталады, ал айналасында жүгіретін ұштар тағылатын түбірлер тамыр деп аталады) қолтық астындағы кеудеге жартылай шыны тоқылған. Бұл жағдайда адам, тіпті ол ес-түссіз болса да, құлап кетпейді.

Академиялық түйін — арқанды жалғауға арналған түйін. Бұл 2 жартылай торап, бір-бірінің үстіне әр түрлі бағытта байланған. Бұл хирургиялық түйіннің модификациясы, онда екінші цикл 2 бұрылыс жасайды; бұл екі циклде екі тоқылған күрделі параллель түйін. Бұл жағдайда сіз қоршаудың бағытын бақылауыңыз керек. Алдымен бір бағытта, содан кейін екінші бағытта. Егер арқан тартылса, академиялық түйінді байлау оңайырақ. Бұл түйін кез-келген серпімді тепе-теңдікті арқанмен байлау (немесе кию) қажет болған кезде ыңғайлы қолданылады, ал түйіннің бірінші жартысын арқанға байлап, ұштарын қолмен босатпай, тіземен басу керек.

Брам-шкот түйіні. Ең сенімді және алмастырылмайтын байламдардың бірі ‒ брамшкот түйіні ‒ желкенді кемелер жасалған кезден бастап пайда болды. Бұрын Брам-шкотовый торабы әртүрлі диаметрлі арқандарды сенімді байлау үшін альпинизмде қолданылған, бірақ қазір бұл түйін альпинизмде қолданылмайды. Эшли түйіндерінің кітабына сәйкес, Брам – бұл мылтық.

III. Практикалық бөлім (20 мин)

1. Мұғалім әр түйінді кезекпен көрсетеді

2. Оқушылар арқанмен қайталайды

3. Жеке және жұптық жұмыс

4. Қателерді түзету

⚠️ Қауіпсіздік ережесі:

• Арқанды мойынға, қолға қатты орамау

• Бір-біріне арқан лақтырмау

Бағалау

• Түйінді дұрыс байлауы

• Қауіпсіздік ережесін сақтауы

• Белсенділігі

Үй тапсырмасы

• 3 туристік түйінді үйде қайталап келу

• Түйіндердің қолданылу саласын жаттау